HUK124U Bilişim Hukuku Ünite -5

Giriş

5651 sayılı Kanun, internet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçlarla mücadeleyi konu almaktadır. Hızla dijitalleşen dünyada içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumlulukları artarken, devletin düzenleyici kurumlarına da önemli yetkiler verilmiştir. Bu makalede, kanunun getirdiği temel kavramlar ve yükümlülükler genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

1) Temel Kavramlar

5651 sayılı Kanun, içerik sağlayıcıyı internet ortamında kullanıma sunulan her türlü veri veya bilginin aslında üreticisi olarak tanımlar. Yer sağlayıcı ise içeriklerin barındırıldığı sunucu gibi fiziksel veya sanal ortamı temin eden aktördür. Erişim sağlayıcı internet erişim hizmetini kullananlara sunarak ağın uç noktalarıyla bağlantı imkânı sunar. Bu aktörlerin birbirinden farklı sorumlulukları, hukuki yaptırımların doğru biçimde uygulanmasına zemin hazırlar.

2) Erişimin Engellenmesi ve Koruma Tedbirleri

Kanun, suç unsuru içeren yayınların tespiti halinde erişimin engellenmesi tedbirine başvurulabileceğini düzenler. Bu tedbir, çoğunlukla mahkeme (hâkim) kararı ile uygulanır. Ancak “özel hayatın gizliliğinin ihlali” gibi acil müdahale gerektiren durumlarda, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde BTK Başkanı da resen karar alabilir. Bu düzenlemelerin amacı, kişilerin onur, şeref ve özel hayatının korunmasıyla kamu düzeninin sürdürülmesi arasında denge kurmaktır.

3) Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB)

5651 sayılı Kanun, 8. madde kapsamında öngörülen erişimin engellenmesi kararlarının yanı sıra, 8. madde kapsamı dışında kalan durumlarda da engelleme kararlarının hızlı ve tek elden uygulanmasını sağlamak amacıyla Erişim Sağlayıcıları Birliğini kurmuştur. ESB, içeriklerin kolluk veya yargı makamlarından gelen talepler doğrultusunda erişim kısıtlamasını koordine eder. Böylece farklı internet servis sağlayıcılar arasında tek tip ve süratli bir uygulama sağlanır.

4) Toplu Kullanım Sağlayıcılar ve Yükümlülükleri

Ticari amaçlı olarak halka açık internet hizmeti sağlayan kafe, çay bahçesi gibi işletmeler toplu kullanım sağlayıcı olarak sınıflandırılmaktadır. Bu tür işletmeler, mülki amirden izin alarak faaliyet göstermek, ayrıca erişim kayıtlarını belirli bir süre tutmak, filtreleme sistemleri uygulamak gibi ek yükümlülüklerle karşı karşıyadır. Kanunun bu düzenlemelerle hedefi, suç işlenmesini önleme ve gerektiğinde suça ilişkin delilleri korumaktır.

5) Önleme Amaçlı Tedbirler

Kanunda “önleme amaçlı” içeriğin çıkartılması veya erişimin engellenmesi tedbiri, millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık gibi önemli kolektif menfaatlerin tehlikeye girdiği hallerde gündeme gelir. Normal şartlarda bu tip tedbirler için hâkim kararı aranmakla birlikte, acil durumlarda idari makamların (örneğin BTK Başkanı) müdahale yetkisi söz konusudur. Bu şekilde, tehlike anında hızlı aksiyon alınarak istenmeyen veya zararlı içeriklerin yayılması engellenebilir.

6) Değerlendirme ve Sonuç

5651 sayılı Kanun, internet ortamında suç unsuru barındıran veya kamu düzenini tehdit edebilecek nitelikteki içeriklere karşı hem koruyucu hem de önleyici mekanizmalar oluşturmayı amaçlar. İnternetin küresel niteliği ve sürekli değişen dinamikleri göz önüne alındığında, içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcıların sorumluluklarının net şekilde belirlenmesi büyük önem taşır. Aynı zamanda bireysel hak ve özgürlüklerle kamu düzeni ihtiyaçları arasında orantılı bir dengenin sağlanması, yargı ve idari mercilere düşen temel görevlerden biridir.

1- İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişilere ne ad verilir?

A) Yer sağlayıcı
B) Toplu kullanım sağlayıcı
C) Erişim sağlayıcı
D) Fiziksel sağlayıcı
E) İçerik sağlayıcı

Cevap : E) İçerik sağlayıcı

Açıklama : 5651 sayılı Kanun’a göre, internet ortamında sunulan her türlü veri veya bilginin asıl üreticisi veya sağlayıcısı olan kişi “içerik sağlayıcı”dır. Bu kişiler, ürettikleri veya yayınladıkları içeriğin hukuki sorumluluğunu da taşırlar.

2- İnternet ortamında yapılan yayınların içeriklerini izleyerek, 5651 sayılı Kanun kapsamına giren suçların işlendiğinin tespiti halinde, bu yayınlara erişimin engellenmesine yönelik olarak yine 5651 sayılı Kanunda öngörülen gerekli tedbirleri almak aşağıdakilerden hangisinin görevidir?

A) Kurum
B) Bakanlık
C) Yer sağlayıcı
D) Erişim sağlayıcılar birliği
E) Cumhurbaşkanlığı

Cevap : A) Kurum

Açıklama : Burada “Kurum” ibaresi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nu (BTK) ifade etmektedir. 5651 sayılı Kanun uyarınca, suç teşkil eden içeriklerin tespiti halinde, ilgili yayınlara erişimin engellenmesi tedbirini uygulamak Kurumun sorumluluk alanında yer alır.

3- Aşağıdakilerden hangisi 5651 sayılı Kanunun 8. maddesi kapsamı dışındaki erişimin engellenmesi kararlarının uygulanmasını sağlamak üzere kurulmuştur?

A) Erişim Sağlayıcıları Birliği
B) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
C) Yer Sağlayıcılar Birliği
D) İçerik sağlayıcılar Birliği
E) Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı

Cevap : A) Erişim Sağlayıcıları Birliği

Açıklama : 8. madde kapsamı dışındaki erişimin engellenmesi kararlarının hızlı ve etkin biçimde uygulanması amacıyla Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) kurulmuştur. ESB, mahkeme ve BTK kararlarının uygulanmasında koordine edici rol oynar.

4- Yönetmelikle belirlenen esas ve usuller çerçevesinde tanıtıcı bilgilerini kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların ulaşabileceği şekilde ve güncel olarak bulundurma yükümlülüğünü ihlal eden yer sağlayıcılar bakımından hangi tür bir hukuki yaptırım öngörülmüştür?

A) İdari para cezası
B) Adli para cezası
C) Hapis cezası
D) Müsadere
E) Sürgün

Cevap : A) İdari para cezası

Açıklama : 5651 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, yer sağlayıcıların tanıtıcı bilgilerinin sitede güncel olarak bulundurulmasını zorunlu kılar. Bu yükümlülüğe uyulmaması halinde idari yaptırımlar, özellikle idari para cezaları öngörülmüştür.

5- Ticari amaçlı toplu kullanım sağlayıcıların faaliyette bulunabilmeleri için aşağıdaki mercilerin hangisinden izin almaları gerekir?

A) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
B) Belediye başkanından
C) Emniyet Müdürlüğünden
D) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan
E) Mülki amirden

Cevap : E) Mülki amirden

Açıklama : 5651 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre ticari amaçla internet hizmeti sunan toplu kullanım sağlayıcılar (örneğin internet kafeler), mülki amirden izin almak zorundadır.

6- Erişimin engellenmesi koruma tedbirine başvurulabilmesi bakımından kanun koyucu katalog suçların işlendiği hususunda en az aşağıdaki şüphe derecesinden hangisine ulaşmış olmalıdır?

A) Basit şüphe
B) Makul şüphe
C) Yeterli şüphe
D) Kuvvetli şüphe
E) Kesin şüphe

Cevap : C) Yeterli şüphe

Açıklama : 5651 sayılı Kanun’a dayanılarak hazırlanan düzenlemelerde, katalog suçların söz konusu olması halinde “erişimin engellenmesi” tedbirine başvurulabilmesi için “yeterli şüphe” düzeyine ulaşılması esastır. Bu, ceza muhakemesi hukuku bakımından belirlenmiş asgari şüphe derecesidir.

7- Aşağıdakilerden hangisi erişimin engellenmesi koruma tedbirine karar verilebilmesi bakımından internet yayını içeriğinin oluşturması gereken katalog suçlardan biridir?

A) Soykırım
B) İntihara yönlendirme
C) Görevi kötüye kullanma
D) Rüşvet
E) Sahtecilik

Cevap : B) İntihara yönlendirme

Açıklama : 5651 sayılı Kanun, belirli “katalog suçlar” bakımından erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasına olanak tanır. İntihara yönlendirme, katalog suçlar arasında yer alan eylemlerden biridir (TCK m.84).

8- Aşağıdakilerden hangisi önleme amaçlı olarak içeriğin çıkartılması veya erişimin engellenmesi tedbirine başvurma nedenlerinden biri değildir?

A) Milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması
B) Suç işlenmesinin önlenmesi
C) Yaşam hakkının korunması
D) Genel Sağlığın korunması
E) Suç faillerinin yakalanması

Cevap : E) Suç faillerinin yakalanması

Açıklama : 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesinde önleme amaçlı erişimin engellenmesi tedbiri, özellikle milli güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık gibi gerekçelerle düzenlenmiştir. “Suç faillerinin yakalanması” ise koruma tedbiri uygulamak için doğrudan bir neden olarak sayılmamıştır.

9- Aşağıdakilerden hangisi normal şartlarda önleme amaçlı olarak içeriğin çıkartılması veya erişimin engellenmesi tedbirine karar verecek mercilerden biridir?

A) Hakim
B) C. Savcısı
C) Ulaştırma Bakanlığı
D) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
E) Başbakanlık

Cevap : A) Hakim

Açıklama : Normal şartlar altında “önleme amaçlı” erişimin engellenmesi tedbiri için kural olarak hâkim kararı aranır. Ancak, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde farklı makamların da (örneğin, BTK Başkanı) belirli koşullarla karar verebilmesi mümkündür.

10- Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, özel hayatın gizliliğinin ihlali nedeniyle, içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanması bakımından doğrudan emir verme yetkisine sahip olan merci aşağıdakilerden hangisidir?

A) Başkan
B) Ulaştırma Bakanı
C) Başbakan
D) Erişim Sağlayıcılar Birliği
E) Cumhurbaşkanı

Cevap : A) Başkan

Açıklama : Burada “Başkan” ibaresi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı’nı ifade eder. 5651 sayılı Kanun gereğince, özel hayatın gizliliğinin ihlali durumunda, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde BTK Başkanı resen erişimin engellenmesi kararı alabilir.