HUK124U Bilişim Hukuku Ünite -6

1) E-Ticaretin Gelişimi ve Temel Kavramlar

Elektronik ticaret (e-ticaret), alışveriş ve sözleşme ilişkilerinin dijital mecralara taşınmasıyla ortaya çıkan hukuki ilişkileri ifade eder. İlgili süreçte işletmeler, ürün ve hizmetlerini internet üzerinden sunarken, tüketiciler bu platformlar aracılığıyla sözleşme kurabilir. Sözleşmelerin kurulması, ödeme yöntemleri ve tarafların hak ve yükümlülükleri, klasik sözleşme hukukunun dijital ortama uyarlanmasını gerektirir.

2) Elektronik İrade Açıklamaları ve Sözleşme Kurulması

İnternet üzerinden yapılan “icap” ve “kabul” beyanları elektronik irade açıklamaları olarak kabul edilir. Bilhassa ürün ve fiyatın belirlendiği web sayfaları, herkese yöneltilmiş icap niteliğindedir. Mesafeli sözleşmelerde, tarafların temel bilgileri, mal veya hizmetin nitelikleri, fiyatı, kargo gibi detaylar genellikle web ortamında açıkça beyan edilir. Karşı tarafın kabul beyanı (örneğin, “Satın Al” butonuna tıklaması) sözleşmeyi hukuken kurar.

3) Şekil Şartı ve Elektronik İmza

Bazı sözleşmeler yasaların aradığı özel şekil şartına tabidir (örneğin gayrimenkul satışı, resmi şekil). Bu tür sözleşmeler kural olarak dijital ortamda geçerli olarak düzenlenemez. Bununla birlikte, yazılı şekil şartına tabi olup “resmî şekil” gerektirmeyen sözleşmeler, güvenli elektronik imza kullanılarak kurulabilir. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, güvenli e-imzayı ıslak imzayla eşdeğer tutmakta ve böylece ispat kolaylığı ve geçerlilik sağlamaktadır.

4) Tüketicinin Korunması ve Mesafeli Sözleşmeler

Tüketicilerin internet üzerinden mal ve hizmet satın alırken yaşadığı temel sorunlar, ürünün görülmeden alınması ve satıcıya erişim zorluklarıdır. Bu nedenle 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, tüketicilere 14 günlük cayma hakkı tanımaktadır. Ayrıca satıcı, tüketiciyi mesafeli sözleşmenin tüm şartları hakkında önceden bilgilendirmek zorundadır. Aksi halde bu cayma hakkı 1 yıla kadar uzar.

5) Elektronik Reklamlar ve Haksız Rekabet

E-ticaret sitelerinde veya sosyal medya platformlarında yer alan reklamlar, dürüstlük ve haksız rekabet ilkelerine uygun olmalıdır. Reklamların, mal veya hizmetin niteliği, fiyatı ve diğer koşulları hakkında aldatıcı bilgi içermemesi gerekir. Rakip firmaları yanıltıcı veya itibarsızlaştırıcı kampanyalar da haksız rekabet sayılır ve hukuki sorumluluk doğurabilir.

6) İspat Hukuku ve Elektronik Deliller

Elektronik ortamda kurulan sözleşmelerin ispatı, dijital kayıtların güvenirliğine dayanmaktadır. Güvenli elektronik imza ile imzalanmış sözleşmeler, ıslak imzalı belgeler gibi hüküm ve sonuç doğurur. Bunun yanı sıra, e-posta, log kayıtları, dijital sertifikalar gibi veriler de ihtilaf durumunda delil olarak kabul edilebilmektedir. Ancak ispat gücü ve delil değeri, verilerin bütünlüğü ile ilgilidir; yani kaydın manipüle edilmediği veya sahte olmadığı tespit edilmelidir.

7) Sonuç ve Değerlendirme

E-ticaret hukuku, klasik sözleşme hukukunun internet çağına uyarlanmış bir sürümüdür. Gelişen bilişim teknolojileri, sözleşme kurma sürecini kolaylaştırırken yeni tip uyuşmazlıkları da beraberinde getirmektedir. Elektronik imza ve mesafeli sözleşmeler hakkındaki düzenlemeler, tarafların hak ve yükümlülüklerini netleştirdiği ölçüde tüketiciyi korur, işletmelerin güvenilirliğini artırır. Bu bakımdan, yasal mevzuatın düzenli güncellenmesi ve uygulamada yaşanan teknik sorunların çözüme kavuşturulması, e-ticaretin sürdürülebilir gelişimi için kritik önem taşır.

1- Elektronik irade açıklaması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) İnternette yapılan açıklamayı ifade eder.
B) Bir icaba davet şeklindedir.
C) Bir bilgisayar yazılımı yolu ile yapılan icap ve kabulleri ifade eder.
D) Karşı tarafa varması gerekli bir icaptır.
E) Bu tür öneri ve kabullerle bağlı olunmaz.

Cevap : A) İnternette yapılan açıklamayı ifade eder.

Açıklama : Elektronik irade açıklaması, internet aracılığıyla (veya bir bilişim sistemi üzerinden) gönderilen icap ve kabul beyanlarını ifade eder. Karşı tarafa ulaştığında hukuken sonuç doğurabilir ve normal irade açıklaması niteliğindedir.

2- Ürün ve fiyatların da belirtildiği web sayfaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Öneridir.
B) Herkese açık bir öneridir.
C) Kabuldür.
D) Bir irade açıklaması olarak değerlendirilemez.
E) Sadece bir reklamdır.

Cevap : B) Herkese açık bir öneridir.

Açıklama : İnternet sitelerinde ürün ve fiyatların açıkça belirtilmesi, “herkese yöneltilmiş bir icap” olarak kabul edilir. Yani bu web sayfası üzerinden alışveriş yapmak isteyen herkes, sözleşme kurulması amacıyla teklifi değerlendirebilir.

3- Aşağıda sayılan sözleşmelerden hangisi elektronik ortamda yapılabilir?

A) Gayrimenkulün devrine ilişkin sözleşme
B) Evlilik sözleşmesi
C) Resmî şekil şartına tabi sözleşmeler
D) Bütün sözleşmeler
E) Şekle bağlı olmayan sözleşmeler

Cevap : E) Şekle bağlı olmayan sözleşmeler

Açıklama : Kanunlarda resmî şekil şartına (örneğin noterde düzenleme) veya özel bir biçime tabi olmayan tüm sözleşmeler elektronik ortamda kurulabilir. Gayrimenkul devrine ilişkin sözleşmeler, evlilik vb. resmî şekil gerektiren işlemler ise online ortamda geçerli şekilde yapılamaz.

4- Elektronik ortamda yazılı şekil şartına tabi tutulan bir sözleşmenin yapılabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekir?

A) Tarafların ayrıca kâğıt ortamında da sözleşmeyi yapması
B) Tarafların tanık göstermesi
C) Tarafların yemin beyanında bulunması
D) Elektronik imza ile sözleşmeyi imzalamaları
E) Güvenli elektronik imza ile sözleşmeyi imzalamaları

Cevap : E) Güvenli elektronik imza ile sözleşmeyi imzalamaları

Açıklama : 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu uyarınca “güvenli elektronik imza”, yazılı şekil şartını karşılar. Elektronik imza ve güvenli elektronik imza farklı olup, kanunun aradığı “yazılı şekil” karşılığı için güvenli elektronik imza kullanılması gerekir.

5- I. Bu sözleşme geçerli olur.
II. Taraflarca inkâr edilemez.
III. İspat problemi yaşanmaz.
IV. Geçerliliği için elektronik imza ile imzalanması da gerekir.
V. Bu sözleşmeye dair elektronik ortamdaki veriler belge sayılır.
Elektronik ortamda yapılan şekil şartına tabi olmayan bir sözleşme ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) I ve II
B) I ve IV
C) I ve V
D) II ve III
E) IV ve II

Cevap : C) I ve V

Açıklama : Şekle bağlı olmayan bir sözleşme elektronik ortamda da kurulabilir ve geçerli olur (I). Elektronik ortamdaki veriler, ispat hukuku açısından “belge” olarak kabul edilebilir (V). Elektronik imza kullanılması bu sözleşme için zorunlu değildir; dolayısıyla IV yanlıştır. Ayrıca II ve III maddeleri, mutlak bir kural değildir; taraflar bazı durumlarda beyanın kendilerine ait olmadığını ileri sürebilir.

6- Yazılı şekil şartına tabi olmayan ve 5.000 TL’lik ödemeyi içeren bir sözleşmede güvenli elektronik imza kullanılmışsa bunun sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sözleşmenin geçerliliğini sağlar.
B) Sözleşmenin damga vergisine tabi olmasını gerektirir.
C) Sözleşmenin yazılı şekil şartına tabi olduğunu gösterir.
D) Borcun ispatını sağlar.
E) Borca ilişkin tanık dinleme imkânını verir.

Cevap : D) Borcun ispatını sağlar.

Açıklama : Şekil şartı olmayan bir sözleşme, güvenli elektronik imza kullanılarak da yapılabilir ve bu durum borcun ispatını kolaylaştırır. Özellikle güvenli e-imza, ıslak imza ile eşdeğer kabul edildiğinden, ispat gücü oldukça yüksektir.

7- Elektronik ortamda kurulan sözleşmelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) E-posta yolu ile sözleşme kurulamaz.
B) E-posta karşı tarafa ulaşsa bile öneriden dönülebilir.
C) Elektronik ortamda irade açıklamasında bulunanların irade açıklamasında hata kabul edilemez.
D) Sözleşmelerin kurulmasında teknik hatalara kullanıcı katlanır.
E) Bilişim sisteminde sadece ekrandaki teklifin belli bir zaman içinde reddedilmemesi irade açıklaması olarak kabul edilemez.

Cevap : E) Bilişim sisteminde sadece ekrandaki teklifin belli bir zaman içinde reddedilmemesi irade açıklaması olarak kabul edilemez.

Açıklama : Elektronik ortamda, “susma” veya “pasif davranma” kural olarak bir kabul beyanı anlamına gelmez. Bazı istisnai durumlar olsa da (daha önceki iş ilişkisi vb.) ekrandaki teklife doğrudan ret yanıtı vermemek, otomatik olarak kabul sayılmaz. Dolayısıyla E seçeneğinde ifade edilen, “reddetmemenin kabul sayılmaması” doğrudur.

8- Mesafeli sözleşmelerin kurulmasında cayma hakkı kaç gündür?

A) 1 hafta
B) 8 gün
C) 14 gün
D) 1 ay
E) 1 yıl

Cevap : C) 14 gün

Açıklama : 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre, mesafeli sözleşmelerde tüketici 14 gün içinde (hiçbir gerekçe göstermeksizin) cayma hakkını kullanabilir.

9- Tüketici mesafeli sözleşmelerde cayma hakkı konusunda bilgilendirilmezse bunun sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Satıcı idari para cezası ile cezalandırılır.
B) Cayma hakkını 1 yıl içinde kullanabilir.
C) Cayma hakkı verilmemiş olur.
D) Satım sözleşmesi geçersiz olur.
E) Satım sözleşmesindeki aleyhe şartlar geçersiz olur.

Cevap : B) Cayma hakkını 1 yıl içinde kullanabilir.

Açıklama : Mevzuata göre (Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği), tüketici cayma hakkı konusunda bilgilendirilmediyse, 14 günlük süre başlatılmamış sayılır ve tüketici cayma hakkını 1 yıl içinde kullanabilir. Bu kural, tüketicinin hak kaybını önlemek için getirilmiştir.

10- Elektronik ortamdaki reklamlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Reklamların aldatıcı, yanıltıcı ve haksız rekabete yol açar nitelikte olmamalıdır.
B) Reklamı yapılan mal ve hizmetlerin toplam bedeli hakkında yanıltıcı bilgiler verilmemelidir.
C) Bir web sayfasında kesintisiz reklam yapılmamalıdır.
D) Rakipler kötülenmemeli, karalanmamalıdır.
E) Rakiplerin itibarından haksız yararlanmaya yol açılmamalıdır.

Cevap : C) Bir web sayfasında kesintisiz reklam yapılmamalıdır.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır çünkü reklamın “kesintili” veya “kesintisiz” yapılması kendi başına hukuka aykırılık oluşturmaz. Asıl önemli olan, içeriğin aldatıcı veya haksız rekabete yol açabilecek nitelikte olmamasıdır.