Ata Aöf Tıbbi Sosyal Hizmet Ünite -8

Yaşlılık ve Tarihsel Perspektif

Tarih boyunca bazı ilkel kabile topluluklarının, zayıf düşen bireyleri ve özellikle yaşlıları terk ettikleri görülmüştür. Bu tür uygulamalar genellikle kıt kaynakların baskısı altında gerçekleşmiştir. Amerikan yerlilerinden Hopi, Krik ve Krov Kızılderili kabileleri, Eskimolar, Bolivya Sirionaları ve Uganda İkleri gibi topluluklar, bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Ancak, modern toplumlarda doğru yaklaşım, yaşlıların refahını koruma ve geliştirme yönünde olmalıdır.

Yaşlıların yaşam kalitesini artırmak, onları toplumla bütünleştirmek, sosyal uyumlarını kolaylaştırmak ve gelir güvencelerini temin etmek, çağdaş sosyal politikaların temel önceliklerinden biri olmalıdır. Bu doğrultuda, yaşlılıkla ilgili temel ilkelerin ve yaşlıların karşılaştığı sorunların kapsamlı bir şekilde ele alınması gereklidir.

Yaşlılık İlkeleri

1982 yılında Birleşmiş Milletler tarafından Viyana’da düzenlenen Dünya Yaşlılar Asamblesi, yaşlılara yönelik aşağıdaki ilkeleri benimsemiştir:

• Bağımsızlık
• Katılım
• Bakım
• Kendini Gerçekleştirme
• İtibar ve Saygınlık

Bu ilkelerin benimsenmesi, kuşaklar arası dayanışmanın teşvik edilmesiyle mümkündür. Eğitim sistemleri aracılığıyla genç nesillere yaşlılık bilinci kazandırılmalı ve yaşlılara saygı, hakları, bilgeliği ve toplumdaki konumları gibi konuları içeren dersler müfredata eklenmelidir.

Yaşlıların Karşılaştığı Sorunlar

Yaşlı İstismarı ve Psikososyal Sorunlar

Yaşlı istismarı, güven ilişkisi içinde yaşlı bireylere fiziksel, duygusal, ekonomik veya sosyal açıdan zarar veren uygunsuz davranışlar bütünüdür. İhmal ise, yaşlı bireyin günlük yaşam ihtiyaçlarının karşılanmaması veya yetersiz şekilde karşılanması durumudur. Bu durum, yaşlı bireylerde yalnızlık, yoksulluk, sosyal dışlanma, bilişsel kayıplar ve fonksiyonel bozukluklar gibi çeşitli sorunlara yol açabilir.

Yaş Ayrımcılığı ve Sağlık Hizmetlerine Erişim

Yaş ayrımcılığı, yaşlı bireylerin yalnızca yaşları nedeniyle maruz kaldıkları olumsuz tutum ve davranışları ifade eder. Sağlık hizmetleri bağlamında, yaşlı hastaların hastalıklarının doğal yaşlanma sürecinin bir parçası olarak görülmesi ve bu nedenle yeterince ciddiye alınmaması yaygın bir sorundur. Oysa yaşlı bireylerin sağlık sorunları, uygun tedavi ve bakım yaklaşımları ile büyük ölçüde yönetilebilir.

Geriatrik Sosyal Hizmetin Rolü ve Uygulamaları

Sosyal Sağlık ve Sosyal Hizmetin Rolü

Geriatrik sosyal hizmetin temel hedefi, yaşlı bireylerin sosyal sağlıklarını korumak ve iyileştirmektir. Sosyal sağlık, yaşlının sosyal çevresiyle sağlıklı iletişim kurabilmesi, toplum kaynaklarından ayrımcılık olmaksızın faydalanabilmesi ve yaşam kalitesini artırıcı faaliyetlere katılımını içerir.

Bu hedef doğrultusunda, üç temel yaklaşım öne çıkar:

1. Sosyal Bakım: Yaşlının temel ihtiyaçlarının karşılanmasını kapsar.
2. Sosyal Tedavi: Yaşlı birey veya bakım verenlerin davranışsal sorunlarını çözmeye yönelik danışmanlık ve eğitim süreçlerini içerir.
3. Sosyal Rehabilitasyon: Yaşlının topluma katılımını teşvik eder ve yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.

Kapsamlı Geriatrik Değerlendirme ve Geriatrik Ekip Çalışması

Geriatri, yaşlı bireylerin sağlık sorunlarını, sosyal yaşantılarını, fonksiyonel kapasitelerini ve yaşam kalitesini ele alan disiplinler arası bir alandır. Geriatrik sosyal hizmet uzmanı, bu değerlendirme sürecinde yaşlının ihtiyaçlarını analiz eder, bakım planını oluşturur ve ekip çalışmasının bir parçası olarak çözüm önerileri geliştirir.

Kapsamlı geriatrik değerlendirme; yaşlı bireylerin tıbbi, sosyal ve psikososyal gereksinimlerini ortaya koyan ve bunlara yönelik hizmetlerin koordinasyonunu sağlayan bir yaklaşımdır. Bu süreçte geriatrist, hemşire, psikolog, diyetisyen ve sosyal hizmet uzmanı gibi farklı profesyonellerden oluşan bir ekip kritik bir rol oynar.

Geriatrik Sosyal Hizmet Uzmanının Sorumlulukları

Geriatrik sosyal hizmet uzmanları, yaşlı bireylerin bireysel ve çevresel kaynaklarını optimize etmeye yönelik çok çeşitli hizmetler sunar. Bunlar arasında:

• Psikososyal inceleme ve değerlendirme
• Kriz müdahalesi ve yas danışmanlığı
• Toplum kaynaklarına erişim desteği
• Uygun barınma ve ulaşım hizmetlerinin sağlanması
• Yaşlı bireylerin sağlık hizmetlerinden etkin şekilde faydalanmasının kolaylaştırılması

Sosyal hizmet uzmanları ayrıca, yaşlıların taburculuk sonrası yaşam ortamlarını değerlendirir ve ihtiyaçlarına uygun düzenlemeler yapılmasını sağlar. Yakını olmayan yaşlı bireyler için huzurevi veya rehabilitasyon merkezleri ile iletişime geçerek yerleştirme sürecini koordine ederler.

Türkiye’de Geriatrik Hizmetlerin Durumu

Türkiye’de geriatrik hizmetlerin tam zamanlı bir ekip çalışmasına dayanmaması ve toplumda geriatrik hizmetlere yönelik farkındalığın düşük olması, yaşlı bireylerin ihtiyaçlarının yeterince karşılanamamasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, geriatrik ekiplerin oluşturulması ve toplumda farkındalık çalışmalarının artırılması gerekmektedir.

Geriatrik sosyal hizmet uzmanları, yaşlı bireylerin sorunlarına multidisipliner bir yaklaşımla çözüm sunarak, yaşlıların yaşam kalitesini artırmada kritik bir rol oynamaktadır

1. Aşağıdakilerden hangisi modern toplumlarda yaşlılar ile ilgili açıklanan durumlar arasında yer almaz?

a) Emekli olduklarında güç, statü ve benlik saygısında kayba uğrarlar.
b) Üretim sisteminin dışına itilmektedirler.
c) Fiziksel alanları ve çevresel mekânları nadiren ihtiyaçlarına uygun tasarlarız.
d) Yaşlıları toplumdan uzak yerlere hiçbir zaman yerleştirmeyiz.
e) Konut ihtiyaçlarına yönelik planlamalar çok fazla yapılmamaktadır.

Cevap: d) Yaşlıları toplumdan uzak yerlere hiçbir zaman yerleştirmeyiz.

Açıklama: Yaşlıların toplumdan uzak yerlere yerleştirilmesi modern toplumlarda hala sıkça görülen bir durumdur. Bu ifade, mevcut gerçeklerle çeliştiği için doğru değildir.

2. Aşağıdakilerden hangisi yaşlılıkta ortaya çıkan sorunların önlenmesini sağlayacak etmenlerden biridir?

a) Yaşlının bağımsızlık hakkına saygı duyulması
b) Yaşlı ilkelerinin benimsenmesi
c) Yaşlının katılım hakkına saygı duyulması
d) Yaşlının kendini gerçekleştirme hakkına saygı duyulması
e) Yaşlının itibarına saygı duyulması

Cevap: b) Yaşlı ilkelerinin benimsenmesi

Açıklama: Yaşlı ilkelerinin benimsenmesi, yaşlılıkta karşılaşılan sosyal sorunların önlenmesine katkı sağlayan önemli bir faktördür.

3. “Yaşlılara yaklaşım konusunda …………… …………… ve …………… dünyadaki bütün ülkelerde ele alınan önemli sosyal sorunlardan biridir.”

a) Yaş ayrımcılığı – istismarı
b) Yaşlı ihmali – ayrımcılığı
c) Yaşlı sorunları – ihmali
d) Yaşlı istismarı – sorunları
e) Yaşlıların ihmali – istismarı

Cevap: e) Yaşlıların ihmali – istismarı

Açıklama: Yaşlıların ihmali ve istismarı, birçok ülkede yaşlı haklarına ilişkin önemli sorunlardandır ve sosyal hizmet uygulamaları bu alanda kritik öneme sahiptir.

4. Aşağıdakilerden hangisi yaşlı kadınlar ile ilgili ifade edilen doğru önermeler arasında yer almaz?

a) Yalnız yaşayanların güvenlik sorunu bulunmaz.
b) Yaşam beklentileri erkelere göre daha uzundur.
c) Genellikle eşlerinin ölümlerinden sonra tek başlarına kalırlar.
d) Eşlerinin ölümlerinden sonra çoğunlukla tekrar evlenmezler.
e) Suç mağduru olma riskleri yüksektir.

Cevap: a) Yalnız yaşayanların güvenlik sorunu bulunmaz.

Açıklama: Yalnız yaşayan yaşlı kadınlar güvenlik açısından daha yüksek risk altındadır. Bu ifade gerçeklerle uyuşmamaktadır.

5. Aşağıdakilerden hangisi yaşlıların tecrübe ettiği psikososyal sorun alanlarından biri değildir?

a) Yalnızlık
b) Yoksulluk
c) Saygınlık
d) Sosyal dışlanma
e) Yaşlı istismarı

Cevap: c) Saygınlık

Açıklama: Saygınlık, bir sorun değil; bireyin toplumda gördüğü itibardır. Diğer seçenekler yaşlı bireylerin karşılaştığı yaygın sorunlardır.

6. Aşağıdakilerden hangisi yaş ayrımcılığına neden olan olumsuz tutumlardan biri olarak kabul edilmez?

a) Özgürlük
b) İzolasyon
c) Bilgelik
d) Politik güç
e) Güvenilirlik

Cevap: b) İzolasyon

Açıklama: İzolasyon, yaş ayrımcılığına neden olan olumsuz bir tutumdur. Özgürlük ve bilgelik gibi kavramlar yaşlılık ile ilişkilendirilen olumlu değerlerdir.

7. Aşağıdakilerden hangisi geriatrik sosyal hizmetin yaşlılar açısından bilinmesini gerekli kılan nedenlerden biri değildir?

a) Yaş ayrımcılığının önüne geçebilmek
b) Geriatri ünitelerini yaygınlaştırmak
c) Sağlık hizmeti sunumunu iyileştirmek
d) Geriatrik ekip çalışmasını yaygınlaştırmak
e) Yaşlıları görmezden gelmek

Cevap: e) Yaşlıları görmezden gelmek

Açıklama: Geriatrik sosyal hizmetin amacı yaşlı bireyleri desteklemektir. Onları görmezden gelmek, sosyal hizmet anlayışına tamamen aykırıdır.

8. Aşağıdakilerden hangisi geriatri alanında sosyal hizmet uygulamasının ana hedeflerinden biridir?

a) Sosyal sağlığı anlayışını yaygınlaştırmak
b) Sosyal bakımı sağlamak
c) Sosyal sağlığı korumak
d) Sosyal bakımı korumak
e) Sosyal hizmeti uygulamak

Cevap: c) Sosyal sağlığı korumak

Açıklama: Geriatrik sosyal hizmetin temel hedeflerinden biri yaşlı bireylerin sosyal sağlığını koruyarak yaşam kalitelerini artırmaktır.

9. Aşağıdakilerden hangisi ile yaşlı hastanın uygun ve doğru değerlendirilmesi mümkün olur?

a) Kapsamlı geriatrik değerlendirme
b) Disiplinlerarası ekip çalışması ile
c) Çok disiplinli ekip çalışması ile
d) Tedavi planı ile
e) Yaşlı bireylerin problemlerinin ortaya konması ile

Cevap: a) Kapsamlı geriatrik değerlendirme

Açıklama: Yaşlı bireylerin tüm fiziksel, sosyal ve psikolojik yönleriyle değerlendirilmesi kapsamlı geriatrik değerlendirme ile sağlanır.

10. Geriatrik sosyal hizmet uzmanının klinik rol ve sorumlulukları arasında yer alanlar:

I. Yaşlı ve çevresi arasındaki etkileşimi kolaylaştırma
II. Toplumda var olan kaynaklara ulaşmayı engelleme
III. Ekip elemanlarının koordinasyonunun sağlanması
IV. Yaşlının hastanede kaldığı sürece takip edilmesi
a) I ve II
b) Yalnız II
c) I, II ve IV
d) I, III ve IV
e) I, II ve III

Cevap: d) I, III ve IV

Açıklama: Geriatrik sosyal hizmet uzmanları yaşlı bireylerin çevresiyle uyumlarını sağlamak, ekip koordinasyonunu yürütmek ve hastanede kaldıkları sürede izleme görevlerini üstlenirler.