HUK124U Bilişim Hukuku Ünite -7

1) İnternet ve Eser Sahipliği Sorunu

Bilişim çağında eser sahipliği kavramı hızla dönüşüme uğramış; müzik, film, fotoğraf, yazılım ve benzeri eserlerin dijital olarak kolayca kopyalanması fikrî hak sahiplerini büyük kayıplarla karşı karşıya bırakmıştır. Bir yandan internet, eserlerin yaygınlaşması ve tanınması için çok güçlü bir mecra sunarken, öte yandan izinsiz kopyalama ve paylaşım da katlanarak artmaktadır.

2) Paylaşım (Değişim) Programları

İnternet üzerinden “peer-to-peer (P2P)” paylaşım teknolojileri, kullanıcıların bilgisayarlarında yer alan dosyaları (müzik, film, kitap vb.) başkalarıyla doğrudan paylaşmasına imkân tanır. Bu süreçte eserlerin çoğaltma ve umuma iletim hakları çoğu kez ihlal edilmektedir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda (FSEK) öngörülen “kişisel kullanım” istisnası, geniş çaplı dijital yayını meşru kılmaz. Dolayısıyla paylaşım platformları, hak ihlalleri açısından potansiyel bir risk alanı oluşturur.

3) Link ve Frame Teknikleri

Web sayfaları, link bağlantıları sayesinde internet kullanıcılarını diğer sayfalara yönlendirir. Basit metin linki, genellikle eser sahibinin haklarını doğrudan ihlal etmez; ancak bir site içeriğinin “frame” teknolojisiyle başka bir sitede doğrudan görüntülenmesi, hak ihlali riskini artırabilir. Özellikle “inline linking” (gömülü bağlantı) durumunda, kullanıcının farkında olmadan üçüncü bir kaynağı kendi sitesi içinde sunması, eser sahibinin iznine ihtiyaç duyabilir.

4) Alan Adı İhlalleri (Domain Name Disputes)

Alan adı (domain name), internetin adres sisteminde sayısal IP adresini metinsel hale dönüştürür. Alan adlarının ticari değeri arttıkça, marka veya işaret ile benzer/özdeş alan adları alma sorunları çoğalmıştır. Marka tesciline konu bir ismi alan adı olarak seçmek, çoğu zaman haksız rekabet veya marka ihlali riski doğurur. Bununla birlikte, basitçe bir marka adını anımsatan her alan adı kullanımının ihlal sayılıp sayılmayacağı, somut olaydaki kötü niyet (bad faith) ve karıştırılma ihtimali kriterleriyle değerlendirilir.

5) Aracı Hizmet Sağlayıcıların (Paylaşım Platformları) Sorumluluğu

Dijital ortamda faaliyet gösteren platformlar, çoğunlukla “aracı hizmet sağlayıcı” konumundadır. 5651 sayılı Kanun’a göre, bu platformlar kural olarak kullanıcılar tarafından oluşturulan içerikten doğrudan sorumlu tutulmaz. Ancak hak ihlalleri bildirildiği hâlde gereken önlemi almayan, içeriği yaymaya devam eden platformlar “ikincil” sorumlulukla karşı karşıya kalabilir. Bu yaklaşım, uluslararası düzenlemelerde “safe harbor” (güvenli liman) ilkesi olarak bilinir.

6) İnternet Ortamında Eserlerin Korunması

FSEK, eserlerin dijital mecralarda da aynı korumadan yararlanmasını öngörür. Eser sahibi, “umuma iletim hakkı”nı ihlal eden her türlü eyleme karşı dava açabilir. İhlalin tespiti, teknik olarak kolay olmasa da, log kayıtları, IP tespiti ve dijital delillerle mümkün olabilir. Eserin izinsiz kullanımını engellemek adına içerik kaldırma (notice & takedown) süreçleri, günümüzde yaygınlaşmıştır.

7) Sonuç ve Geleceğe Dönük Değerlendirmeler

Teknolojinin hızla gelişmesi, fikrî ve sınaî mülkiyet haklarının korunmasında yeni zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Gerek ulusal gerekse uluslararası hukuk düzenlemeleri, dijital mecralarda telif haklarını korumak için çeşitli mekanizmalar (teknolojik önlemler, yasal yaptırımlar, uluslararası işbirlikleri) geliştirmektedir. Hak sahipleri ise eserlere erişilebilirliği artırırken, aynı zamanda izinsiz kullanımları azaltacak teknolojilere (örneğin digital rights management – DRM) yönelir. Bu sürecin sağlıklı işlemesi için hem eser sahiplerinin hem de kamu otoritelerinin sorumluluğu büyüktür; aynı zamanda kullanıcı hakları ile eser sahibi çıkarları arasındaki denge de gözetilmelidir.

1- Aşağıdakilerden hangisi internet teknolojisinin eser sahibi için getirdiği tehlikelerden biridir?

A) Eserlerin hızlı yayılması
B) Eserlerin kopyalanması
C) Dijitalleşme
D) Multimedya olması
E) Arama motorlarından bulunması

Cevap : B) Eserlerin kopyalanması

Açıklama : İnternet ortamı, dijital kopyalama işlemini son derece kolaylaştırır. Böylece eserler, eser sahibinin izni olmaksızın hızlı ve sınırsız biçimde kopyalanabilir; bu da hak ihlallerinin artmasına sebep olur.

2- Değişim (paylaşım) programlarında bir eserin kullanılması halinde eser sahibi ya da hak sahibinin aşağıdaki haklarından hangisi ihlal edilir?

A) Mali haklarının tümü
B) Manevi haklarının tümü
C) Çoğaltma hakkı, umuma iletim hakkı
D) İşleme hakkı, adın belirtilmesi hakkı
E) Eserde değişiklik yapılmasını men hakkı

Cevap : C) Çoğaltma hakkı, umuma iletim hakkı

Açıklama : Paylaşım (P2P) programlarında, eserler pek çok kullanıcının bilgisayarları arasında çoğaltılır ve umuma iletilir. Böylece eser sahibinin “çoğaltma hakkı” ve “umuma iletim hakkı” ihlal edilmektedir.

3- Link tekniği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Link, internet kullanıcısına bir başka içeriği işaret eder.
B) İnternet kullanıcısının bir diğer sayfaya geçişini mümkün kılar.
C) Harici ve dahili link olarak iki kısma ayrılabilir.
D) Bir sayfada diğer sayfanın da görüntülenmesini sağlar.
E) Çoğaltmalar kullanıcının bilgisayarında gerçekleşir.

Cevap : D) Bir sayfada diğer sayfanın da görüntülenmesini sağlar.

Açıklama : “Link” (bağlantı) tekniği, kullanıcıyı başka bir sayfaya yönlendirir; ancak tek başına bir web sayfasını kendi sayfanızda “görüntülemez”. Bir sayfada diğer sayfanın aynen görüntülenmesi “frame” veya “embed” teknikleriyle ilgilidir. Dolayısıyla (D) ifadesi linkin işlevi bakımından yanlıştır.

4- Frame teknolojisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Bir sayfadan diğerine geçişi sağlar.
B) İnternet kullanıcısının tek bir sayfasında birçok işlevi yüklemesini mümkün kılar.
C) Verilerin sıkıştırılmasını sağlar.
D) Verilerin hızlı transferini sağlar.
E) Bir internet sayfasında bir başka sayfanın görüntülenebilmesini sağlar.

Cevap : E) Bir internet sayfasında bir başka sayfanın görüntülenebilmesini sağlar.

Açıklama : Frame teknolojisi, aynı tarayıcı ekranında bir veya birden fazla farklı web sayfasını, bölmeli yapı (frame) halinde görüntülemeye izin verir. Bu yolla, bir sitenin içinde başka bir site “pencere” şeklinde gösterilebilir.

5- Değişim programları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Merkezi olan ve olmayan değişim programları vardır.
B) Her türlü verinin değişimi mümkündür.
C) Kullanıcının yaptığı fikri ürüne ilişkin değişimler FSEK.m.38 kapsamında yasaldır.
D) Değişimlerde eserin çoğaltılması söz konusudur.
E) Eserlerin umuma iletimi de vardır.

Cevap : C) Kullanıcının yaptığı fikri ürüne ilişkin değişimler FSEK m.38 kapsamında yasaldır.

Açıklama : FSEK m.38 (Kişisel kullanım) kendi özel sınırları olan bir düzenlemedir ve dijital paylaşım veya P2P programları üzerinden eserin dağıtımı, “kişisel kullanım” istisnası ile genellikle bağdaştırılamaz. Dolayısıyla (C) ifadesi yanlıştır.

6- Paylaşım platformlarının sorumluluğu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Aracı hizmet sağlayıcı olan paylaşım platformu kural olarak sorumlu değildir.
B) Eser sahiplerinin haklarının ihlalinden sorumludur.
C) Eser sahiplerinin hak ihlalleri nedeniyle sitelerinin erişime engellenmesi mümkündür.
D) Eser sahiplerinin platforma koydukları eserleri kontrol yükümlülüğündedir.
E) İhlal teşkil eden eserlere ilişkin tazminat davasının tarafıdırlar.

Cevap : A) Aracı hizmet sağlayıcı olan paylaşım platformu kural olarak sorumlu değildir.

Açıklama : “Hosting” veya “platform işletmecisi” konumundaki aracı hizmet sağlayıcılar, kural olarak kullanıcılar tarafından yüklenen içerikten doğrudan sorumlu tutulmaz. Ancak hak ihlali bildirildiği halde içeriği kaldırmazlarsa ve yasal yükümlülüklerini yerine getirmezlerse sorumlulukları gündeme gelebilir.

7- Alan adı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Alan adı bir markadır.
B) Alan adı bir ticaret unvanıdır.
C) Alan adı bir coğrafi işarettir.
D) Alan adı kendine özgü bir isimdir.
E) Alan adı, sayılardır.

Cevap : D) Alan adı kendine özgü bir isimdir.

Açıklama : Alan adı (domain name), IP adresleri yerine kullanılan, kendine özgü “isimlendirme” sisteminin parçasıdır. Bir marka, ticaret unvanı veya coğrafi işaretle karıştırılmamalıdır. Fakat hukuki uyuşmazlıklarda, alan adının marka haklarını ihlal edip etmediği sıkça tartışma konusu olur.

8- İnternet alan adının bir başkası tarafından marka olarak tescili halinde aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?

A) Marka tesciline öncelik verilir ve marka tescili korunur.
B) Markanın hükümsüzlüğü talep edilir.
C) Marka sahibine tazminat davası açılır.
D) Hem marka hem de alan adı birlikte var olmaya devam eder.
E) Marka sahibi alan adı sahibine markasının korunması için dava açabilir.

Cevap : B) Markanın hükümsüzlüğü talep edilir.

Açıklama : Eğer alan adı, markadan daha önce kullanımdayken üçüncü bir kişi aynı ibareyi marka olarak tescil ettirirse, alan adı sahibinin markanın hükümsüzlüğünü talep etmesi mümkündür. Burada esas ölçüt, hangi tarafın öncelikli hakka sahip olduğudur.

9- Aşağıdakilerden hangisi marka ihlali sayılmaz?

A) Siemens markasının Bosch şirketi tarafından meta-tag olarak kullanımı
B) AEG tarafından Grundig markasının adwords reklamlarda kullanımı
C) Arçelik markasının Profilo olarak alan adı olarak kullanımı
D) Regal markasının bir web sayfasında asıl unsur olarak kullanılması
E) Arçelik tamircisinin, arceliktamircisierkan.com şeklinde bir alan adı alması.

Cevap : E) Arçelik tamircisinin, arceliktamircisierkan.com şeklinde bir alan adı alması.

Açıklama : Tamircinin bu alan adını kullanması, “destek veya onarım hizmeti” verdiğini gösteren bir açıklama olabilir. Yargıtay ve uluslararası uygulamalarda, söz konusu kullanımın kaynağın karıştırılmasına yol açmaması veya ticari markayı kötüye kullanmaması hâlinde marka ihlali oluşturmadığı kabul edilir. Diğer şıklardaki durumlar, marka haklarının haksız kullanımı açısından daha açık ihlal örnekleridir.

10- Bir eserin web sayfasında yayınlanması halinde eser sahibinin yararlanabileceği özel usul aşağıdaki kanunlardan hangisinde bulunur?

A) Türk Ticaret Kanunu
B) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
C) Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun
D) Borçlar Kanunu
E) Elektronik İmza Kanunu

Cevap : B) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

Açıklama : Bir eserin internette yayınlanması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamındaki “umuma iletim hakkı”nı ilgilendirir. Eser sahibinin dijital alanda ihlale uğraması halinde, FSEK’te öngörülen hukuki ve cezai yolları kullanabilir.