Türk Siyasi Hayatı 2024-2025 Final Soruları

Türk Siyasi Hayatı: 2024-2025 Akademik Değerlendirme

Türk siyasi hayatı, tarihsel olaylar, reformlar, seçim süreçleri ve siyasal değişimlerle şekillenmiştir. Bu yazıda, Türk siyasal tarihinin önemli dönüm noktalarına odaklanarak, seçilmiş final sorularında ele alınan konuların arka planı ve etkileri analiz edilecektir. Amacımız, okuyucuların bu soruları çözebilmesini sağlarken, aynı zamanda olayların tarihsel ve siyasal bağlamını detaylandırmaktır.

1984 Yerel Seçimleri ve Siyasal Yansımaları

1984 yerel seçimleri, Türkiye’de siyasal yapıların yeniden şekillendiği bir döneme denk gelmiştir. Bu seçimlerde Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) ve Halkçı Parti (HP) gibi yeni kurulan partilerin sosyal tabanlarının zayıf olduğu görülmüştür. Seçim sonuçları, yerel yönetimlerin siyasetteki değişimin bir göstergesi olmuş ve Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi’nin (ANAP) başarısını pekiştirmiştir. Bu dönemde Türkiye’de yerel yönetimlerin güçlenmeye başladığını söylemek mümkündür.

2009 Yerel Seçimleri ve CHP’nin Stratejik Değişimi

2009 yerel seçimleri, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) seçim stratejilerinde bir değişime gittiği bir dönemdir. Özellikle ekonomik sorunlara vurgu yapılarak İstanbul’da farklı bir söylem geliştirilmiştir. Bu yaklaşım, ekonomik krizlerin etkisinin yoğun olarak hissedildiği bir dönemde seçmenlerin ilgisini çekmiştir. CHP’nin bu dönemde sağ siyasetten aday göstermeye başlaması da parti kimliğinin çeşitlenmesini sağlamıştır.

2019 İstanbul Seçimleri ve Siyasi Rekabet

2019 yerel seçimleri, Türkiye siyasetinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Binali Yıldırım, Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı olarak öne çıkmıştır. Ancak, seçim sonuçları Ekrem İmamoğlu’nun zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu süreç, yerel seçimlerin ulusal siyaset üzerindeki etkisini bir kez daha göstermiştir. İstanbul gibi büyük şehirlerin yönetimi, siyasal partiler için stratejik bir önem taşımaktadır.

Tarihi Anlaşmazlıklar: İnönü ve Ecevit

1970’lerde İsmet İnönü ve Bülent Ecevit arasındaki liderlik mücadelesi, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) yönelimini belirlemiştir. İnönü’nün askeri yönetimlere destek veren tutumu, Ecevit tarafından eleştirilmiş ve bu durum parti içinde bir bölünmeye yol açmıştır. Sonuçta Ecevit’in liderliği devralması, CHP’nin “ortanın solu” politikalarını güçlendirmiştir.

Arap Baharı ve Türkiye’nin Rolü

Arap Baharı, 2010 yılında Tunus’ta başlamış ve kısa sürede Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da büyük değişimlere yol açmıştır. Türkiye, bu süreçte demokratikleşme ve istikrar konularında önemli bir aktör olmuştur. Ancak, bu süreçteki gelişmeler, Türkiye’nin dış politikasında zorluklara ve yeni fırsatlara neden olmuştur.

AK Parti ve Muhafazakâr Demokrasi

2002 seçimlerinden sonra AK Parti, kendini “Muhafazakâr Demokrasi” söylemiyle ifade etmiştir. Bu ideolojik çerçeve, partinin toplumsal kesimlerle olan bağlarını güçlendirmiş ve geniş bir seçmen kitlesine hitap etmesini sağlamıştır. Partinin ekonomik reformlar ve demokratikleşme konusundaki politikaları, bu dönemde Türk siyasetini yönlendiren temel unsurlardan biri olmuştur.

Balyoz Davası ve Türk Ordusu

2003 yılında gerçekleştirilen Plan Semineri, Balyoz Davası’nın temelini oluşturmuştur. Bu dava, Türkiye’de asker-sivil ilişkilerinin dönüşümünü simgelemektedir. Askeri vesayetin azaltılması ve demokratikleşme çabaları, bu süreçte ön plana çıkmıştır.

Türkiye-AB Mutabakatı ve Göç Yönetimi

18 Mart 2016’da imzalanan Türkiye-AB Mutabakatı, göç yönetimi ve uluslararası iş birliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Mutabakat, Türkiye’nin Avrupa Birliği’nden mali destek almasını ve düzensiz göçün sınırlandırılmasını amaçlamıştır. Ancak, AB’nin sorumluluğuna ilişkin belirsizlikler, bu anlaşmanın en çok eleştirilen yönlerinden biri olmuştur.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve 15 Temmuz

15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında Türkiye’de sistem değişikliği tartışmaları başlamış ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş yapılmıştır. Bu süreçte Devlet Bahçeli’nin liderliğindeki Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), anayasa değişikliği çağrısıyla bu dönüşümde önemli bir rol oynamıştır.

Sonuç

Türk siyasi hayatı, her dönemde değişim ve dönüşümlere sahne olmuştur. Bu süreçler, yerel seçimlerden uluslararası iş birliğine kadar geniş bir yelpazede etkiler yaratmıştır. Tarihsel olayların ve seçimlerin doğru analiz edilmesi, Türk siyasetini anlamak için hayati öneme sahiptir. Öğrenciler, bu bilgiler ışığında siyasi olayları daha kapsamlı bir şekilde değerlendirebilir ve soruları çözmede başarı gösterebilir

1. 1984 yerel seçimlerinin en önemli sonucu nedir?

A) ANAP’ta emanetçi lider dönemini başlatması
B) Büyük şehir belediyelerini sol partilerin alması
C) Sadece üç partinin seçime girebilmesi
D) MDP ve HP’nin sosyal tabanının olmadığının ortaya çıkması
E) DYP’nin güçlenmesi

Cevap: D) MDP ve HP’nin sosyal tabanının olmadığının ortaya çıkması

Açıklama: 1984 yerel seçimleri, ANAP’ın genel başarısının devam ettiği bir dönem olmasına rağmen, MDP ve HP’nin sosyal tabanının zayıflığı ortaya çıkmıştır. Bu seçimler, bu partilerin etkisinin azaldığını ve yerel yönetimlerin siyasi yelpazedeki değişimini göstermesi bakımından önemlidir.

2. 2009 yerel seçimlerinin CHP açısından önemi aşağıdaki hangi şıkta belirtilmiştir?

A) CHP sağ siyasetten adaylar göstermeye başlamıştır.
B) Özellikle İstanbul seçimlerinde ekonomik temalar öne çıkartılmıştır.
C) CHP ile DTP Doğu ve Güneydoğu’da işbirliğine gitmiştir.
D) Büyük şehirlerin çoğunu CHP adayları kazanmıştır.
E) Seçimlere Kemal Kılıçdaroğlu’nun genel başkanlığında girilmiştir.

Cevap: B) Özellikle İstanbul seçimlerinde ekonomik temalar öne çıkartılmıştır.

Açıklama: 2009 yerel seçimlerinde CHP, özellikle İstanbul’da ekonomik sorunlara vurgu yaparak farklı bir seçim stratejisi izlemiştir. Bu yaklaşım, parti için yeni bir söylem geliştirme çabası olarak değerlendirilmiştir.

3. 2019 yerel seçimlerinde Ak Parti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı aşağıdaki isimlerden hangisidir?

A) Kadir Topbaş
B) Mehmet Özhaseki
C) Mevlüt Uysal
D) Hilmi Türkmen
E) Binali Yıldırım

Cevap: E) Binali Yıldırım

Açıklama: 2019 yerel seçimlerinde AK Parti’nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı Binali Yıldırım olmuştur. Ancak seçim sonucunda İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Ekrem İmamoğlu tarafından kazanılmıştır.

4. Kazım Karabekir komutasındaki Büyük Millet Meclisi ordularının doğu cephesindeki savaşlardan galibiyetle çıkmalarının en önemli sonucu ne olmuştur?

A) Batıdaki birliklerin doğu cephesine kaydırılmasına gerek kalmaması
B) İç isyanların bastırılması
C) Sevr hükümlerinin hayata geçirilmesi ihtimalinin ortadan kalkması
D) Sovyet yardımının kesilmesi
E) Batılı devletlerin Yunanlılara olan desteklerini geri çekmesi

Cevap: C) Sevr hükümlerinin hayata geçirilmesi ihtimalinin ortadan kalkması

Açıklama: Doğu Cephesinde kazanılan başarı, Sevr Antlaşması’nın uygulanma ihtimalini ortadan kaldırmış ve TBMM’nin uluslararası alanda daha güçlü bir şekilde tanınmasını sağlamıştır.

5. Arap Baharı süreci aşağıdaki hangi ülkede başlamıştır?

A) Irak
B) Tunus
C) Libya
D) Mısır
E) Suriye

Cevap: B) Tunus

Açıklama: Arap Baharı, Tunus’ta bir sokak satıcısının kendini yakmasıyla başlamış ve kısa sürede birçok Arap ülkesine yayılarak hükümet değişikliklerine yol açan büyük bir siyasi dalga haline gelmiştir.

6. Aşağıdakilerden hangisi Dörtlü Takrir’de yer almaz?

A) Parti içi demokrasinin güçlendirilmesi
B) Ancak demokrasi ile halkın refahının sağlanabileceği
C) Meclis denetiminin güçlendirilmesi
D) Anayasa’da ve kanunlarda hak ve özgürlüklerin güçlendirilmesi
E) İsmet İnönü’nün CHP Başkanlığından ayrılması

Cevap: E) İsmet İnönü’nün CHP Başkanlığından ayrılması

Açıklama: Dörtlü Takrir, 1945 yılında CHP içerisinde parti içi demokrasinin güçlendirilmesine yönelik öneriler içermekteydi. Ancak İsmet İnönü’nün parti başkanlığından ayrılması gibi bir madde bulunmamaktadır.

7. 1970’li yılların başında İsmet İnönü ile Bülent Ecevit arasında CHP içinde lider değişimi ile sonuçlanacak görüş ayrılığı hangi nedenden kaynaklanmıştır?

A) Bülent Ecevit’in 12 Mart döneminde ceza alanlara genel af getirilmesi isteğine İnönü’nün direnmesi
B) İsmet İnönü’nün, Bülent Ecevit’i CHP Genel Sekreterliği görevinden alması
C) İnönü liderliğinde CHP’nin 12 Mart hükümetlerine ve politikalarına destek vermesine Ecevit’in gösterdiği tepki
D) 12 Mart dönemi hükümetlerine verilecek bakanlar konusunda iki ismin düştüğü görüş ayrılıkları
E) İsmet İnönü’nün ortamın solu söyleminden vazgeçilmesi isteği

Cevap: C) İnönü liderliğinde CHP’nin 12 Mart hükümetlerine ve politikalarına destek vermesine Ecevit’in gösterdiği tepki

Açıklama: Bu dönemde İnönü ve Ecevit arasındaki temel anlaşmazlık, CHP’nin askeri yönetimlere olan yaklaşımı üzerine yoğunlaşmıştır. Bu durum, parti içinde liderlik değişikliğine yol açmıştır.

8. 2002 seçimlerinden sonra Ak Parti kendini hangi ideolojik söylem üzerinde ifade etmeye başlamıştır?

A) Milliyetçi Demokrasi
B) Muhafazakâr Demokrasi
C) Liberal Demokrasi
D) Müzakereci Demokrasi
E) Delegatif Demokrasi

Cevap: B) Muhafazakâr Demokrasi

Açıklama: Ak Parti, 2002 seçimlerinden sonra kendisini “Muhafazakâr Demokrasi” ideolojik söylemiyle tanımlayarak toplumun geniş bir kesimine hitap etmeye çalışmıştır.

9. Balyoz Davasının gerekçesini oluşturan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2007 yılında İstanbul Ümraniye’de ele geçirilen silahlar
B) 2006 yılında “Atabeyler Çetesi” olarak isimlendirilen bir gruba yönelik operasyon
C) 2003 tarihli İstanbul 1. Ordu Karargâhında gerçekleştirilen Plan Semineri
D) 2006 tarihli Cumhuriyet Gazetesi saldırısı
E) 2006 tarihli Danıştay saldırısı

Cevap: C) 2003 tarihli İstanbul 1. Ordu Karargâhında gerçekleştirilen Plan Semineri

Açıklama: Balyoz Davası, 2003 yılında düzenlenen Plan Semineri’nin darbe planı olduğu iddialarına dayanmıştır.

10. 1970 yılında eski Demokrat Partililere siyasi af getirilmemesi konusunda yaşanan tartışma sonrasında Adalet Partisi’nden ayrılanlarca kurulan siyasi parti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokratik Parti
B) Milli Nizam Partisi
C) Hürriyet Partisi
D) Yeni Türkiye Partisi
E) Güven Partisi

Cevap: A) Demokratik Parti

Açıklama: —

11. Türkiye 27 Kasım 2019 tarihinde deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını aşağıdaki hangi ülke ile imzalamıştır?

A) Rusya
B) Mısır
C) İsrail
D) Libya
E) Yunanistan

Cevap: D) Libya

Açıklama: Türkiye, 27 Kasım 2019 tarihinde Libya ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konusunda önemli bir anlaşma imzalamıştır. Bu anlaşma, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarının uluslararası hukuk çerçevesinde belirlenmesini hedeflemiştir.

12. 2001 ekonomik krizi sonrasında uygulamaya geçirilen IMF destekli “Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı”nın Türk siyasal hayatı üzerinde en belirleyici siyasal etkisi ne olmuştur?

A) Ekonomide makro dengeye ağırlık veren politikaların güç kazanması
B) Hükûmetin ekonomi politikaları üzerindeki otoritesinin sınırlanması
C) Bankacılık sektöründe disiplin ve denetimin sağlanması
D) Ekonomik krizlerin Türkiye’nin gündeminden kalkması
E) Gelir dağılımı ve işsizlik üzerinde olumlu gelişmelerin yaşanması

Cevap: B) Hükûmetin ekonomi politikaları üzerindeki otoritesinin sınırlanması

Açıklama: Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı, IMF destekli bir yapısal reform programı olarak hükümetin ekonomi üzerindeki doğrudan müdahalesini sınırlandırmıştır. Bu süreçte bağımsız düzenleyici kurumların etkinliği artmıştır.

13. Büyük Birlik Partisi hangi yılda ve aşağıdaki hangi lider tarafından kurulmuştur?

A) 1990 – Muhsin Yazıcıoğlu
B) 1991 – Aykut Edibali
C) 1992 – Muhsin Yazıcıoğlu
D) 1998 – Mustafa Destici
E) 1992 – Mustafa Destici

Cevap: C) 1992 – Muhsin Yazıcıoğlu

Açıklama: Büyük Birlik Partisi (BBP), 1992 yılında Muhsin Yazıcıoğlu liderliğinde kurulmuştur. Parti, milliyetçi ve muhafazakâr bir çizgide siyaset yapmaktadır.

14. Aşağıdaki hangi düzenleme Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yer almaz?

A) Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri eş zamanlı olarak yapılır.
B) Görevi ile ilgili suçlardan dolayı Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Yüce Divan’da yargılanır.
C) Meclisin denetim yetkileri arasında gensoru bulunmamaktadır.
D) Cumhurbaşkanı ve TBMM karşılıklı olarak seçimlerin yenilenmesi kararı alabilirler.
E) Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bakanlar Cumhurbaşkanının önerisi ve TBMM’nin onayı ile atanırlar.

Cevap: E) Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bakanlar Cumhurbaşkanının önerisi ve TBMM’nin onayı ile atanırlar.

Açıklama: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bakanlar, Cumhurbaşkanı tarafından atanır. TBMM’nin onayı bu süreçte yer almaz.

15. Aşağıdakilerden hangisi 18 Mart 2016’da imzalanan ve Türkiye’de bulunan uluslararası göçmenlerle ilgili olan Türkiye-AB Mutabakatının bir özelliği değildir?

A) AB üyesi ülkelerin sorumluluğuna ilişkin belirsizlikler taşıması
B) AB’nin kurumsal sorumluluğundan çok üye ülkelerin sorumluluğuna işaret etmesi
C) AB’nin göçmenlere yönelik Türkiye’ye mali destek sağlaması
D) Mutabakatın yürütülmesi ile ilgili Türkiye-AB İşbirliği Konseyinin oluşturulması
E) Türkiye üzerinden AB’ye göçmen girişinin önlenmesini hedeflemesi

Cevap: D) Mutabakatın yürütülmesi ile ilgili Türkiye-AB İşbirliği Konseyinin oluşturulması

Açıklama: Türkiye-AB Mutabakatı, AB ülkelerinin Türkiye’ye göçmenler konusunda mali destek sağlamasını ve göç akışını sınırlamayı hedeflemiştir. Ancak mutabakat kapsamında Türkiye-AB İşbirliği Konseyi gibi bir yapı oluşturulmamıştır.

16. 1902 Birinci Jön-Türk Kongresinde merkeziyetçiliği savunan grubun başında hangi isim bulunmaktadır?

A) Derviş Vahdeti
B) Prens Sabahattin
C) Namık Kemal
D) Ahmet Rıza
E) Ahmet Mithat

Cevap: D) Ahmet Rıza

Açıklama: 1902 Birinci Jön-Türk Kongresi’nde merkeziyetçilik anlayışını savunan grup, Ahmet Rıza tarafından temsil edilmiştir. Bu grup, Osmanlı Devleti’nin merkezi yapısının korunması gerektiğini ileri sürmüştür.

17. 2014 yılında gerçekleştirilen yerel seçimler ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonuçları siyasal açıdan aşağıdaki hangi durumun bir göstergesi olmuştur?

A) Gezi olayları ve 17-25 Aralık operasyonları sonrasında AK Parti’nin seçmen tabanını koruduğu
B) Kimlik temelinde siyasetin güçlendiği
C) HDP seçmeninin ortak aday stratejisine sıcak baktığı
D) Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde CHP-MHP ortak adayı Ekmeleddin İhsanoğlu’nun bu parti seçmenlerinden yaygın desteğini aldığı
E) Gezi Parkı olaylarının AK Parti oylarında gerilemeye neden olduğu

Cevap: A) Gezi olayları ve 17-25 Aralık operasyonları sonrasında AK Parti’nin seçmen tabanını koruduğu

Açıklama: 2014 seçim sonuçları, AK Parti’nin yaşanan olaylara rağmen seçmen desteğini koruduğunu ve siyasi gücünü sürdürdüğünü göstermiştir.

18. Kamu Denetçiliği Kurumu hangi tarihte yapılan değişikliklerle anayasal statüye kavuşmuştur?

A) 2010
B) 2002
C) 2007
D) 1995
E) 2004

Cevap: A) 2010

Açıklama: Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık), 2010 yılında yapılan anayasa değişiklikleri ile anayasal statü kazanmıştır. Bu değişiklik, kurumun bağımsızlığını ve etkinliğini artırmayı amaçlamıştır.

19. Anasol-D hükümeti hangi partinin dışarıdan desteği ile kurulabilmiştir?

A) CHP
B) DTP
C) DYP
D) MHP
E) BBP

Cevap: A) CHP

Açıklama: —

20. 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında Türkiye’de hükûmet sisteminin değiştirilmesi yönünde bir anayasa değişikliğine gidilmesi çağrısı aşağıdaki hangi parti lideri tarafından yapılmıştır?

A) Temel Karamollaoğlu
B) Binali Yıldırım
C) Mustafa Destici
D) Kemal Kılıçdaroğlu
E) Devlet Bahçeli

Cevap: E) Devlet Bahçeli

Açıklama: Devlet Bahçeli, 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında parlamenter sistemin yerine Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesi yönünde anayasa değişikliği çağrısı yapmıştır.