İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -8

Giriş: Kültürel Farklılıklar Dünyasında İletişim

Küreselleşen dünyamızda, farklı kültürlerden insanlarla etkileşim kurmak hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Kültürler arası iletişim, tam da bu noktada devreye girer ve en temel anlamıyla; farklı kültürlere mensup insanlar arasında gerçekleşen etkileşim ve anlam aktarımlarını, bu süreçteki yabancının algılanmasını ve kültürel farklılıkların gözetilmesini inceler. Bu alandaki çalışmalar, önyargıları azaltarak hoşgörü ve empati yoluyla kişisel gelişim sağlamayı, toplumsal çatışmaları azaltmayı ve uluslararası ticareti artırmayı hedefler. Bu sürecin odağında bireysellikten çok, kültürler arası anlayış yatar; bu nedenle “bireysel unsurların önemsenmesi” bu iletişimin birincil yararlarından biri değildir. Başarılı bir kültürler arası iletişim sürecinin temelinde ise her şeyden önce saygı ve sabır göstermek yatar.

Kültürel Boyutları Haritalamak: Geert Hofstede’nin Modeli

Kültürel farklılıkları anlamlandırma konusunda en bilinen çalışmalardan biri sosyal psikolog Geert Hofstede‘ye aittir. Hofstede, kültürleri analiz etmek için bir dizi boyut geliştirmiştir. Bu boyutlar arasında; toplumdaki hiyerarşiyi ifade eden Güç Mesafesi, bireyin mi yoksa grubun mu öncelikli olduğunu belirten Bireycilik-Ortaklaşalık, rekabet veya iş birliği gibi değerleri ölçen Erillik-Dişillik ve belirsiz durumlara karşı toplumun tepkisini gösteren Belirsizlikten Kaçınma yer alır. Bu temel sınıflandırma içinde “Hoşgörü – baskı” gibi bir boyut bulunmaz.

Özellikle Ortaklaşalığı benimsemiş bir toplumda yetişen bir bireyin, kişisel çıkarlarından önce grubun refahını düşünmesi beklenir. Böyle bir bireyin bir karar alırken “Bu davranıştan ne kazanırım?” yerine, “Bu davranış diğer arkadaşlarımı nasıl etkiler?” sorusunu sorması, bu kültürel boyutun en somut yansımasıdır.

Bağlam ve Zaman Algısı: Edward T. Hall’un Yaklaşımı

Antropolog Edward T. Hall, kültürler arası iletişimde “bağlam” ve “zaman” algısının önemini vurgulamıştır.

• Yüksek ve Düşük Bağlamlı Kültürler: Düşük bağlamlı kültürlerde (örneğin ABD, Almanya), mesajlar açık, net ve doğrudan iletilir. Bu kültürlerin en belirgin özelliklerinden biri, bireylerin düşüncelerini özgürce açıklamasını desteklemeleridir. Yüksek bağlamlı kültürlerde (örneğin Japonya, Arap ülkeleri) ise mesajlar daha örtük, imalı ve bağlama dayalıdır.
• Monokronik ve Polikronik Zaman: Monokronik (tek zamanlı) kültürlerde zaman, planlanması ve verimli kullanılması gereken doğrusal bir kaynaktır. Polikronik (çok zamanlı) kültürlerde ise zaman daha esnektir ve aynı anda birden fazla iş yapmak normal karşılanır. Bu kültüre en iyi örneklerden biri, randevuların ve planların daha esnek olduğu Akdeniz ülkeleri‘dir.

Kültürel İkilemler: Fons Trompenaars’ın Modeli

Fons Trompenaars ve Charles Hampden-Turner, kültürleri yedi farklı boyutta analiz etmiştir. Bu boyutlardan biri, toplumların doğayla kurduğu ilişkiyle ilgilidir. Doğayı kontrol etmeye çalışan “iç yönelimli” kültürlerin aksine, doğayla uyum içinde yaşama çabasında olan kültür tipi “dış yönelimli kültürler” olarak adlandırılır. Trompenaars’ın bir diğer önemli boyutu ise zaman algısı üzerinedir. Onun “Eş zaman – ardışık zaman” olarak adlandırdığı boyut, doğrudan Edward T. Hall’un monokronik – polikronik kültür özelliklerini yansıtmaktadır. Bu alanda çalışmalar yapan bu önemli düşünürlerin (Hofstede, Hall, Trompenaars, Hampden-Turner) aksine, William Arens daha çok antropolojinin farklı alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır.

1
I. Farklı kültürlere mensup insanlar arasında etkileşim ve anlam aktarımları
II. Yabancının algılanması
III. Kültürel farklılıkların gözetilmesi
Yukarıdakilerden hangileri kültürler arası iletişimin inceleme alanına girer?

A. Yalnız I
B. I ve II
C. I ve III
D. II ve III
E. I, II ve III

Cevap : E. I, II ve III

Açıklama : Kültürler arası iletişim, farklı kültürel arka planlara sahip birey veya gruplar arasındaki iletişim sürecini inceler. Bu inceleme alanı, bu insanlar arasındaki etkileşimi ve anlam aktarımını (I), “yabancı” veya “öteki” olarak görülenin nasıl algılandığını (II) ve etkili bir iletişim için kültürel farklılıkların anlaşılıp gözetilmesini (III) kapsar. Dolayısıyla her üçü de bu alanın temel konularıdır.

2 Aşağıdakilerden hangisi kültürler arası iletişimin yararlarından biri değildir?

A. Bireysel unsurların önemsenmesi
B. Hoşgörü ve empati yoluyla kişisel gelişim sağlaması
C. Daha sağlıklı topluluklar yaratması
D. Ticaretin artması
E. Çatışmanın azalması

Cevap : A. Bireysel unsurların önemsenmesi

Açıklama : Kültürler arası iletişim, bireylerden çok kültürel kalıplara ve grup davranışlarına odaklanır. Amacı, bireysel farklılıklardan ziyade, kültürel farklılıkların iletişimi nasıl etkilediğini anlamaktır. Diğer şıklar ise (hoşgörü, sağlıklı topluluklar, ticaretin artması, çatışmanın azalması) kültürler arası iletişimin sağladığı temel faydalardandır.

3 Ortaklaşalığı benimsemiş bir toplumda yetişen birey, aşağıdakilerden hangisini söylemiş olabilir?

A. “Ben eşsizim.”
B. “Bu davranış diğer arkadaşlarımı nasıl etkiler?”
C. “Bu davranıştan ne kazanırım?”
D. “Kazanmak istiyorum.”
E. “Bunu yapmak benim hakkım.”

Cevap : B. “Bu davranış diğer arkadaşlarımı nasıl etkiler?”

Açıklama : Ortaklaşa (kolektivist) kültürlerde bireyler, kendilerini bir grubun parçası olarak görür ve grup içi uyuma, bağlılığa ve sorumluluğa büyük önem verirler. Bu nedenle, bir eylemde bulunmadan önce bu eylemin grup üzerindeki etkisini düşünürler. Diğer şıklar, “ben” merkezli düşünceyi yansıtan bireyci kültürlerin özellikleridir.

4 Aşağıdakilerden hangisi Geert Hofstede’nin geliştirdiği kültürel boyutlardan biri değildir?

A. Erillik – dişillik
B. Belirsizlikten kaçınma
C. Hoşgörü – baskı
D. Güç mesafesi
E. Bireycilik – ortaklaşalık

Cevap : C. Hoşgörü – baskı

Açıklama : Geert Hofstede’nin kültürel boyutları; Güç Mesafesi, Bireycilik-Ortaklaşalık, Erillik-Dişillik, Belirsizlikten Kaçınma, Uzun/Kısa Dönemli Yönelim ve Hazcılık-Kısıtlılık (Indulgence-Restraint) olarak sıralanır. “Hoşgörü – baskı” bu sınıflandırma içinde yer alan bir boyut değildir.

5 Aşağıdakilerden hangisi, kültürler arası iletişim ve kültürel farklılıklar alanında çalışmalar yapmamıştır?

A. William Arens
B. Charles Hampden-Turner
C. Geert Hofstede
D. Fons Trompenaars
E. Edward T. Hall

Cevap : A. William Arens

Açıklama : Hofstede, Hall, Trompenaars ve Hampden-Turner, kültürler arası iletişim ve yönetim alanında geliştirdikleri modellerle tanınan öncü akademisyenlerdir. William Arens ise daha çok antropolojinin farklı alanlarında (örn: yamyamlık miti) çalışmalarıyla bilinen bir antropologtur ve kültürler arası iletişim modelleriyle tanınmaz.

6 Trompenaars’a göre; doğayla uyum içinde yaşama çabasında olan kültür tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A. Yaygın kültürler
B. Şimdiki zaman odaklı kültürler
C. Dış yönelimli kültürler
D. Nötr kültürler
E. İç yönelimli kültürler

Cevap : C. Dış yönelimli kültürler

Açıklama : Fons Trompenaars’ın modelinde “Çevreye Karşı Tutum” boyutu ikiye ayrılır. “İç yönelimli” kültürler doğayı kontrol etmeye çalışırken, “dış yönelimli” kültürler kendilerini doğanın bir parçası olarak görür ve çevreleriyle uyum içinde yaşamayı, ona adapte olmayı hedeflerler.

7 Fons Trompenaars yaklaşımına ait hangi boyut, Edward T. Hall’un monokronik – polikronik kültür özelliklerini taşımaktadır?

A. Başarı – övgü odaklılık
B. İç yönelimlilik – dış yönelimlilik
C. Özel – yaygın olma
D. Evrensellik – tikelcilik
E. Eş zaman – ardışık zaman

Cevap : E. Eş zaman – ardışık zaman

Açıklama : Edward T. Hall’un zaman algısı üzerine yaptığı ayrım, Trompenaars’ın modelinde karşılığını bulur. Hall’un işlerin sırayla yapıldığı “monokronik” zaman anlayışı, Trompenaars’ın “ardışık zaman” (sequential) boyutuna; aynı anda birden fazla işin yapıldığı “polikronik” zaman anlayışı ise “eş zaman” (synchronic) boyutuna denk gelmektedir.

8 Aşağıdakilerden hangisi düşük bağlamlı kültürlerin özelliklerinden biridir?

A. Karmaşık, örtük iletiler kullanmaları
B. Gruplara odaklanmaları
C. Zamanı, ticari bir araç olarak görmeleri
D. Bireylerin düşüncelerini özgürce açıklamasını desteklemeleri
E. İletiler yapılandırılırken imalara yer vermeleri

Cevap : D. Bireylerin düşüncelerini özgürce açıklamasını desteklemeleri

Açıklama : Edward T. Hall’a göre düşük bağlamlı kültürlerde (örn: ABD, Almanya) iletişim açık, net ve sözcüklere dayalıdır. Anlam, söylenen sözlerin içindedir. Bu nedenle, bu kültürlerde bireylerin ne düşündüklerini dolaylı yollara sapmadan, doğrudan ve özgürce ifade etmeleri beklenir ve desteklenir.

9 Aşağıdakilerden hangisi polikronik (çok zamanlı) kültürlere bir örnektir?

A. Amerika Birleşik Devletleri
B. Akdeniz ülkeleri
C. İskandinav ülkeleri
D. İsviçre
E. Almanya

Cevap : B. Akdeniz ülkeleri

Açıklama : Polikronik zaman anlayışına sahip kültürler, zamanı esnek bir kavram olarak görür, randevulara ve planlara daha rahat yaklaşır ve ilişkileri programlardan daha üstün tutar. Latin Amerika ve Orta Doğu kültürleriyle birlikte Akdeniz ülkeleri (İtalya, İspanya, Türkiye vb.) bu kültür tipinin en bilinen örnekleridir.

10 Aşağıdakilerden hangisi kültürler arası iletişim sürecinin başarılı olabilmesi için gerekli unsurlardan biridir?

A. Aşırı yorumlamalarda bulunmak
B. Ani duygusal tepkiler vermek
C. Empati kurmaktan kaçınmak
D. Saygı ve sabır göstermek
E. Kültürel hassasiyetleri göz ardı etmek

Cevap : D. Saygı ve sabır göstermek

Açıklama : Farklı kültürlerden insanlar arasında etkili iletişim kurmak, potansiyel yanlış anlaşılmaları aşmayı gerektirir. Bunun için karşı tarafın kültürüne saygı duymak, iletişimdeki olası zorluklar karşısında sabırlı olmak, önyargısız davranmak ve empati kurmak temel gerekliliklerdir. Diğer şıklar ise iletişim sürecini başarısızlığa uğratacak olumsuz tutumları yansıtmaktadır.