Uygarlık Tarihi 2024-2025 Final Soruları (Güz)

Uygarlık Tarihi: 2024-2025 Güz Dönemi Analizi ve Özet

Uygarlık tarihi, insanlığın geçmişine dair derin bir anlayış sunar ve bu tarihsel bilgiler bugünün kültürel, ekonomik ve siyasi yapılarını anlamamızda önemli bir rol oynar. Aşağıda, uygarlık tarihinin önemli dönemeçlerini ve sorularla ilişkilendirilmiş temel konuları inceleyeceğiz.

1. Antik Mısır ve Yeni Krallık Dönemi

Antik Mısır uygarlığı, tarih boyunca farklı evrelere ayrılmıştır. Yeni Krallık Dönemi (MÖ 1550-1070), özellikle güney yönünde (Nubia) izlenen yayılmacı politikalar ve diplomatik gelişmelerle dikkat çeker. Bu dönemde:

• II. Ramses, Mısır’ın diplomasi ve askeri gücünün simgesi haline gelmiştir.
• Nubia ile artan ticaret ve genişleyen sınırlar, Mısır’ın siyasi ve ekonomik gücünü artırmıştır.

Bu dönemin diğer özellikleri arasında mimari başarılar, tapınak inşaları ve dış ilişkilerdeki ilerlemeler bulunmaktadır.

2. Uygarlık Kavramının Evrimi

Uygarlık, Latince “civis” (yurttaş) kelimesinden türetilmiştir ve tarihsel süreçte birçok farklı anlam kazanmıştır:

• Eski Roma: Vatandaşlık ve medeni yaşam.
• Rönesans: Politik düzen ve etik yapı.
• Aydınlanma Çağı: Ulaşılmış bir düzen ve incelik durumu.
• 19. Yüzyıl: Modernleşme ve Batı ile özdeşleşme.

Bu, uygarlık kavramının zamanla değişen bir yapı taşıdığını ve tarihsel bağlamlarda farklı yorumlandığını göstermektedir.

3. Roma İmparatorluğu ve Güç Dinamikleri

Roma, geniş toprakları kontrol ederek bir uygarlık merkezi haline geldi. Ancak, bu kontrol mekanizmasının zayıflaması çöküş sürecini hızlandırdı:

• Roma’nın başarısı, Doğu Akdeniz, Mezopotamya ve Suriye gibi bölgelerdeki etkinliğine dayanıyordu.
• Ancak, bu bölgelerdeki yönetimsel sorunlar ve ilişkilerin bozulması, Roma’nın çöküşünü tetikledi.

4. Hititler ve Ticaret Yolları

Hitit uygarlığı, ticaret yollarını kontrol ederek askeri ve ekonomik güç elde etmiştir. Bu stratejik konum:

• Hititlerin çevre uygarlıklarla ilişkilerini şekillendirmiştir.
• Ekonomik temelin tarım ve ticaret üzerine kurulmasına olanak sağlamıştır.

5. Endüstri Devrimi ve Sömürgecilik

Endüstri Devrimi, sömürgeci yayılma ve denizaşırı ticaretle doğrudan bağlantılıdır:

• Bilimsel etkinlik ve teknolojik gelişmeler üretim sistemlerini değiştirmiştir.
• Bu süreç, modern dünyanın ekonomik ve sosyal yapısının temelini oluşturmuştur.

6. Aydınlanma Filozofları ve Eleştiriler

Aydınlanma düşünürleri, bireyin akıl ve özgürlük temelli haklarını savunmuş, kilise ve aristokrasi gibi kurumları eleştirmiştir:

• Voltaire ve Rousseau, bu hareketin öncülerindendir.
• Eleştiriler, bireysel hakların genişletilmesini ve demokratik toplumların gelişimini tetiklemiştir.

7. Feodalizm ve Toplumsal Yapı

Feodal toplum, tarımsal üretim ve siyasi parçalanmışlık üzerine kuruludur:

• Haçlı Seferleri, feodal toplumun dini ve kültürel birliğini yansıtan önemli bir olaydır.
• Üretim, tamamen tarım ve toprak ilişkilerine dayanmıştır; sanayi üretimi bu dönemde yoktur.

8. Antik Uygarlıkların Yenilikleri

Antik uygarlıklar, farklı alanlarda insanlığa büyük miraslar bırakmıştır:

• Sümerler: Çivi yazısı, tarihin ilk yazılı kayıt sistemi.
• Hititler: Atlı araba gibi stratejik savaş araçları.
• Yunanlar: Coğrafi koşullar nedeniyle denizcilik ve kolonizasyon.

9. Modern Uygarlık ve Edebiyat

Modern uygarlıkla birlikte, edebiyatta roman gibi yeni türler ortaya çıkmıştır. Romanlar:

• Toplumsal değişimleri ve bireyin toplumdaki yerini yansıtır.
• Modern dünyanın edebi anlatımında temel bir yer tutar.

10. Coğrafi Keşifler

Coğrafi keşifler, ekonomik ve ticari motivasyonlarla başlamıştır:

• Hindistan’a kestirme yollar arayışı.
• Osmanlı İmparatorluğu’nun ticaret yollarını kontrol etmesi sonucu Avrupa’nın alternatif yollar araması.
• Bu süreçte, Vasco da Gama gibi denizciler önemli keşifler yapmıştır.

Sonuç

Uygarlık tarihi, insanlığın kültürel, ekonomik ve siyasi gelişimini anlamak için önemli bir disiplindir. Tarih boyunca uygarlıklar, yazıdan ticarete, siyasetten sanata kadar birçok alanda insanlığa katkıda bulunmuştur. Bu bilgiler, tarihsel süreçleri daha iyi kavramak ve günümüz dünyasının kökenlerini anlamak için bir kılavuz işlevi görür.

1. Antik Mısır’da Yeni Krallık Dönemi’ni, diğer uygarlıklarla ilişkiler bakımından kendisinden önceki dönemlerden ayıran en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yazı kurallarının yerleşip yaygınlaşması
B) Bataklıkların kurutulması
C) Piramitlerin inşa edilmesi
D) II. Ramses’in hükümdar olması
E) Güneye doğru izlenen yayılmacı siyaset

Cevap : E) Güneye doğru izlenen yayılmacı siyaset

Açıklama : Yeni Krallık Dönemi’nde Mısır’ın siyasi ve askeri genişlemesi güneye, Nubia topraklarına doğru hız kazanmıştır. Bu dönem, diğer uygarlıklarla diplomatik ilişkilerin de arttığı bir dönemdir. Özellikle II. Ramses’in hükümdarlığıyla önemli antlaşmalar yapılmıştır.

2. Uygarlık, “civilization” kelimesi Latince “yurttaş, vatandaş” anlamına gelen “civis” kelimesinden türetilerek geliştirilmiştir.

• Eski Çağ Roma’sında “civilitas” kelimesi “vatandaş” anlamına gelmektedir.
• Rönesans döneminde “civilitas” kelimesi “politik” olana işaret eder.
• Aydınlanma düşüncesi ile birlikte uygarlık kavramı “ulaşılmış bir incelik ve düzen durumu” anlamını kazanır.
• 19. yüzyılla birlikte uygarlık, Batı modernleşme tecrübesi ile eş anlamlı hâle gelir.

Yukarıdaki bilgilerden yola çıkarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kültür kavramı, uygarlık kavramına göre daha eski bir etimolojik kökene sahiptir.
B) Uygarlık kavramı, tarihsel süreçte çok farklı anlamlar kazanmıştır.
C) Uygarlıkların büyümesinde en etkili faktör savaştır.
D) Tarihte pek çok farklı uygarlık var olmuştur.
E) Kültür ve uygarlık kavramları birbirinden ayrılamaz.

Cevap : B) Uygarlık kavramı, tarihsel süreçte çok farklı anlamlar kazanmıştır.

Açıklama : Uygarlık kavramı tarihsel olarak farklı dönemlerde değişen anlamlar taşımıştır. Eski Roma’da vatandaşlıkla ilişkilendirilirken, Aydınlanma ile düzen ve incelik anlamına evrilmiş, 19. yüzyılda modernleşme ile eş anlamlı kullanılmıştır.

3. Mısır, Doğu Akdeniz, Suriye ve Mezopotamya gibi uygarlık bölgelerinin denetimi, bu bölgelerdeki ilişkiyi örgütleyebilmesi Roma’nın gerçek gücünü oluşturmuştur. Ancak bu ilişkilerin yürütülememesi de çöküşü hızlandırmıştır.

Yukarıda parçaya göre Roma’nın gerçek gücüne ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Senatonun işlevini başarıyla yerine getirmesi
B) Yunan mirasıyla kurulan ilişki
C) Bir merkez olarak Roma’nın devamlılığı
D) Üretici güçlerin yetersizliği
E) Uygarlık bölgelerini kapsayan hâkimiyet

Cevap : E) Uygarlık bölgelerini kapsayan hâkimiyet

Açıklama : Roma, geniş topraklar üzerindeki uygarlık bölgelerini denetim altında tutarak gücünü sağlamıştır. Ancak bu ilişkilerin zayıflaması ve örgütlenememesi, Roma’nın yıkılma sürecini hızlandırmıştır.

4. Hitit uygarlığının gelişiminde rol oynayan en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ticaret yollarının denetimi
B) Sulama sistemlerinin geliştirilmesi
C) Kültür ve sanat faaliyetleri
D) Yunan uygarlığıyla alışverişler
E) Uygarlıklar arası mücadeleler

Cevap : A) Ticaret yollarının denetimi

Açıklama : Hititler, ticaret yollarını kontrol ederek ekonomik ve askeri güç kazanmıştır. Bu stratejik konum, Hitit uygarlığının gelişimini büyük ölçüde etkilemiştir.

5. Denizaşırı genişleme, sömürgeci yayılma, dünya pazarının gelişimine bağlı olarak ortaya çıkan üretim talebinin bilimsel etkinliği tetiklemesi gibi bir dizi olayın birbirine eklenmesi aşağıdakilerden hangisinin gelişimini tetiklemiştir?

A) Şanlı Devrim
B) Aydınlanma
C) Endüstri Devrimi
D) Rönesans
E) Reform

Cevap : C) Endüstri Devrimi

Açıklama : Endüstri Devrimi, denizaşırı genişleme ve sömürgecilik faaliyetlerinin tetiklediği üretim artışıyla başlamıştır. Bu dönemde bilim ve teknolojideki gelişmeler üretim sistemlerini köklü şekilde değiştirmiştir.

6. Kilise ve aristokrasi gibi iki temel kurum ve aktörü eleştirilerinin hedefine alan kesim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Halk
B) Aydınlanmacı filozoflar
C) Krallar
D) Sofistler
E) Serfler

Cevap : B) Aydınlanmacı filozoflar

Açıklama : Aydınlanmacı filozoflar, kilisenin otoritesine ve aristokrasinin ayrıcalıklarına karşı çıkarak bireyin akıl ve özgürlük temelli haklarını savunmuşlardır. Voltaire ve Rousseau gibi düşünürler bu eleştirilerin öncüsüdür.

7. Fernand Braudel’in “Tıpkı dünün kronikçisi, bugünün de gazetecisi gibi davranarak bir olaydan diğerine aceleyle giden bildik anlatının zamanı” olarak tanımladığı zaman aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kısa zaman
B) Uzun süre
C) Yavaş zaman
D) Konjonktürel zaman
E) Devrim zamanı

Cevap : A) Kısa zaman

Açıklama : Braudel, kısa zamanı olayların yüzeysel ve hızlı bir şekilde aktarıldığı tarihsel anlatılar için kullanmıştır. Buna karşılık “uzun süre” kavramı yapısal ve kalıcı değişimleri ifade eder.

8. Feodal toplum, parçalı siyasi yapısına rağmen din ve kültür anlamında belirli bir ortaklığa işaret eder.

Aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyi destekleyecek bir örnektir?

A) Haçlı Seferleri
B) Çitleme uygulamasının başlaması
C) Köylü isyanları
D) Senyörler arası mücadeleler
E) Protestanlığın ortaya çıkması

Cevap : A) Haçlı Seferleri

Açıklama : Haçlı Seferleri, feodal toplumun dinî ve kültürel birliğini yansıtan önemli bir olaydır. Avrupa’nın farklı bölgelerindeki feodal güçler, Hristiyanlık ortak paydasında birleşerek seferlere katılmıştır.

9. Modern uygarlıkla birlikte edebiyatta geleneksel yazım dili ve türleri yenilenmeye uğramış ve yeni edebi türler ortaya çıkmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi modern uygarlıkla ortaya çıkmakla birlikte modern uygarlığı en iyi şekilde tasvir eden edebi türdür?
A) Şiir
B) Tragedya
C) Hikâye
D) Roman
E) Tiyatro

Cevap : D) Roman

Açıklama : Roman, bireyin toplumsal yapı içindeki yerini anlatan modern bir edebi türdür. Modern uygarlıkla birlikte toplumsal değişimler romanın konusunu oluşturmuştur.

10. Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ’da yönetici sınıflara dâhil değildir?

A) Aristokrasi
B) Serfler
C) Kral
D) Senyör
E) Ruhban sınıf

Cevap : B) Serfler

Açıklama : —

11. Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da ortaya çıkmamıştır?

A) Yunan Uygarlığı
B) Bizans İmparatorluğu
C) Selçuklu Devleti
D) Osmanlı İmparatorluğu
E) Lidya Uygarlığı

Cevap : A) Yunan Uygarlığı

Açıklama : Yunan Uygarlığı, Ege Denizi’nin batısında, bugünkü Yunanistan topraklarında ortaya çıkmıştır. Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Lidya uygarlıkları ise Anadolu’da doğmuş veya etkili olmuştur.

12. Hitit uygarlığının güçlü temellerinden biri ham madde kaynakları üzerinde kurduğu denetimdir.

I. Ticaret yollarının kontrolü Hitit uygarlığı için hayati öneme sahiptir.
II. Hitit uygarlığının ekonomik temelini tarımsal faaliyetler oluşturmaktadır.
III. Hitit uygarlığı Fenikelilerle ilişki içinde ortaya çıkmıştır.
IV. Hitit uygarlığı denizcilikle ilgili önemli bir mirasa sahiptir.

Yukarıda verilen bilgilerden hangileri Hitit uygarlığı için doğrudur?

A) III ve IV
B) II ve IV
C) I ve IV
D) I ve II
E) I ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : Hititler, ticaret yollarını kontrol ederek ekonomik güçlerini artırmış ve tarım faaliyetleriyle bu temeli desteklemişlerdir. Ancak denizcilik veya Fenikelilerle ilişkileri bu uygarlığın temelinde yer almamaktadır.

13. Mısır uygarlığının hangi döneminde mimarlık, heykel, resim, süsleme sanatları, edebiyat, musiki, dans ve seyir sanatlarında büyük ilerlemeler olmuş, sanat her dalda altın çağını yaşamış, yazı kuralları yerleşmiş ve yaygınlaşmıştır?

A) II. Ara Dönem
B) I. Ara Dönem
C) Yeni Krallık
D) Orta Krallık
E) Eski Krallık

Cevap : D) Orta Krallık

Açıklama : —

14. 1497 yılında Ümit Burnu’nu dolaşarak yeni Hindistan yolunu keşfeden denizci aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kristof Kolomb
B) Vasco da Gama
C) İbn Battuta
D) Ferdinand Macellan
E) Amerigo Vespucci

Cevap : B) Vasco da Gama

Açıklama : Vasco da Gama, Ümit Burnu’nu dolaşarak Hindistan’a ulaşan ilk Avrupalı denizci olmuştur. Bu keşif, deniz ticaret yollarının önemini artırmıştır.

15. Aşağıdakilerden hangisi feodal toplumun özelliklerinden biri değildir?

A) İnsanlar arası ilişkilere dayanması
B) Siyasi yapının parçalanmış olması
C) Alışverişlerde ödeme şeklinin toprak olması
D) Üretimin sanayiye dayanması
E) Kralın mutlak bir gücünün bulunmaması

Cevap : D) Üretimin sanayiye dayanması

Açıklama : Feodal toplum, tarımsal üretime dayalı bir sistemdir. Sanayi üretimi, Endüstri Devrimi ile birlikte ortaya çıkmıştır. Feodal toplumda ekonomik ilişkiler toprağa bağlıdır.

16. Sümer uygarlığının uygarlık tarihine bıraktığı en önemli miras aşağıdakilerden hangisidir?

A) Saat
B) Pusula
C) Yazı
D) Takvim
E) Para

Cevap : C) Yazı

Açıklama : Sümerler, çivi yazısını icat ederek uygarlık tarihine büyük bir miras bırakmışlardır. Yazı, insanlık tarihinde bilgi aktarımını ve kayıt tutmayı mümkün kılan en önemli buluşlardan biridir.

17. Eski çağ uygarlıkları arasında atlı arabayı stratejik bir silaha dönüştüren uygarlık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mısır
B) Babil
C) Hitit
D) Pers
E) Roma

Cevap : C) Hitit

Açıklama : Hititler, atlı arabayı savaş stratejilerinde etkili bir şekilde kullanarak askeri alanda üstünlük sağlamışlardır. Bu teknoloji, Hititlerin savaş alanında öne çıkmasını sağlamıştır.

18. Yunan uygarlığını denize yönelten en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ekonomik anlamda daha kazançlı olması
B) Gemicilik alanındaki yenilikler
C) Tarımdan elde edilen artı ürün
D) İklim koşulları
E) Topraklarının dörtte üçünün dağlık ve tarıma elverişsiz olması

Cevap : E) Topraklarının dörtte üçünün dağlık ve tarıma elverişsiz olması

Açıklama : Yunanistan’ın dağlık coğrafyası, tarım arazilerinin yetersizliğine neden olmuş ve bu durum, Yunanları deniz ticareti ve kolonileşmeye yöneltmiştir.

19. Arnold Toynbee’nin kavramsallaştırmasında “başlatıcı doğum zorlamasını gerçekleştirdikten sonra büyümek için en ufak bir kımıltı yapamayacak durumda olan” toplumlara ne ad verilir?

A) Kısıtlı uygarlıklar
B) Başkalarıyla ilişkisi olmayan uygarlıklar
C) Ölü uygarlıklar
D) Uydu uygarlıklar
E) Büyümesi durmuş uygarlıklar

Cevap : E) Büyümesi durmuş uygarlıklar

Açıklama : —

20. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin başlamasında etkili olan sebeplerden biri değildir?

A) Kudüs’ü Müslümanlardan geri almak
B) Hindistan’a kestirme bir yol bulmayı istemek
C) Demokratik bir toplum yapısına kavuşmak
D) İstanbul’un fethinin yarattığı ekonomik ve sosyal sıkışmadan kurtulmak
E) Ticaret yollarının denetimini ele geçirmek

Cevap : C) Demokratik bir toplum yapısına kavuşmak

Açıklama : Coğrafi keşiflerin nedenleri arasında ekonomik, ticari ve dini sebepler ön plandadır. Demokratik bir toplum yapısına kavuşma isteği coğrafi keşiflerle ilişkilendirilemez.