Ata Aöf Tıbbi Sosyal Hizmet Ünite -14

Giriş: Palyatif Bakım ve Sosyal Hizmetin Rolü

Palyatif bakım, modern sağlık hizmetlerinin vazgeçilmez bir bileşeni olarak yaşamın niteliğine odaklanır. Ölümü yaşamın doğal ve onurlu bir parçası olarak kabul eden bu yaklaşım, hastaların ve ailelerin fiziksel, psikososyal ve manevi ihtiyaçlarını karşılamayı hedefler. Bu bağlamda, sosyal hizmet uzmanları, birey ve aile odaklı müdahalelerden disiplinler arası ekip çalışmasına kadar geniş bir yelpazede önemli roller üstlenmektedir.

Palyatif Bakımın Tanımı ve Kapsamı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) palyatif bakımı, yaşamı tehdit eden hastalıklarla karşı karşıya olan bireylerin ve ailelerin yaşam kalitesini artırmayı amaçlayan, ağrı ve diğer fiziksel, psikososyal ve manevi sorunları erken dönemde belirleyip tedavi eden bir yaklaşım olarak tanımlar.

Hospis ve Yaşam Sonu Bakım

Hospis, yaşamının son dönemindeki bireylere, iyileştirici tedavinin artık uygulanmadığı veya terk edildiği bir bakım ortamıdır. Bu hizmet, hastaların yaşam kalitesini mümkün olan en yüksek seviyede tutarak ev ortamına benzer bir yaşam sunmayı hedefler.

Türkiye’de Palyatif Bakım Hizmetleri

Türkiye’de palyatif bakım hizmetleri son yıllarda yasal düzenlemelerle sistemleştirilmiştir. Bunlar arasında:

• 09.10.2014 tarihli ve 640 sayılı Yönerge,
• 07.07.2015 tarihli ve 253 sayılı Yönerge,
• 27.02.2015 tarihli Evde Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği yer almaktadır.

Bu düzenlemeler, palyatif bakımın sağlık sistemine entegre edilmesini ve hizmetlerin daha geniş kitlelere ulaşmasını hedeflemektedir.

Palyatif Bakımda Sosyal Hizmet Uzmanlarının Rolleri

Temel Roller

Palyatif bakımda sosyal hizmet uzmanları, hastaların ve ailelerinin psikososyal sorunlarını çözmek, onların temel ihtiyaçlarını karşılamak ve desteklemek için çeşitli rolleri yerine getirir. Bunlar arasında:

• Psikososyal Değerlendirme: Hastanın ve ailenin biyopsikososyal durumlarının analizi.
• Müdahale Planlaması: Hastanın ihtiyaçlarına göre bireysel veya aile temelli müdahale planları oluşturma.
• Yas Sürecinde Destek: Hastaların ve ailelerinin yas sürecine uyum sağlamasına yardım.

Etik ve Değerler

Sosyal hizmet uzmanları, hem mesleğin etik ilkelerine hem de bireylerin onuruna ve kendi kaderini tayin hakkına saygı göstererek müdahalelerini yürütür. Bu bağlamda, hasta ve ailelerin manevi ihtiyaçlarına duyarlı bir tutum sergilemek temel bir gerekliliktir.

Disiplinler Arası Ekip Çalışması

Palyatif bakım hizmetleri, disiplinler arası bir ekip yaklaşımı gerektirir. Sosyal hizmet uzmanları, hekimler, hemşireler ve din görevlileriyle iş birliği yaparak hastanın ihtiyaçlarını savunur ve ekip üyeleri arasında iletişim sağlar.

Uygulama Standartları

Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Birliği, sosyal hizmet uzmanları için 11 standart geliştirmiştir. Bu standartlar, mesleki uygulamaların kalitesini artırmayı hedefler:

1. Etik ve Değerler: Mesleki etik ve değerlerle uyumlu uygulama.
2. Bilgi: Biyopsikososyal faktörler hakkında bilgi sahibi olma.
3. Değerlendirme: Müracaatçıların durumlarının kapsamlı değerlendirilmesi.
4. Müdahale ve Planlama: Müdahale planlarının oluşturulması ve uygulanması.
5. Öz-Farkındalık: Sosyal hizmet uzmanının kendi inançlarının ve duygularının farkında olması.
6. Savunuculuk: Hastaların haklarının ve ihtiyaçlarının savunulması.
7. Belgeleme: Tüm müdahalelerin kayıt altına alınması.
8. Kültürel Yetkinlik: Farklı kültürel gruplarla çalışma becerisi.
9. Sürekli Eğitim: Mesleki gelişimin sürekliliği.
10. Süpervizyon ve Liderlik: Eğitim ve liderlik faaliyetlerinde yer alma.
11. Ekip Çalışması: Disiplinler arası ekip içinde etkin iş birliği.

Sosyal Hizmette Aile Odağı

Palyatif bakımda, yalnızca hastanın değil, ailenin de ihtiyaçları önceliklidir. Sosyal hizmet uzmanları, hastanın ve ailesinin uyum sorunlarının çözümüne katkıda bulunur, onları yaşam değişikliklerine hazırlamayı hedefler.

Meslekler Arası Etkileşim

Sosyal hizmet mesleği, birey ve toplum arasındaki psikososyal etkileşimlerin iyileştirilmesine odaklanır. Tıp ve hemşirelik mesleklerinden farklı olarak, sosyal hizmet uzmanları biyomedikal yaklaşımlardan çok, sosyal bilim temelli müdahaleler gerçekleştirir.

Sonuç

Palyatif bakım, yaşamın son döneminde bireylerin ve ailelerin yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen bütüncül bir yaklaşımdır. Sosyal hizmet uzmanları, etik ilkeler ve disiplinler arası iş birliği çerçevesinde hasta ve ailelerine destek sağlar. Bu uzmanların çalışmaları, yalnızca bireylerin değil, toplumun genel iyilik hâline de önemli katkılar sunmaktadır

1. Aşağıdakilerden hangisinde palyatif bakım hizmetlerinde sosyal hizmet mesleğine duyulan gereksinim doğru açıklanmaktadır?

A) Hastanın çevre etkileşimlerini düzenleme
B) Hastanın ruhsal sıkıntılarını tedavi etme
C) Hastanın ağrılarını azaltma
D) Hastanın kariyer planlarını geliştirme
E) Hastanın harcamalarını karşılama

Cevap : A) Hastanın çevre etkileşimlerini düzenleme

Açıklama : Palyatif bakımda sosyal hizmet uzmanları, bireylerin çevreyle olan etkileşimlerini düzenleyerek yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Ruhsal ya da fiziksel tedavi doğrudan sosyal hizmet mesleğinin kapsamına girmez.

2. Aşağıdakilerden hangisi palyatif bakımın kurucu isimleri arasında yer alır?

A) Cicely Saunders
B) Ida Cannon
C) Lery Pelton
D) Gordon Hamilton
E) Sarah Banks

Cevap : A) Cicely Saunders

Açıklama : Cicely Saunders, palyatif bakımın kurucusu olarak kabul edilir ve hospis bakımının gelişiminde öncülük etmiştir. Diğer seçeneklerde yer alan isimler farklı sosyal hizmet alanlarında etkili olmuş kişilerdir.

3. Aşağıdakilerden hangisi palyatif bakımın odağı için uygundur?

A) Yaşamın niceliğine odaklanma
B) Yaşam süresini olabildiğince uzatma
C) Ölüm sürecinin niteliğine odaklanma
D) Ani ölüm riskini azaltma
E) Mümkün olan en iyi tedaviyi sağlama

Cevap : C) Ölüm sürecinin niteliğine odaklanma

Açıklama : Palyatif bakım, yaşam kalitesini artırmayı ve ölüm sürecini hastalar için daha anlamlı hale getirmeyi hedefler. Yaşam süresini uzatmak veya tedavi sağlamak birinci öncelik değildir.

4. I. Yaşamının son dönemindeki kişilere bakılır.
II. Uygun tedavi yöntemleri denenir.
III. Yaşam kalitesi artırılır.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri hospis bakımının özelliklerini yansıtmaktadır?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama : Hospis bakımı, yaşamının son dönemindeki bireylere yönelik bakım sağlar ve yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Ancak uygun tedavi yöntemlerini deneme amacı hospis bakımının odak noktası değildir.

5. Aşağıdakilerden hangisi ölümcül hastalığı olanlar ve aileleri için bir bakım felsefesini ifade etmektedir?

A) Bakımevi
B) Huzurevi
C) Hospis
D) Yoğun bakım merkezi
E) Acil servis

Cevap : C) Hospis

Açıklama : Hospis, ölümcül hastalığa sahip bireyler ve aileleri için özel bir bakım felsefesini ifade eder. Amacı, hastaların yaşamlarının son dönemlerini olabildiğince rahat ve anlamlı geçirmelerini sağlamaktır.

6. I. Hastaların tedavilerini geliştirme
II. Hastaların yaşam kalitesini geliştirme
III. Hastaların tinsel sorunlarını belirleme
IV. Hastaların ailelerinin psikososyal ihtiyaçlarını belirleme
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Dünya Sağlık Örgütü’nün palyatif bakım tanımının bileşenleri arasında yer almaktadır?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) III ve IV
E) II, III ve IV

Cevap : E) II, III ve IV

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü, palyatif bakımın bireylerin yaşam kalitesini geliştirme, tinsel sorunlarını belirleme ve ailelerin psikososyal ihtiyaçlarını karşılama gibi unsurları içerdiğini belirtir. Tedavi geliştirme palyatif bakımın öncelikli amacı değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütü’ne göre palyatif bakımın etkileri arasında yer almaz?

A) Yaşamı onaylar ve ölümün doğal bir süreç olduğunu varsayar.
B) Ölümün ertelenmesini amaçlar.
C) Hasta bakımının bilişsel ve duyuşsal yönlerini fiziksel bakımla bütünleştirir.
D) Yaşam kalitesini artırır.
E) Klinik komplikasyonların daha iyi anlaşılmasını sağlar.

Cevap : B) Ölümün ertelenmesini amaçlar.

Açıklama : Palyatif bakımın amacı, ölümün ertelenmesi değil, hastaların yaşam kalitesini artırmak ve ölüm sürecini daha anlamlı hale getirmektir. Ölümün doğal bir süreç olduğu kabul edilir.

8. Sağlık Bakanlığının Palyatif Bakım Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkındaki Yönergesi aşağıdaki yıllardan hangisinde ilk kez yayınlanmıştır?

A) 1998
B) 2001
C) 2012
D) 2014
E) 2015

Cevap : D) 2014

Açıklama : Türkiye’de palyatif bakım hizmetlerine yönelik ilk resmi yönerge 2014 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır.

9. Palyatif bakım merkezleri açılmasına ilişkin teşvik hükmü Sağlık Bakanlığı’nın Palyatif Bakım Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkındaki Yönergesine göre aşağıdaki yerlerden hangisini içermez?

A) Belediyeler
B) Özel Sağlık tesisleri
C) Üniversiteler
D) Kaymakamlıklar
E) Sağlık Bakanlığı

Cevap : D) Kaymakamlıklar

Açıklama : Yönergede palyatif bakım merkezleri için belediyeler, özel sağlık tesisleri, üniversiteler ve Sağlık Bakanlığı teşvik kapsamında belirtilmiştir. Ancak kaymakamlıklar bu kapsamda yer almaz.

10. Aşağıdakilerden hangisi sosyal hizmet mesleğinin özelliği olup mesleğin palyatif bakım ile güçlü bir bağ kurmasını sağlamaktadır?

A) Derinlikli bireysel süreçlere odaklanması
B) Kayıp ve yas ile ilgili olması
C) Toplumsal bağlamı ayrıntılı eleştirmesi
D) Palyatif bakımda ağrı yönetimini kolaylaştırması
E) Hastaların sosyal güvenlik haklarını incelemesi

Cevap : B) Kayıp ve yas ile ilgili olması

Açıklama : Sosyal hizmet mesleği, kayıp ve yas süreçlerinde bireyleri desteklemeyi amaçlar. Bu özellik, palyatif bakım sürecindeki bireylerin duygusal ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamada önemli bir rol oynar.