HiT102U Halkla İlişkiler

Giriş ve Temel Kavramlar

Halkla ilişkiler disiplini, ismindeki “halk” sözcüğü nedeniyle bazen genel nüfus ile karıştırılsa da, mesleki literatürde bu kavram çok daha spesifik bir anlam taşır. Halkla ilişkiler açısından halk; bir grup, kalabalık veya yığın değil, kuruluşun muhatap olduğu hedef kitle veya kamudur.

Alanla ilgili en kabul gören tanımlardan biri Grunig ve Hunt tarafından yapılmıştır. Buna göre halkla ilişkiler, “bir kurumla kamusu arasındaki iletişim yönetimi”dir. Bu tanım, mesleğin stratejik yönetim fonksiyonunu vurgular.

Halkla İlişkilerin Diğer Alanlardan Ayrılması ve Uygulama Biçimleri

Halkla ilişkiler; reklam, pazarlama ve propaganda gibi alanlarla benzer araçları kullansa da temel ilkeleri bakımından onlardan ayrılır. Özellikle propagandadan ayrıldığı en keskin nokta, doğruluk ve dürüstlük ilkesidir. Propaganda, amaca ulaşmak için her yolu mubah sayıp doğruluğu göz ardı edebilirken; halkla ilişkiler hedef kitleye dürüst davranmak ve doğru bilgi vermek zorundadır.

Halkla ilişkilerin farklı uzmanlık alanları da bulunur. Örneğin; bireylerin veya kuruluşların, siyasal karar alma süreçlerini kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeye yönelik çalışmalarına Lobicilik adı verilir.

Dünyada Halkla İlişkilerin Gelişimi

Halkla ilişkilerin tarihsel sürecinde öne çıkan bazı önemli kilometre taşları ve isimler şunlardır:

• İlk Kavramsal Kullanım (1807): “Halkla ilişkiler” deyimini ilk kez ABD’de Thomas Jefferson kullanmıştır. Ancak Jefferson bu terimi bugünkü anlamından ziyade “dış ilişkiler” bağlamında ele almıştır.
• Halkla İlişkilerin Babası: Modern halkla ilişkilerin kurucusu ve “babası” olarak kabul edilen isim Edward Bernays’tır. Bernays, özellikle kadınların sigara içmesini teşvik eden “Özgürlük Meşalesi” kampanyasıyla tanınır.
• Tarihsel Modeller: Grunig ve Hunt, halkla ilişkilerin tarihsel gelişimini dört modelle açıklamıştır:
  1. Basın Ajansı ve Tanıtım Modeli
  2. Kamuyu Bilgilendirme Modeli
  3. İki Yönlü Asimetrik Model
  4. İki Yönlü Simetrik Model

Türkiye’de Halkla İlişkiler

Türkiye’de halkla ilişkilerin gelişimi Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar uzanır ve üç dönemde incelenebilir:

• Erken Cumhuriyet Dönemi: Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde Milli Mücadele’yi ve devrimleri halka anlatmak amacıyla Anadolu Ajansı’nın kurulması, ülkemizdeki ilk bilinçli halkla ilişkiler çalışmalarından biri olarak kabul edilir.
• Meslekleşme Dönemi (1960-1980): Halkla ilişkilerin bir meslek olarak örgütlenmesi 1970’lere denk gelir. Bu kapsamda 1972 yılında İstanbul’da Halkla İlişkiler Derneği kurulmuştur.
• 2000 Sonrası Dönem: İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle devlet-vatandaş iletişiminde yeni yapılar ortaya çıkmıştır. 2006 yılında kurulan Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER), vatandaşların şikayet ve taleplerini doğrudan iletebildiği önemli bir iletişim yönetimi örneğidir.

1. Halk kavramı, halkla ilişkiler açısından hangi anlamda kullanılmaktadır?

A) Grup
B) Topluluk
C) Hedef kitle
D) Kalabalık
E) Yığın

Cevap : C) Hedef kitle

2. “Bir kurumla kamusu arasındaki iletişim yönetimi” hangi alanın tanımlarından biridir?

A) Propaganda
B) Pazarlama
C) Reklam
D) Halkla ilişkiler
E) Gazetecilik

Cevap : D) Halkla ilişkiler

3. Verilen mesajların doğruluğu ve hedef kitleye dürüst davranma ilkesi, halkla ilişkileri hangi alanda farklılaştırmada temel kriterdir?

A) Pazarlama
B) Propaganda
C) Reklam
D) Medyayla ilişkiler
E) Kurumsal sosyal sorumluluk

Cevap : B) Propaganda

4. Bireylerin ve kuruluşların, kendi çıkarları doğrultusunda karar alınmasını sağlamaya yönelik çalışmalarına ne ad verilir?

A) Sosyal sorumluluk
B) Sponsorluk
C) Etkinlik yönetimi
D) Kriz yönetimi
E) Lobicilik

Cevap : E) Lobicilik

5. ABD’de 1807 yılında halkla ilişkiler deyimini ilk olarak aşağıdakilerden hangisi kullanmıştır?

A) Thomas Jefferson
B) Taylor Barnum
C) George Michaelis
D) Ivy Lee
E) Edward Bernays

Cevap : A) Thomas Jefferson

6. Sigara satışlarının artırılmasıyla ilgili yaptığı kampanyalarla da bilinen ve halkla ilişkilerin babası olarak kabul edilen uygulamacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ivy Lee
B) Edward Bernays
C) Taylor Barnum
D) George Washington Hill
E) George Creel

Cevap : B) Edward Bernays

7. Aşağıdakilerden hangisi, halkla ilişkilerin tarihi gelişimiyle ilgili dörtlü modelden biri değildir?

A) Basın ajansı ve tanıtım
B) Kamuyu bilgilendirme
C) İki yönlü asimetrik
D) İki yönlü simetrik
E) Ters piramit

Cevap : E) Ters piramit

8. Aşağıdakilerden hangisi, Atatürk’ün halkla ilişkilerle ilgili yaptığı çalışmalardan biridir?

A) Anadolu Ajansının kurulması
B) MEHTAP Projesi
C) Nüfus planlaması kampanyası
D) Halkla İlişkiler Derneğinin kurulması
E) İdare Danışma Merkezi

Cevap : A) Anadolu Ajansının kurulması

9. Halkla İlişkiler Derneği kaç yılında kurulmuştur?

A) 1948
B) 1961
C) 1972
D) 1982
E) 1991

Cevap : C) 1972

10. Aşağıdakilerden hangisi, ülkemizde 2000 yılından sonra kurulan, halkla ilişkilerle ilgili kurumlardan biridir?

A) Devlet Planlama Teşkilatı
B) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü
C) İzmir Halkla İlişkiler Derneği
D) Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER)
E) Bursa Halkla İlişkiler Derneği

Cevap : D) Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER)