Uluslararası Güvenlik Teorileri 2024-2025 Final Soruları

Uluslararası Güvenlik Teorileri: Temel Kavramlar ve Yaklaşımlar

Uluslararası Güvenlik Teorileri, devletler arası ilişkilerde güvenliğin nasıl sağlanabileceğini, tehditlerin nasıl algılandığını ve bu tehditlere karşı alınabilecek önlemleri analiz eden disiplinler arası bir alandır. Bu makalede, ilgili sınav sorularındaki temel kavramlar ve yaklaşımlar açıklanarak, öğrencilerin bu konuları anlamalarına yardımcı olunacaktır.

1. Realizmin Güvenlik Yaklaşımı

Realizm, uluslararası ilişkiler teorisinde devlet merkezli bir yaklaşımdır. Devletlerin temel amacı, hayatta kalmak ve ulusal güvenliklerini sağlamaktır. Bu teoriye göre:

• Rekabet ve güç dengesi esastır.
• İşbirliği, genellikle geçicidir ve devletler arası güvensizlik her zaman mevcuttur.
• Savaş, insan doğasının bir yansıması olarak kaçınılmazdır.

Eleştiri: Realizm, devlet dışı aktörleri (şirketler, uluslararası örgütler) ve insan güvenliğini yeterince dikkate almaz.

2. Kültürel Baskılar ve Yatay Rekabet

Yatay rekabet, bir kültürün başka bir kültür üzerinde baskın hale gelmesiyle ortaya çıkan tepkileri ifade eder. Özellikle Sovyetler Birliği döneminde, Rus dilinin bağımsız devletler topluluğunda baskın olması bu duruma örnektir. Bu, yerel kimliklerin korunması mücadelesine yol açmıştır.

3. Ekonomik Güvenlik

Ekonomik güvenlik, bir devletin ekonomik istikrarını tehdit eden unsurlarla ilgilidir. Bu bağlamda:

• Enerji hatları, emek piyasası ve finansal piyasalar, ekonomik güvenliğin önemli bileşenleridir.
• Ancak, politik rejim doğrudan ekonomik güvenlik kapsamına girmez.

4. İngiliz Okulu ve Buzan’ın Katkıları

Barry Buzan, uluslararası toplum, egemenlik ve anarşi gibi kavramlarla İngiliz Okulu’nun teorik temellerini güçlendirmiştir. Ancak, bu okulda “özgürleşme” kavramı yer almaz. Bu okulun odak noktası, devletlerin bir “uluslararası toplum” içinde nasıl işbirliği yaptıklarıdır.

5. Dördüncü Dalga Feminizm ve Yeni Medya

Dördüncü dalga feminizm, toplumsal cinsiyet eşitliği mücadelesinde yeni medya kanallarını (sosyal medya gibi) etkin bir şekilde kullanmıştır. Bu, toplumsal farkındalık ve aktivizmi küresel boyutta artırmıştır.

6. Uluslararası Hukuk: Roma Statüsü

Roma Statüsü, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni kuran uluslararası bir antlaşmadır. Bu yapı, savaş suçları ve insanlığa karşı işlenen suçlar gibi uluslararası suçları yargılamakla görevlidir.

7. Güvenlikleştirme ve Kopenhag Okulu

Kopenhag Okulu, güvenliğin yalnızca askeri tehditlerle sınırlı olmadığını, çevresel, ekonomik ve toplumsal tehditlerin de güvenlik kapsamına alınması gerektiğini savunur. “Bölgesel güvenlik kompleksi” kavramı, güvenliğin bölgesel boyutlarda ele alınmasını öngörür.

8. Paris Okulu ve Didier Bigo

Didier Bigo, Kopenhag Okulu’nu eleştirerek Paris Okulu’nu kurmuştur. Bu okul, güvenlik çalışmalarını bireylerin güvenlik algıları üzerinden ele alır ve daha eleştirel bir bakış açısı sunar.

9. Yeni İnsanlık ve Çevresel Güvenlik

Yeni insanlık anlayışı, işbirliği, insani yardım ve çevresel sürdürülebilirlik gibi kavramları ön planda tutar. Nükleer silahların artırılması, bu anlayışla çelişir. Ayrıca, çevresel güvenlik, iklim krizine karşı alınan önlemleri içeren önemli bir alt başlıktır.

10. Dünya Sistemi Teorisi

Immanuel Wallerstein tarafından geliştirilen bu teori, ülkeleri ekonomik ve politik yapıya göre merkez, yarı çevre ve çevre olarak sınıflandırır. Küreselleşmenin tarihsel süreçteki etkilerini açıklamada önemli bir araçtır.

11. BM ve Toplumsal Cinsiyet Temelli Şiddet

BM Güvenlik Konseyi, 1820 sayılı kararıyla toplumsal cinsiyet temelli şiddeti bir savaş suçu olarak tanımıştır. Bu karar, savaşlarda kadınların korunması adına uluslararası bir dönüm noktasıdır.

Sonuç

Uluslararası güvenlik teorileri, devletlerin ve bireylerin karşılaştığı çeşitli tehditleri analiz etmek için zengin bir araç seti sunar. Öğrenciler, bu teorileri anlayarak, sınav sorularını daha iyi çözebilir ve uluslararası ilişkilerdeki güvenlik dinamiklerini daha derinlemesine kavrayabilir

1. Realizm Soğuk Savaş döneminde ortaya çıkan ama tartışmaları bugüne kadar güvenlik teorilerini en fazla etkileyen geleneksel kuramlardan biridir. Ortodoks, klasik ya da geleneksel güvenlik kuramlarının birinci alanı oluşturur. Temel olarak devleti, güvenliğin başat aktörü olarak ele alır.
Aşağıdakilerden hangisi bu bağlamda yanlıştır?

A) Devlet merkezlidir.
B) Devletlerin ittifak yapma halleri geçicidir.
C) Rekabet esastır.
D) Devletin hayatta kalması temel motivasyonlarından biridir.
E) Savaş durumu işbirliği ile önlenebilir.

Cevap : E) Savaş durumu işbirliği ile önlenebilir.

Açıklama : Realizm teorisinde savaş durumu kaçınılmaz bir gerçek olarak kabul edilir ve işbirliğiyle önlenemez. Bu yüzden bu şık yanlış olarak değerlendirilir.

2. Başka bir topluluğun baskın kültür ve dil etkisinden dolayı yerel kültürlerin verdiği tepkidir. Eski Doğu bloku veya bağımsız devletler topluluğunda Rus dilinin baskın olması buna bir örnektir.
Yukarıdaki metin hangi kavramı anlatmaktadır?

A) Yatay rekabet
B) Göç
C) Dikey rekabet
D) Yatay göç
E) Dikey göç

Cevap : A) Yatay rekabet

Açıklama : —

3. Ekonomik güvenlik içinde geçen kavramları düşündüğümüzde aşağıdaki hangi kavramla doğrudan ilişki kuramayız?

A) Emek piyasası
B) Toprak
C) Politik rejim
D) Enerji hatları
E) Finansal piyasalar

Cevap : C) Politik rejim

Açıklama : —

4. Aşağıdaki kavramlardan hangisi Buzan’ın İngiliz okulunu anlamlandırmak için kullandığı kavramlardan biri değildir?

A) Özgürleşme
B) Uluslararası Toplum
C) Egemenlik
D) Devlet Aklı
E) Anarşi

Cevap : A) Özgürleşme

Açıklama : Buzan’ın İngiliz okulu analizinde özgürleşme kavramı kullanılmaz. Diğer kavramlar İngiliz okulunun temel analiz unsurlarıdır.

5. Dördüncü dalga feminizm iletişim kanallarının küreselleşmesiyle birlikte toplumsal cinsiyet aktivizmi ve düşünce akımları daha yoğun olarak hangi kanallar üzerinden şekillenmiştir?

A) Barış hareketi
B) Yeni medya kanalları
C) Halkla ilişkiler
D) Sivil toplum örgütleri
E) Radyo

Cevap : B) Yeni medya kanalları

Açıklama : Yeni medya kanalları (örneğin sosyal medya) dördüncü dalga feminizmde toplumsal cinsiyet aktivizminin yayılmasında kritik bir rol oynamıştır.

6. Roma Statüsü aşağıdakilerden hangi yapıyı kuran antlaşmadır?

A) Lahey Adalet Divanı
B) Birleşmiş Milletler
C) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
D) Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı
E) Uluslararası Ceza Mahkemesi

Cevap : E) Uluslararası Ceza Mahkemesi

Açıklama : Roma Statüsü, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni kuran antlaşmadır ve küresel suçların yargılanmasında önemlidir.

7. Kopenhag Okulu’nun Barry Buzan ve Lene Hansen ile birlikte geliştirdiği en son teorik çalışma hangisidir?

A) Söz edimi
B) Güvenlikleştirme
C) Ekonomik güvenlik
D) Bölgesel güvenlik kompleksi
E) İnsan güvenliği

Cevap : D) Bölgesel güvenlik kompleksi

Açıklama : —

8. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Kopenhag okulunu eleştirmiş ve Paris okulunu kurmuştur?

A) Weaver
B) Hansen
C) Buzan
D) Bigo
E) McSweeney

Cevap : D) Bigo

Açıklama : Didier Bigo, Kopenhag Okulu’nu eleştirerek Paris Okulu’nu kurmuş ve eleştirel güvenlik çalışmalarını şekillendirmiştir.

9. Aşağıdaki kavramlardan hangisi yeni insanlık kavramına ait olamaz?

A) Yönetişim
B) Göç politikaları
C) İnsani yardım
D) Nükleer silahların artırılması
E) Çatışma çözümü

Cevap : D) Nükleer silahların artırılması

Açıklama : Yeni insanlık kavramı daha çok işbirliği, insani değerler ve yönetişim ile ilgilidir. Nükleer silahların artırılması bu anlayışa ters düşmektedir.

10. 1920’li yıllarda ülkelerin yeni kurulan sanayilerini koruyabilmek amacıyla gümrük vergilerini anormal derecede yükseltmeleri nedeniyle bütün dünyada gümrük tarifeleri aşırı yükselmiştir.
Gümrük tarifelerindeki bu aşırı yükselişin dünya ticaretine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dünya ticaret hacmi artmıştır.
B) Ülkelerde yüksek enflasyon oluşmuştur.
C) Dünya ticaretine olumsuz etki göstermiştir.
D) Ülkelerde üretim fazlası ürün stoku oluşmuştur.
E) Ham madde eksikliği yaşanmıştır.

Cevap : C) Dünya ticaretine olumsuz etki göstermiştir.

Açıklama : Gümrük tarifelerinin aşırı yükselmesi, dünya ticaretini kısıtlamış ve ekonomik durgunluğa yol açmıştır.

11. 2015 Paris İklim Zirvesi’nin önemini aşağıdaki ifadelerden hangisi açıklamaktadır?

A) Ülkeler çatışmaların çevre güvenliği ile ilgili olan ilişkisini kabul etmiştir.
B) ABD karbon emisyonunu azaltma taahhüdünü bu sürede karşılamıştır.
C) Dünyayı en çok kirleten ülkeler az gelişmiş ülkelerdir.
D) İklim krizinin etkisinin daha ağır görülmesi yönünde devletler üzerinde baskı yaratmıştır.
E) Ozon tabakası üzerinde alınan olumlu sonuçlar çevre güvenliğine yönelik politikaları cazip kılmıştır.

Cevap : D) İklim krizinin etkisinin daha ağır görülmesi yönünde devletler üzerinde baskı yaratmıştır.

Açıklama : 2015 Paris İklim Zirvesi, iklim krizinin önemini vurgulamış ve devletleri bu konuda daha ciddi adımlar atmaya teşvik etmiştir.

12. Küreselleşme kavramını 16. yüzyıldan itibaren değerlendiren ve devletleri merkez, çevre ve yarı çevre ülkeler olarak ayıran teorinin adı nedir?

A) Sömürgecilik
B) Kompleks Karşılıklı Bağımlılık
C) Modernist Teori
D) Eleştirel Teori
E) Dünya Sistemi Teorisi

Cevap : E) Dünya Sistemi Teorisi

Açıklama : Dünya Sistemi Teorisi, Immanuel Wallerstein tarafından geliştirilmiş ve ülkeleri ekonomik ve politik yapıya göre merkez, çevre ve yarı çevre olarak sınıflandırmıştır.

13. Eric Hobsbawm’ın deyimiyle 20. yüzyıl bir ….. dönemidir.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Güvenlik çağı
B) Gerileme
C) Aşırılıklar çağı
D) Savaş
E) Gelişim

Cevap : C) Aşırılıklar çağı

Açıklama : Eric Hobsbawm, 20. yüzyılı teknolojik, sosyal ve politik gelişmelerin aşırılıklara vardığı bir dönem olarak tanımlamıştır.

14. Soğuk Savaş sonrası koşulları ABD liderliğinde yeni bir imparatorluk yarattığını söyleyerek bu kurama bağlı ekonomik, politik analiz yapan teorisyen ya da teorisyenler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

A) George Adam
B) David Riccardo
C) Hardt ve Negri
D) Cox ve Schester
E) Adam Smith

Cevap : C) Hardt ve Negri

Açıklama : Hardt ve Negri, Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD’nin liderliğinde oluşan yeni bir imparatorluğu ele alarak bu konuyu analiz etmişlerdir.

15. Kopenhag okulu güvenlik sektörlerinden hangisi iklim krizi ile kesişimseldir?

A) Ontolojik güvenlik
B) Çevresel güvenlik
C) Politik güvenlik
D) Ekonomik güvenlik
E) Toplumsal güvenlik

Cevap : B) Çevresel güvenlik

Açıklama : Çevresel güvenlik, Kopenhag Okulu’nun güvenlik sektörlerinden biridir ve iklim krizi gibi çevresel tehditlerle doğrudan ilişkilidir.

16. Sanayi devriminden günümüze insanlığın üretimden kültüre dünyadaki birçok ilişkiyi belirlediği insan merkezli çağ aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılmaktadır?

A) Antroposen çağ
B) Sanayi çağı
C) Kapitalist çağ
D) Çevre-Sanayi çağı
E) Modern çağ

Cevap : A) Antroposen çağ

Açıklama : Antroposen çağ, insan faaliyetlerinin gezegen üzerindeki belirleyici etkisini ifade eden bir kavramdır.

17. BM Güvenlik Konseyi 1820 sayılı karar ile ….. şiddeti bir savaş suçu olarak tanımlamıştır.

A) Psikolojik
B) Kültürel
C) Fiziksel
D) Yapısal
E) Toplumsal cinsiyet temelli

Cevap : E) Toplumsal cinsiyet temelli

Açıklama : BM Güvenlik Konseyi, 1820 sayılı kararı ile toplumsal cinsiyet temelli şiddeti bir savaş suçu olarak tanımlamıştır.

18. İnsan güvenliği kavramının farklı tanımlarının uygulamada sorunlar yarattığını söyleyen teorisyen aşağıdakilerden hangisidir?

A) R. Paris
B) Ayoob
C) Cox
D) C. Williams
E) Booth

Cevap : A) R. Paris

Açıklama : R. Paris, insan güvenliği kavramının farklı tanımlarının uygulamada belirsizliklere ve sorunlara yol açtığını belirtmiştir.

19. Uluslararası güvenlik teorilerinde geleneksel teoriler olan, alternatif teoriler olması gerekeni inceler. Alternatif güvenlik politikaları ise uluslararası sistemin ya da toplumun ….. üretmesine odaklanır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yöntem
B) Norm
C) Teori
D) Rasyonalite
E) Kavram

Cevap : B) Norm

Açıklama : Alternatif güvenlik politikaları, uluslararası sistemde ya da toplumda yeni normlar oluşturmayı hedefler.

20. CEDAW protokolünün imzalandığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1991
B) 1979
C) 1982
D) 1956
E) 1999

Cevap : B) 1979

Açıklama : CEDAW (Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi) 1979 yılında imzalanmıştır.