Ata Aöf Tıbbi Sosyal Hizmet Ünite -7

Kanser ve Psikososyal Etkileri

Kanser, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de önemli bir hastalık ve ölüm nedenidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından hazırlanan 2012 yılı raporuna göre dünya çapında 14 milyon yeni kanser vakası kaydedilmiş ve 8 milyon kanser kaynaklı ölüm gerçekleşmiştir. 2025 yılı tahminlerine göre bu rakamın 20 milyonu aşması beklenmektedir.

Kanserle mücadele eden bireyler ve aileleri, yaşamı tehdit eden bu hastalık karşısında bir kriz sürecine girmektedir. Kanserle yüzleşmek, doğal olarak kaygı, öfke, umutsuzluk, depresyon, korku ve çaresizlik gibi duygusal tepkilere neden olabilir. Dolayısıyla, yalnızca tıbbi tedavi protokolleri (kemoterapi, radyoterapi, cerrahi müdahale) yeterli olmayıp, tedavi sürecinde hastanın psikososyal iyilik hâlinin de desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Araştırmalar, psikososyal bakımın hem hasta hem de ailesi için kritik bir öneme sahip olduğunu ve tedavi sonuçları ile hayatta kalma sürecini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir.

Onkolojik Sosyal Hizmetin Tarihsel Gelişimi

Tıp alanında 20. yüzyılın ikinci yarısında yaşanan gelişmeler, kanser tedavisinde hayatta kalma oranlarının artmasına yol açmıştır. 1970’lerde 3 milyon olan kanserden kurtulan kişi sayısı, 1980’lerin sonunda 7 milyona ulaşmıştır. Bu artış, kanser tedavisi sonrasında bireylerin karşılaştığı uzun vadeli sorunlara (örneğin enerji kaybı, ruhsal sorunlar, iş ve aile ilişkilerindeki zorluklar) dikkat çekmiş ve sağlık profesyonellerini hastaların ek ihtiyaçlarına odaklanmaya sevk etmiştir.

Onkolojik SH bu bağlamda kanser ve tedavi sürecinden kaynaklanan psikososyal gereksinimlere yanıt verme ihtiyacından doğmuştur.

Onkolojik Sosyal Hizmetin Tanımı

Onkolojik sosyal hizmet, kanser hastalarına, ailelerine ve bakım verenlere tanı anından itibaren tedavi süreci, hayatta kalma, terminal dönem ve yas süreçlerinde sunulan psikososyal hizmetleri ifade eder. Onkolojik Sosyal Hizmet Derneği’ne göre, bu hizmet, hastanın sağlık sisteminden en iyi şekilde faydalanmasını, başa çıkma stratejilerini geliştirmesini ve toplum kaynaklarını etkili biçimde kullanmasını amaçlar.

Onkolojik Sosyal Hizmet Uzmanlarının Temel Rolleri

Uzmanları, kanserle mücadele eden bireylerin ve ailelerinin karşılaştığı psikososyal sorunları ele alır, klinik hizmetler sunar ve savunuculuk faaliyetlerinde bulunur. Bu uzmanlar, diğer sağlık profesyonelleriyle iş birliği yaparak hasta ve ailesine bütüncül bir destek sağlar. Ayrıca, genç meslektaşlara eğitim ve danışmanlık verirler.

Uzmanlar, kanser teşhisi konulan bireylerin deneyimlediği psikososyal zorluklar ve bu zorlukların nasıl ele alınacağı konusunda bilgi sahibi olmalıdır. Aileyi bir bütün olarak ele alarak, birey ve çevresi arasındaki etkileşimi geliştirmeye odaklanırlar. Araştırmalar, ailenin ve yakın çevrenin desteğinin, kanser hastalarının ve bakım verenlerin psikolojik iyilik hâlinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Onkolojik Sosyal Hizmet Uygulamaları

Mikro Düzey Uygulamalar

– Psikososyal değerlendirme ve tarama
– Tedaviye katılımı artırma
– Danışmanlık, bireysel ve grup terapisi
– Hasta hakları konusunda bilgilendirme ve savunuculuk
– Taburcu sürecinin planlanması ve izlenmesi
– Kayıp ve kriz durumlarında müdahale

Mezzo Düzey Uygulamalar

Benzer sorunları paylaşan bireyler için grup çalışmaları önemli bir destek mekanizmasıdır. Grup çalışmaları, bireylerin kendilerini daha gerçekçi algılamalarına, benlik saygısı kazanmalarına ve baş etme stratejileri geliştirmelerine yardımcı olur.

Makro Düzey Uygulamalar

Kültürel, ekonomik ve sosyopolitik temelli sorunların çözümüne yönelik uygulamaları kapsar. Bu bağlamda, politika geliştirme ve savunuculuk faaliyetleri yürütülür.

Nitelikli Uygulama İlkeleri

Nitelikli bir onkolojik sosyal hizmet uygulaması, aşağıdaki unsurları içerir:

– Hastaların psikososyal ihtiyaçlarının doğru değerlendirilmesi
– Uygun hizmetlere yönlendirme
– Biyomedikal ve psikososyal bakımın entegrasyonu
– Etkin iletişim ve ortak karar alma süreçleri
– Bakım planlarının düzenli olarak izlenmesi ve güncellenmesi

Yeni Başlayanlar İçin Öneriler

Onkolojik sosyal hizmet alanında çalışan yeni uzmanlar, psikolojik ve duygusal zorluklar ile idari süreçlerde karşılaşabilir. Bu bağlamda, deneyimli uzmanlardan destek almak, süpervizörlerle iş birliği içinde olmak ve gerekli durumlarda yardım talep etmek önemlidir. Ayrıca, kansere ilişkin biyopsikososyal zorluklar hakkında bilgi sahibi olmak, bu alanda nitelikli hizmet sunumuna katkı sağlar.

Araştırmalar, onkolojik sosyal hizmet uzmanlarının bilgi ve becerilerini artırmak için bu alandaki bilimsel çalışmalara katılmalarının önemini vurgulamaktadır. Böylece, hem hastaların ihtiyaçlarına daha iyi yanıt verilebilir hem de disiplinin gelişimine katkı sağlanabilir

1. Aşağıdakilerden hangisi mikro uygulamada onkolojik sosyal hizmet uzmanı tarafından yürütülen görevlerden biri değildir?

A) Güçlendirme uygulamaları
B) Hastalığa uyum sağlamayı kolaylaştırmak
C) Tütün kontrol politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamak
D) Kaynaklar konusunda bilgilendirme ve yönlendirme
E) Tarama ve psikososyal değerlendirme

Cevap: C) Tütün kontrol politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamak

Açıklama: Mikro uygulamalar birey ve aile düzeyinde gerçekleştirilir. Tütün kontrol politikaları, toplum düzeyinde (makro) yapılan bir uygulama olduğundan mikro görevler arasında yer almaz.

2. Aşağıdakilerden hangisi mikro uygulamada onkolojik sosyal hizmet uzmanı tarafından yürütülen görevlerden biri değildir?

A) Kanser destek grubu oluşturmak
B) Tedaviye katılım ve tedavinin etkinliğini arttırma konusunda çalışmalar yapmak
C) Taburcu olma sürecinin planlaması ve izlenmesi
D) Kayıp durumlarına yönelik çalışmalar
E) Savunuculuk

Cevap: A) Kanser destek grubu oluşturmak

Açıklama: Kanser destek gruplarının oluşturulması, grup düzeyinde (mezzo uygulama) bir çalışmadır. Mikro uygulamalar bireysel ve aile odaklı çalışmaları kapsar.

3. Aşağıdaki ifadelerden hangisi nitelikli uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlardan biri değildir?

A) Biyomedikal ve psikososyal bakımı koordine etmek
B) Hastalara yönelik standart bir uygulama modeli geliştirmek
C) Her hastanın psikososyal sağlık ihtiyaçlarını tanımlamak
D) Bakım planlarını sistematik olarak izlemek, yeniden değerlendirmek ve ayarlamak
E) Hastalar ve bakım sağlayıcıları arasında etkili iletişimi kolaylaştırmak

Cevap: B) Hastalara yönelik standart bir uygulama modeli geliştirmek

Açıklama: Nitelikli bakım, her hastanın bireysel ihtiyaçlarına göre özelleştirilir. Standart bir model geliştirmek bireyselleştirilmiş yaklaşımı engelleyebilir.

4. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Grup çalışması sosyal destek sistemlerinin geliştirilmesi açısından faydalıdır.
B) Mezzo uygulama bağlamında yapılan grup çalışmaları özellikle benzer sorunları olan bireylerle çalışırken değerli bir kolaylaştırıcıdır.
C) Onkolojik alanda yapılan grup çalışmalarıyla hastaların temel psikososyal gereksinimlerinin giderilmesi amaçlanmaktadır.
D) Onkolojik sosyal hizmet bağlamında grup çalışması yürütebilmek için ayrıca grup yöneticisi sertifikası gerekmektedir.
E) Kanser destek grupları hastaların psikososyal gereksinimlerinin karşılanmasında önemli bir yere sahiptir.

Cevap: D)

Açıklama: Onkolojik sosyal hizmet uzmanları, grup çalışması yönetimi konusunda eğitim alırlar ve bu nedenle ekstra bir sertifika gerektirmez.

5. Aşağıdakilerden hangisi kanser hastasının psikososyal gereksinimleri arasında yer almaz?

A) Baş etme becerilerini geliştirme
B) Yaşam planını ve önceliklerini yeniden oluşturma
C) Sosyal çevresiyle olan iletişimini geliştirme
D) Kemoterapi tedavisi alma
E) Ölüm düşüncesi ve hissinden uzaklaşma

Cevap: D) Kemoterapi tedavisi alma

Açıklama: Kemoterapi, fiziksel bir tedavi yöntemi olup psikososyal gereksinimler arasında yer almaz. Psikososyal gereksinimler; baş etme becerileri, iletişim güçlendirme ve ölüm düşüncesinden uzaklaşma gibi konuları içerir.

6.

I. Toplum kaynaklarının maksimum işlevselliği destekleyecek şekilde harekete geçirilmesini sağlamak
II. Hastanın sağlık bakım sisteminden en iyi şekilde faydalanmasını sağlamak
III. Hastanın başa çıkma stratejilerini en iyi şekilde geliştirmesini sağlamak

Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri Onkolojik Sosyal Hizmet Derneğinin onkolojik sosyal hizmet tanımında geçen, mesleğin hedefleri arasındadır?

A) Yalnız I
B) II ve III
C) I ve III
D) Yalnız III
E) I, II ve III

Cevap: E) I, II ve III

Açıklama: Mesleğin hedefleri arasında, hastaların ve yakınlarının psikososyal ihtiyaçlarını karşılamak, yaşam kalitesini artırmak ve sağlık sistemine uyumlarını sağlamak yer alır. Bu hedefler multidisipliner bir yaklaşım ile gerçekleşir.

7. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Kanserden kurtulanların sayısı gün geçtikçe azalmaktadır.
B) Yirminci yüzyılın ikinci yarısında tıp alanında yaşanan gelişmeler neticesinde, kanser tedavisi sonrasında hayatta kalma oranlarında belirgin bir artış yaşanmıştır.
C) Psikososyal bakımın hayatta kalma süreleri üzerinde olumlu etkisi söz konusudur.
D) Tahminlere göre 2025 yılında bir yılda ortaya çıkan kanser vakası sayısı 20 milyonu aşacaktır.
E) Yirminci yüzyılın ikinci yarısında, önemli kanser tedavi merkezlerinde sosyal hizmet uzmanları istihdam edilmeye başlanmıştır.

Cevap: A) Kanserden kurtulanların sayısı gün geçtikçe azalmaktadır.

Açıklama: Tıp alanındaki gelişmeler ve erken tanı olanakları sayesinde kanserden kurtulanların sayısı artmaktadır. Bu bilgi, tedaviye erişimdeki ilerlemeleri yansıtır.

8. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Psikososyal bakım hem kanser hastaları hem de aileleri için kritik bir önem taşır.
B) Kanser hastası, ailesi ve bakım verenler sosyal hizmet uzmanının hedef grubunu oluşturur.
C) Onkolojik sosyal hizmet uzmanı kayıp ve kriz durumlarına yönelik çalışmalar gerçekleştirir.
D) Onkolojik sosyal hizmet uzmanı tedaviye katılım ve tedavinin etkinliğini arttırma konusunda çalışmalar yapar.
E) Hekimler kanser hastalarının psikososyal ihtiyaçlarını umursamadığı için onkolojik sosyal hizmet doğmuştur.

Cevap: E)

Açıklama: Onkolojik sosyal hizmet, multidisipliner bir ihtiyaç olarak doğmuştur. Hekimlerin ilgisizliği değil, hastaların kompleks ihtiyaçları bu alanın gelişmesine yol açmıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi onkolojik sosyal hizmet uzmanının rolleri arasında yer almaz?

A) Savunuculuk
B) Kaynak geliştirme
C) Ağ kurma
D) Eğiticilik
E) Radyoterapi

Cevap: E) Radyoterapi

Açıklama: Radyoterapi, bir tıbbi tedavi yöntemi olup sosyal hizmet uzmanının görev tanımına girmez. Sosyal hizmet uzmanları savunuculuk, kaynak geliştirme ve eğitim gibi rolleri üstlenir.

10. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Bir uzmanlık alanı olarak onkolojik sosyal hizmetin doğuşu yirminci yüzyılın başlarına dayanır.
B) Onkolojik sosyal hizmet hastaların psikososyal gereksinimlerini ele alma ihtiyacından doğmuştur.
C) Onkolojik sosyal hizmet, hastane ortamında veya kanser merkezinde hissedilen insani bir sosyal etkidir.
D) Psikososyal hizmetlerin temel sağlayıcıları onkolojik sosyal hizmet uzmanlarıdır.
E) Onkolojik sosyal hizmet uzmanları kanser bakım iş gücünün önemli bir parçasıdır.

Cevap: A)

Açıklama: Onkolojik sosyal hizmet, daha çok yirminci yüzyılın ikinci yarısında gelişmiştir ve kanser hastalarının artan psikososyal ihtiyaçlarına bir yanıt olarak ortaya çıkmıştır.

Mezzo düzeyde grup çalışmaları önemli bir yer tutar. Kanser destek grupları, hastaların benzer sorunları paylaşarak sosyal destek bulmalarına yardımcı olur. Ancak, onkolojik sosyal hizmet uzmanlarının grup yönetimi için ayrıca bir sertifika almasına gerek yoktur, çünkü bu yetkinlik mesleki eğitimleri kapsamında edinilir.

Onkolojik sosyal hizmetin temel hedefleri, hastaların psikososyal gereksinimlerini anlamak, bu ihtiyaçlara yanıt vermek ve bireysel bakım planlarını kişiselleştirmektir. Nitelikli bakım, standart bir uygulama yerine her bireyin ihtiyaçlarına özel yaklaşımlar geliştirilmesini gerektirir.

Bu uzmanlık alanı, 20. yüzyılın ikinci yarısında kanser tedavisi süreçlerinde artan ihtiyaçlara yanıt olarak ortaya çıkmıştır. Onkolojik sosyal hizmet uzmanları, tedavi sürecinin bir parçası olarak hastaların fiziksel, duygusal ve sosyal ihtiyaçlarına bütüncül bir şekilde yaklaşır, böylece hem hastaların hem de ailelerinin yaşam kalitesini artırır