WTK206U Web’de Telif Hakları ve Etik Ünite -3

Giriş

Günümüzde dijitalleşmenin hızla yayılmasıyla birlikte, internet ortamında fikri mülkiyet haklarının korunması daha da önemli hale gelmiştir. Özellikle eser sahiplerinin mali ve manevi hakları, telif haklarının korunması, bağlantılı hak sahiplerinin yetkileri ve şahsi kullanım istisnası gibi kavramlar, hem bireysel kullanıcılar hem de içerik üreticileri için kritik konular arasında yer almaktadır. Bu yazıda, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) çerçevesinde telif hakları ve etik kurallarını ele alacak ve internet kullanıcılarının bu konulara nasıl dikkat etmesi gerektiğini açıklayacağız.

1. Fikri Mülkiyet ve Telif Haklarının Temelleri

Fikri mülkiyet, kişilerin zihinsel emekleriyle ürettikleri eserler üzerinde sahip oldukları hakları ifade eder. Telif hakkı, bu kapsamda eser sahibine, eserinin kullanımı ve yayılması üzerinde çeşitli haklar tanır.

Telif hakları iki ana başlık altında incelenebilir:

1. Mali Haklar: Eser sahibinin, eserini ekonomik olarak değerlendirmesine imkan tanıyan haklardır. Bunlar arasında çoğaltma hakkı, yayma hakkı, umuma iletim hakkı ve işleme hakkı yer alır.
2. Manevi Haklar: Eser sahibinin, eser üzerindeki kişisel haklarını koruyan haklardır. Adın belirlenmesi hakkı, umuma arz hakkı, teşhir hakkı ve eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı manevi haklara örnektir.

Bu haklar, eser sahibinin izni olmadan ihlal edilemez ve başkaları tarafından kullanılamaz. Özellikle dijital platformlarda yapılan paylaşımlar, çoğu zaman bu hakları ihlal etmektedir.

2. Umuma İletim Hakkı ve Dijital Paylaşımlar

Umuma iletim hakkı, bir eserin televizyon, radyo, internet gibi kitle iletişim araçları aracılığıyla geniş bir kitleye ulaştırılmasını ifade eder.

Örneğin, bir kişinin, bir filmi izinsiz olarak YouTube’a yüklemesi ya da Dropbox’a yükleyip arkadaşlarıyla paylaşması bu hakkın ihlaline sebep olur. Bu tür eylemler, eser sahibinin mali haklarına zarar verdiği için hukuki yaptırımlara tabi olabilir.

Eser sahipleri, içeriklerini belirli bir lisans altında paylaşabilir ve eserlerin umuma iletilmesine kendileri karar verir. Bu nedenle, bir eseri dijital ortamda paylaşmadan önce yayıncı veya eser sahibinden izin alınması gerekmektedir.

3. Bağlantılı Hak Sahipleri ve Eser Sahibi Arasındaki Farklar

Telif hakları yalnızca eser sahiplerine ait değildir. Eseri icra eden veya dağıtımına katkı sağlayan kişiler de bağlantılı hak sahipleri olarak korunur.

Bağlantılı hak sahipleri şunlardır:

• İcracı sanatçılar (Bir müziği seslendiren şarkıcılar)
• Fonogram yapımcıları (Ses kayıtlarını üreten yapımcılar)
• Film yapımcıları (Bir filmin finansmanını sağlayan kişiler)
• İcrayı organize eden müteşebbisler (Bir organizasyonun yapımını üstlenenler)

Ancak, eser sahibi bu kategorinin dışındadır. Eser sahibi, fikri ürünü ilk kez yaratan kişidir ve telif haklarının ana muhatabı odur. Bağlantılı hak sahipleri, eserin korunmasına katkıda bulunsa da, eserin sahibi olarak kabul edilmezler.

4. Dijital İçeriklerin Kopyalanması ve Çoğaltma Hakkı

Bir eserin izinsiz olarak çoğaltılması, eser sahibinin mali haklarının ihlali anlamına gelir.

Örneğin:

• CD’de yer alan bir müzik parçasının MP3 formatına dönüştürülmesi ve internette paylaşılması çoğaltma hakkını ihlal eder.
• Bir kitabın tamamının veya büyük bir bölümünün fotokopi ile çoğaltılması eser sahibinin haklarına aykırıdır.

Ancak, şahsi kullanım istisnası adı verilen bir durum söz konusudur. Eğer kişi, yalnızca kendisi için ve ticari bir amaç gütmeden eserin bir kopyasını çıkarıyorsa, bu durumda telif hakkı ihlali oluşmayabilir.

5. Şahsi Kullanım İstisnası ve Hukuki Sınırlar

FSEK’in 38. maddesi, telif hakkı olan eserlerin yalnızca kişisel kullanım amacıyla çoğaltılmasına izin verir. Ancak, bu istisnanın belirli sınırları vardır:

• Kopyalama işlemi ticari bir amaç taşımamalıdır.
• Eser sahibinin mali haklarına zarar verilmemelidir.
• Eserin umuma iletilmemesi gerekir.

Örneğin, bir avukatın ofisinde kullanmak için evindeki bir kitabın kopyasını çıkarması şahsi kullanım istisnasına girmez, çünkü bu kullanım profesyonel bir amaç taşımaktadır.

Bu noktada, şahsi kullanım istisnasının geniş kapsamlı bir koruma sağlamadığı unutulmamalıdır. Eseri ticari veya kamuya açık bir şekilde kullanmak, sahibinin haklarını ihlal eder ve hukuki sonuçlar doğurabilir.

6. Dijital Platformlarda Yayınlanan İçerikler ve Erişilebilir Kılma Hakkı

Bir eserin izinsiz olarak YouTube, Instagram veya başka bir platformda yayınlanması, umuma iletim hakkının ihlalidir. Bu durum, sadece video içerikleri için değil, e-kitaplar, müzik parçaları ve diğer dijital içerikler için de geçerlidir.

Örneğin, bir öğrencinin izinsiz olarak bir filmi YouTube’a yüklemesi, sadece çoğaltma hakkını değil, umuma iletim ve erişilebilir kılma hakkını da ihlal eder. Bu gibi durumlarda, eser sahibi yasal işlem başlatabilir ve ilgili içerik platform tarafından kaldırılabilir.

7. Eser Sayılabilmesi İçin Gerekli Şartlar

Bir fikri ürünün eser olarak kabul edilebilmesi için bazı kriterleri taşıması gerekir:

• Eser sahibinin hususiyetini taşımalıdır.
• FSEK’te sayılan eser gruplarından birine girmelidir.
• Yaratanın serbest biçimlendirme alanı olmalıdır.

Ancak genelin üstünde bir özellik taşıması şart değildir. Örneğin, bir blog yazısı veya basit bir karikatür dahi eser olarak kabul edilebilir.

Sonuç

Dijital dünyada telif hakları, hem içerik üreticileri hem de tüketiciler açısından büyük önem taşır. Bir eseri izinsiz olarak paylaşmak, umuma iletim hakkını ve çoğaltma hakkını ihlal edebilir. Aynı şekilde, eser sahibinin mali ve manevi haklarına saygı gösterilmelidir.

Şahsi kullanım istisnası gibi özel durumlar bulunsa da, bunlar sınırlıdır ve profesyonel ya da ticari amaçla kullanımlar bu kapsama girmez.

Bu yazıda ele alınan temel konular, dijital platformlarda içerik paylaşırken dikkat edilmesi gereken etik ve hukuki sorumlulukları anlamaya yardımcı olacaktır. Telif haklarına riayet etmek, hem eser sahiplerinin haklarını korumak hem de hukuki yaptırımlardan kaçınmak açısından kritik bir gerekliliktir

1- Dropbox’a yüklediği filmin linkini WhatsApp’tan arkadaşıyla paylaşan kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Umuma iletim hakkını ihlal etmiştir
B) Çoğaltma gerçekleştirmiştir
C) Şahsi kullanım istisnasından faydalanır
D) Çoğaltma hakkını ihlal etmiştir
E) Ticari bir amaç gütmemektedir

Cevap: A) Umuma iletim hakkını ihlal etmiştir

Açıklama: –

2- Hangisi bağlantılı hak sahibi değildir?

A) İcracı sanatçılar
B) İcrayı organize eden müteşebbisler
C) Fonogram yapımcıları
D) Eser sahibi
E) Film yapımcıları

Cevap: D) Eser sahibi

Açıklama: Bağlantılı hak sahipleri, eserin yaratıcılarından bağımsız olarak, eserin dağıtımına veya sunumuna katkı sağlayan kişilerdir. – İcracı sanatçılar- , – fonogram yapımcıları- , – film yapımcıları- ve – icrayı organize eden müteşebbisler- bu gruba girer. Ancak – eser sahibi- , eserin asıl yaratıcısı olup, doğrudan bağlantılı hak sahibi değildir. Eser sahipleri, kendi – mali ve manevi hakları- kapsamında korunur.

3- CD’de yer alan parçaların MP3 formatına dönüştürülmesi eser sahibinin mali haklarından hangisini ihlal eder?

A) Umuma iletim hakkı
B) Yayma hakkı
C) İşleme hakkı
D) Çoğaltma hakkı
E) Hiçbiri

Cevap: D) Çoğaltma hakkı

Açıklama: Eserin dijital formata dönüştürülmesi, – çoğaltma hakkının ihlali- anlamına gelir. Çoğaltma hakkı, eser sahibine, eserinin kopyalarının oluşturulması üzerinde tam kontrol hakkı tanır. MP3 formatına dönüştürme işlemi, CD’deki müzik eserini bir başka formata taşıdığı için bu hakkı ihlal eder. Ancak, bu işlem şahsi kullanım kapsamında yapılırsa, eser sahibinin mali haklarını ihlal etmeyebilir.

4- Aşağıdaki özelliklerden hangisi bir fikri ürünün eser sayılması için gerekli şartlardan değildir?

A) Eser sahibinin belli olması
B) Sahibinin hususiyetini taşıması
C) FSEK’te sayılan eser gruplarından birine girmesi
D) Genelin üstünde bir özellik taşıması
E) Yaratanın, serbest biçimlendirme alanının varlığı

Cevap: A) Eser sahibinin belli olması

Açıklama:

5- Aşağıdakilerden hangisi eser sahibinin manevi haklarından değildir?

A) Teşhir hakkı
B) Eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı
C) Adın belirlenmesi hakkı
D) Umuma iletim hakkı
E) Umuma arz hakkı

Cevap: D) Umuma iletim hakkı

Açıklama: Eser sahibinin – manevi hakları- , onun eseri üzerindeki kişisel haklarını korur. Bu haklar arasında – teşhir hakkı (eserini sergileme hakkı)- , – adın belirlenmesi hakkı (eserle ilgili kendi adının kullanılmasını sağlama hakkı)- ve – eserinde izinsiz değişiklik yapılmasını önleme hakkı- bulunur. – Umuma iletim hakkı- ise mali haklar arasında yer alır ve eserin radyo, televizyon veya internet aracılığıyla geniş kitlelere ulaştırılmasını kapsar.

6- Hangisi m. 38’de düzenlenen şahsi kullanım istisnasının unsurlarından sayılamaz?

A) Eserin varlığı
B) Kar amacı
C) Şahsen kullanım için çoğaltma yapılması
D) Çoğaltmanın, hak sahibinin meşru menfaatlerine zarar vermemesi
E) Eserin umuma iletilmiş olması

Cevap: E) Eserin umuma iletilmiş olması

Açıklama:

7- İzinsiz bir şekilde YouTube’a bir filmin yüklenmesi eser sahibinin hangi hakkını ihlal eder?

A) İşleme hakkı
B) Çoğaltma hakkı
C) Yayma hakkı
D) Temsil hakkı
E) Umuma iletim ve erişilebilir kılma hakkı

Cevap: E) Umuma iletim ve erişilebilir kılma hakkı

Açıklama: Bir filmin izinsiz olarak YouTube’a yüklenmesi, – umuma iletim hakkını- ve – erişilebilir kılma hakkını- ihlal eder. Bu hak, eserin geniş kitlelere sunulmasını kapsar ve yalnızca eser sahibinin izniyle gerçekleştirilebilir.

8- Hangisi FSEK’te sayılan eser gruplarından birine girmez?

A) E-book şeklinde yayımlanmış kitap
B) Film
C) Heykel
D) Parfüm
E) Tercümeler

Cevap: D) Parfüm

Açıklama: – Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)- kapsamında eser sayılabilmesi için bir fikri ürünün, kanunda belirtilen eser türlerinden birine girmesi gerekmektedir. – Kitaplar (e-book dahil), filmler, heykeller ve tercümeler eser niteliği taşırken, parfümler bir fikri ürün olarak değerlendirilmez.- Parfümler, kokular üzerinden fikri mülkiyet hakkı elde edilemeyen ürünler arasında yer alır.

9- Hangisi FSEK’te düzenlenen ve eser sahibinin haklarına getirilen sınırlamalardan değildir?

A) Kamu düzeni
B) Genel menfaat
C) Tüketicinin menfaati
D) Özel menfaat
E) Hükümete tanınan haklar

Cevap: C) Tüketicinin menfaati

Açıklama: FSEK, eser sahibinin haklarına belirli sınırlamalar getirmektedir. – Kamu düzeni, genel menfaat ve hükümet tarafından tanınan haklar- gibi sebeplerle eser sahibinin hakları sınırlandırılabilir. Ancak, – tüketicinin menfaati- doğrudan bir sınırlama sebebi değildir. Eser sahibinin haklarının sınırlandırılması, genellikle – kamu yararı ve hukuki düzenlemeler- doğrultusunda gerçekleşir.

10- Bir avukatın ofisinde kullanmak için evdeki bir kitabının kopyasını çıkartması durumunda aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Çoğaltma hakkı ihlal edilmiştir.
B) Şahsi kullanım istisnası buradaki ihlali ortadan kaldırır.
C) Bir çoğaltma işlemi söz konusudur.
D) Umuma iletim hakkının ihlali söz konusu değildir.
E) Çoğaltma hakkı eser sahibinin mali haklarındandır.

Cevap: B) Şahsi kullanım istisnası buradaki ihlali ortadan kaldırır.

Açıklama: – Şahsi kullanım istisnası- , yalnızca bireysel kullanım için geçerlidir ve eserin ticari veya profesyonel kullanımını kapsamaz. Bir avukatın ofisinde kullanmak üzere kitabın kopyasını çıkartması, – ticari bir amaç taşıdığı için şahsi kullanım istisnası kapsamında değerlendirilemez.- Bu nedenle, burada eser sahibinin – çoğaltma hakkının ihlali- söz konusudur. Ancak, – umuma iletim hakkının ihlali söz konusu değildir- , çünkü kopyalanan eser kamuya açık hale getirilmemektedir.