Ata Aöf Araştırma Yöntem ve Teknikleri I Ünite -7

Evren Nedir?

Bilimsel araştırmalarda, sonuçların genellendiği insan, olay, nesne veya belgelerden oluşan gruba evren denir. Evren, iki türde ele alınabilir:

1. Hedef Evren: Araştırma kapsamındaki tüm bireyleri veya birimleri içerir ancak bu evrene ulaşmak zordur.
2. Çalışma Evreni: Hedef evrenden seçilmiş, daha ulaşılabilir bir grubu temsil eder.

Örnek: Türkiye genelindeki lise 2. sınıf öğrencileri hedef evrenken, beş ilden seçilen öğrenciler çalışma evreni olabilir.

Örneklem Nedir?

Bir evrenin tüm özelliklerini taşıyan, evrenin küçük bir parçasını ifade eden gruba örneklem denir. Örneklem seçiminde belirli yöntemler kullanılır. Bu yöntemler iki ana gruba ayrılır:

1. Olasılık Temelli Örnekleme Yöntemleri
2. Olasılık Temelli Olmayan (Amaçlı) Örnekleme Yöntemleri

Olasılık Temelli Örnekleme Yöntemleri

Bu yöntem, evrendeki birimlerin rastgele seçilmesine dayanır ve üç ana türde incelenir:

1. Basit Olasılıklı Örnekleme:
   • Evrendeki her birime eşit seçilme şansı tanınır.
   • Seçimler birbirinden bağımsızdır ve tüm birimler eşit temsil gücüne sahiptir.
2. Tabakalı Örnekleme:
   • Evrendeki belirli alt gruplar oluşturularak her tabaka ayrı ayrı temsil edilir.
   • Örnek: Bir okulda şubeler alt tabaka olarak kabul edilip her birinden öğrenci seçilebilir.
3. Küme Örnekleme:
   • Evrende kendi içinde benzer özellikler taşıyan kümeler oluşturulur.
   • Örnek: Bir ildeki Anadolu, Fen ve Meslek liseleri kümeler olarak seçilir.

Olasılık Temelli Olmayan (Amaçlı) Örnekleme Yöntemleri

Bu yöntem, belirli bir amaca yönelik olarak birimlerin seçilmesini içerir. Sekiz ana türü bulunmaktadır:

1. Tipik Durum Örneklemesi:
   • Yeni uygulamalar hakkında genel bilgi edinmek için kullanılır.
   • Amaç: Ortalama durumları incelemektir.
2. Kritik Durum Örneklemesi:
   • Sıradışı veya uç birimler üzerinde çalışılır.
   • Örnek: Zorlu sınav sorularını denemek için en başarılı sınıfın seçilmesi.
3. Aykırı Durum Örneklemesi:
   • Uç veya farklı özelliklere sahip birimler seçilir.
   • Örnek: Akıllı tahta kullanımını incelemek için en düşük ve en yüksek başarıya sahip okulların seçilmesi.
4. Maksimum Çeşitlilik Örneklemesi:
   • Farklı ve benzer birimlerin bir arada bulunduğu örneklem.
   • Örnek: İl merkezindeki ve kenar mahalledeki okulların incelenmesi.
5. Benzeşik (Homojen) Örnekleme:
   • Birbirine benzeyen birimlerden oluşan gruplar seçilir.
6. Ölçüt Örnekleme:
   • Araştırmacının belirlediği kriterlere göre birimler seçilir.
7. Kolay Ulaşılabilir Durum Örneklemesi:
   • Zaman ve maliyetten tasarruf etmek amacıyla kolayca ulaşılabilen birimler seçilir.
   • Not: Sonuçlarına en az güvenilen yöntemdir.
8. Kartopu (Zincirleme) Örnekleme:
   • Başlangıçta seçilen birkaç birim üzerinden diğer birimlere ulaşılır.
   • Amaç: Derinlemesine bilgi elde etmektir.

Örneklem Büyüklüğü

Örneklem büyüklüğünün belirlenmesi, araştırmanın birçok değişkenine bağlıdır.

Nitel Araştırmalarda Örneklem Büyüklüğü

• Amaç, derinlik ve verinin doygunluğuna dikkat edilir.
• Evrenin en az %10’unun seçilmesi önerilir.

Nicel Araştırmalarda Örneklem Büyüklüğü

• Genellikle her grup için en az 30 kişi önerilir.
• Örneklem büyüklüğünün artırılması, çalışmanın güvenirliğini artırır.
• Hesaplama İçin Gerekli Bilgiler:
  • N: Evren büyüklüğü
  • n: Örneklem sayısı
  • p: Olayın görülme olasılığı
  • q: Olayın görülmeme olasılığı
  • t: Anlamlılık düzeyi
  • d: Kabul edilen örnekleme hatası

1. Aşağıdakilerden hangisi olasılık temelli örnekleme yöntemlerinden biridir?

A) Kritik durum örneklemesi
B) Tipik durum örneklemesi
C) Ölçüt örnekleme
D) Maksimum çeşitlilik örneklemesi
E) Küme örnekleme

Cevap: E) Küme örnekleme

Açıklama: Küme örnekleme, olasılık temelli bir yöntemdir ve genellikle evrenin gruplara ayrılarak rastgele seçim yapılmasını içerir.

2. Aşağıdakilerden hangisi ölçüt örneklemenin özelliklerinden biridir?

A) Sadece nitel araştırmalarda kullanılması
B) Belirli kritere sahip bireylerin seçilmesi
C) Her tabakadan bireyin seçilmesi
D) Maksimum çeşitliliğin sağlanması
E) Olasılık temelli bir örnekleme yöntemi olması

Cevap: B) Belirli kritere sahip bireylerin seçilmesi

Açıklama: Ölçüt örnekleme, belirlenen spesifik kriterlere uygun bireyleri seçmeye dayanır.

3. Nicel çalışmalarda genel olarak her grupta kaç kişi bulunması önerilir?

A) 15
B) 30
C) 25
D) 60
E) 120

Cevap: B) 30

Açıklama: Nicel çalışmalarda, analizlerde anlamlı sonuçlar elde edebilmek için her grupta en az 30 kişi önerilir.

4. Bir araştırmacının bulunduğu duruma uygun olarak ve kendi bulunduğu çevreden veri toplamak için seçtiği örneklem hangi örneklem seçim yöntemini çağrıştırmaktadır?

A) Kartopu örnekleme
B) Kolay ulaşılabilir örnekleme
C) Olasılık temelli örnekleme
D) Ölçüt örnekleme
E) Küme örnekleme

Cevap: B) Kolay ulaşılabilir örnekleme

Açıklama: Kolay ulaşılabilir örnekleme, araştırmacının erişiminin kolay olduğu bireyleri seçtiği bir yöntemdir.

5. Bir çalışanın 3 özgün yayını olan öğretim üyelerinin araştırmanın örneklemini oluşturması hangi örneklem seçim yöntemini çağrıştırmaktadır?

A) Amaçlı örnekleme
B) Küme örnekleme
C) Tabaka örnekleme
D) Kolay ulaşılabilir örnekleme
E) Ölçüt örnekleme

Cevap: E) Ölçüt örnekleme

Açıklama: Ölçüt örnekleme, belirli bir kritere (örneğin 3 özgün yayına sahip olma) dayalı bireylerin seçimini içerir.

6. Aşağıdakilerden hangisi örneklem seçerken dikkat edilmesi gereken ölçütlerden biri değildir?

A) Araştırmanın amacı
B) Araştırma için ayrılan zaman
C) Araştırma için ayrılan bütçe
D) Araştırmacının kişisel özellikleri
E) Araştırmanın evreni

Cevap: D) Araştırmacının kişisel özellikleri

Açıklama: Örneklem seçiminde araştırmanın amacı, zaman, bütçe ve evren gibi kriterler dikkate alınır; kişisel özellikler ise bilimsel bir ölçüt değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi nicel araştırma yöntemlerinde daha çok tercih edilen bir örnekleme yöntemidir?

A) Küme örnekleme
B) Kolay ulaşılabilir örnekleme
C) Homojen örnekleme
D) Maksimum çeşitlilik örneklemesi
E) Tabaka örnekleme

Cevap: A) Küme örnekleme

Açıklama: Nicel araştırmalarda büyük gruplardan rastgele seçim yapılmasını sağlayan küme örnekleme sıkça kullanılır.

8. Bir araştırmada pek çok durumun örnekleme dâhil edilmesi hangi örneklem seçim yöntemine örnektir?

A) Benzeşik (homojen) örnekleme
B) Kritik durum örneklemesi
C) Maksimum çeşitlilik örneklemesi
D) Olasılık temelli örnekleme
E) Kolay ulaşılabilir örnekleme

Cevap: C) Maksimum çeşitlilik örneklemesi

Açıklama: Maksimum çeşitlilik örneklemesi, farklı durumların ve bireylerin seçilmesiyle geniş bir perspektif sağlar.

9. Bir araştırmada kendi içerisinde benzer özellikler gösteren önceden oluşmuş farklı grupların belirlenmesi ve bu gruplar içinden rastgele durum/kişilerin seçilmesi hangi örnekleme yöntemine örnek olarak verilebilir?

A) Tabaka örnekleme
B) Küme örnekleme
C) Kolay ulaşılabilir örnekleme
D) Maksimum çeşitlilik örneklemesi
E) Ölçüt örnekleme

Cevap: B) Küme örnekleme

Açıklama: Küme örnekleme, benzer özelliklere sahip gruplardan rastgele seçim yapılmasını içerir.

10. Bir araştırmada yeni bir uygulama yapılması veya bu yeni durumun uygulanması ile ilgili fikir edinilebilmesi için aşağıdaki örnekleme yöntemlerinden hangisi kullanılır?

A) Maksimum çeşitlilik örneklemesi
B) Tabaka örnekleme
C) Kritik durum örneklemesi
D) Ölçüt örnekleme
E) Tipik durum örneklemesi

Cevap: E) Tipik durum örneklemesi

Açıklama: Tipik durum örneklemesi, belirli bir uygulamanın tipik bir örnekte nasıl sonuçlandığını anlamak için kullanılır.