İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İş kazaları ve meslek hastalıkları, çalışma hayatının en önemli sorunlarından biridir. İş sağlığı ve güvenliği alanında yapılan çalışmalar, çalışanların maruz kaldığı riskleri minimize etmeyi ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu yazıda, iş kazaları ve meslek hastalıklarının türleri, önleme yöntemleri, hukuki çerçevesi ve denetim mekanizmaları ele alınacaktır.

İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Tanımı

İş kazası, çalışanların iş esnasında veya iş nedeniyle karşılaştığı ani olaylar sonucunda yaralanma, sakatlanma veya ölümle sonuçlanan olaylardır. Meslek hastalıkları ise, belirli bir meslekte çalışanların uzun süre boyunca maruz kaldığı zararlı etmenler nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunlarıdır. Tozlu ortamda çalışan madenciler ve inşaat işçileri gibi meslek gruplarında sıkça rastlanan pnömokonyoz, meslek hastalıklarının tipik bir örneğidir.

Meslek Hastalıkları ve Nedenleri

Meslek hastalıkları, genellikle belirli bir meslek grubuna özgü olup uzun yıllar süren maruziyet sonucu gelişir. Bunlar arasında şunlar bulunmaktadır:

• Pnömokonyoz: Tozlu ortamlarda çalışan işçilerin akciğerlerine toz partiküllerinin yerleşmesi sonucu ortaya çıkar.
• Kas-iskelet hastalıkları: Tekrarlayan hareketler ve ağır yük kaldırma nedeniyle oluşur.
• İşitme kaybı: Gürültülü ortamlarda uzun süre çalışan işçilerde gelişebilir.
• Kimyasal zehirlenmeler: Kimyasal maddeyle çalışan işçilerde solunum veya deri yoluyla gerçekleşebilir.

Pnömokonyozun meslek hastalığı olarak kabul edilmesi için sigortalının tozlu işlerde en az üç yıl çalışmış olması gerekmektedir.

İş Kazalarının Hukuki Boyutu

İş kazalarının hukuki çerçevesi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında belirlenmiştir. İşverenler, çalışanların güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Ancak, mevzuatın öngördüğü tüm tedbirler alınmasına rağmen bazı kazaların önlenemediği durumlar ortaya çıkabilir. Bu durum, kaçınılmazlık ilkesi olarak adlandırılmaktadır.

İş kazaları sonrası işverenin yükümlülükleri şunlardır:

• İş kazasının en geç üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilmesi gerekmektedir.
• İş kazalarının sebebi araştırılarak gerekli önleyici tedbirler alınmalıdır.
• Kazaya maruz kalan çalışanların hakları korunmalıdır.

İş Kazalarının Sebepleri ve Önleme Yöntemleri

İş kazaları genellikle iki temel faktöre dayanır:

1. Tehlikeli Durumlar: İşyerindeki güvensiz çevre koşulları, koruyucusuz makineler ve düzensiz çalışma alanları gibi fiziksel unsurlar.
2. Tehlikeli Hareketler: İşçilerin ihmali, dikkatsizlik veya iş güvenliği kurallarına uymaması gibi insan kaynaklı faktörler.

Bu kazaları önlemek için işverenlerin ve çalışanların alması gereken tedbirler şunlardır:

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanımı: Baret, gözlük, iş eldiveni ve solunum maskesi gibi ekipmanlar kullanılmalıdır.
• Düzenli Eğitimler: Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitim verilmelidir.
• Denetimler ve Teftişler: SGK ve Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından yapılan iş yeri denetimleri artırılmalıdır.

Özellikle, iş kazası sonucunda çalışanlarda %10 ve üzeri iş göremezlik oluşması durumunda, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı denetim sürecini başlatmaktadır.

İş Teftişi ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun Rolü

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından gerçekleştirilen iş teftişleri, iş sağlığı ve güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. Denetim kapsamında şu hususlar incelenir:

• İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları,
• İşçilerin ücret ve çalışma koşulları,
• Çocuk işçi çalıştırma gibi yasa dışı uygulamalar. Ancak, İŞKUR desteklerinin kullanım alanı bu denetimlerin kapsamı dışındadır.

İş Kazalarının Sonuçları

İş kazalarının çalışanlar üzerinde yarattığı etkiler maddi ve manevi kayıplara yol açabilir:

• Uzuv Kaybı: İş kazalarında çalışanlar fiziksel sakatlık yaşayabilir.
• Gelir Kaybı: Çalışma yeteneğini kaybeden işçiler, ekonomik olarak zarar görebilir.
• Statü Kaybı ve İş Kaybı: Çalışanlar iş hayatına devam edemeyebilir.

Ancak, iş kazaları bireyin vatandaşlık statüsünü etkilemez.

Büyük Endüstriyel Kuruluşlar ve Güvenlik Yönetimi

İş güvenliği açısından büyük sanayi işletmeleri Alt Seviye Kuruluş ve Üst Seviye Kuruluş olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu sınıflandırma, işletmelerin tehlike potansiyeline göre yapılmaktadır ve risk yönetimi uygulamalarını içermektedir.

Sonuç

İş kazaları ve meslek hastalıkları, iş sağlığı ve güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. İşverenlerin ve çalışanların iş güvenliği kurallarına tam uyum göstermesi, eğitim ve denetimlerin sıklaştırılması, risklerin önlenmesine önemli katkılar sunacaktır. Etkin bir iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturulmadıkça, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçmek mümkün değildir

1. Aşağıdakilerden hangisi tozlardan oluşan hastalıkların genel adıdır?

A) Pnömokonyoz
B) Laktoz
C) Lumbago
D) Aeresol
E) Selüloz

Cevap: A) Pnömokonyoz

Açıklama: Pnömokonyoz, tozların akciğerlere yerleşmesi sonucu oluşan meslek hastalığıdır. Özellikle madencilik, taş kırma ve inşaat sektörlerinde çalışanlar bu hastalığa yakalanabilir.

2. “Hukuksal ve teknik anlamıyla, fennen önlenmesi mümkün bulunmayan, yani işverence mevzuatın öngördüğü tüm tedbirlerin alınmış olduğu koşullarda önlenmesi mümkün bulunmayan durum ve sonuçlar“
Yukarıda tanımı verilen kaçınılmazlık ilkelerinden olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tedbir
B) Dikkat
C) Öngörülemezlik
D) Kaçınılmazlık
E) Özen

Cevap: D) Kaçınılmazlık

Açıklama: Kaçınılmazlık ilkesi, tüm güvenlik önlemleri alınsa bile bazı iş kazalarının engellenemeyeceğini ifade eder.

3. Pnömokonyoz hastalığının meslek hastalığı sayılabilmesi için sigortalının toz bulunan yer altı ve yer üstü işlerinde toplam olarak en az kaç yıl çalışmış olması gereken yıl aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2
B) 1
C) 1,5
D) 2,5
E) 3

Cevap: E) 3

Açıklama:

4. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gerçekleştirilen İş Teftişi kapsamında aşağıdaki unsurlardan hangisi denetim kapsamı dışındadır?

A) İş sağlığı ve güvenliği
B) Ücretler
C) Çocuk işçi çalıştırılması
D) İŞKUR desteklerinin kullanım alanı
E) İşçilerin refahı

Cevap: D) İŞKUR desteklerinin kullanım alanı

Açıklama: Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan denetimler iş güvenliği ve çalışma koşullarına odaklanırken, İŞKUR destekleri bu kapsamın dışındadır.

5. 200 işçinin çalıştığı bir işletmede 50 iş gününde 7 işgünü kaybı yaşanıyorsa bu işletmenin kaza ağırlık hızı yüzde oranı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 87,5
B) 100
C) 92,5
D) 96
E) 32

Cevap: A) 87,5

Açıklama:

6. Pazartesi gününü Salı gününe bağlayan gece, saat 00:05’te iş güvenliği uzmanı olarak çalıştığınız iş yerinde, meydana gelen iş kazasında hafif yaralanan işçiler olmuş ve aynı gece tedavi edilerek hastaneden taburcu edilmişlerdir.
Gerçekleşen bu iş kazasının sosyal güvenlik kurumuna en geç aşağıdaki hangi gün mesai bitimine kadar bildirilmesi veya bildirilmemesi gerekir?

A) Pazartesi
B) Perşembe
C) Cuma
D) Çarşamba
E) Yaralı işçiler taburcu edildikleri için ve ölen olmadığı için bildirimde bulunmaya gerek yoktur.

Cevap: C) Cuma

Açıklama:

7. Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarına neden olan “Tehlikeli Durum“ kapsamına girmez?

A) Güvensiz Çevre koşulları
B) İşyeri düzensizliği
C) Sağlıksız Çalışma alanı
D) Koruyucusuz Makine
E) İşe uygun olmayan el aleti kullanmak

Cevap: E) İşe uygun olmayan el aleti kullanmak

Açıklama: İşe uygun olmayan el aleti kullanımı, “Tehlikeli Hareket“ kapsamında değerlendirilir.

8. Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı iş kazası sonucu en az ne kadar oranda iş göremezlik görülmesi durumunda denetim sürecini başlatmaktadır?

A) yüzde 15
B) yüzde 20
C) yüzde 10
D) yüzde 5
E) yüzde 60

Cevap: C) yüzde 10

Açıklama: yüzde 10 ve üzeri iş göremezlik raporu olan kazalar denetim sürecine dahil edilir.

9. Aşağıdakilerden hangisi iş kazası sonucunda işçilerin maruz kalabileceği durumlardan değildir?

A) Vatandaşlık Kaybı
B) Uzuv kaybı
C) Gelir Kaybı
D) Statü Kaybı
E) İş Kaybı

Cevap: A) Vatandaşlık Kaybı

Açıklama: İş kazaları bireyin vatandaşlığını etkilemez, ancak diğer maddi ve manevi kayıplara sebep olabilir.

10. I. Alt Seviye Kuruluş
II. Üst Seviye Kuruluş
III. Orta Seviye Kuruluş
Yukarıda verilen yargılardan hangisi/hangileri Büyük Endüstriyel Kuruluş’ların düzeylerine ait sınıflandırılma kapsamındadır?

A) II ve III
B) I ve III
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) I ve II

Cevap: E) I ve II

Açıklama: Büyük Endüstriyel Kuruluşlar “Alt Seviye Kuruluş“ ve “Üst Seviye Kuruluş“ olarak sınıflandırılır.

11. Aşağıdakilerden hangisi “Kaza Sıklık Oranı“nın kısaltmasıdır?

A) A
B) K
C) G
D) H
E) F

Cevap: E) F

Açıklama:

12. Aşağıdakilerden hangisi meslek hastalığına neden olan faktörlerden değildir?

A) Biyolojik etkenler
B) Tozlar
C) Kimyasal etkenler
D) Bireysel etkenler
E) Fiziksel etkenler

Cevap: D) Bireysel etkenler

Açıklama: Meslek hastalıkları işin doğasından kaynaklanan çevresel etkenlere bağlıdır. Bireysel etkenler meslek hastalığı kapsamına girmez.

13. Aşağıdakilerden hangisi meslek hastalığına neden olan tozlardan birisi değildir?

A) Fibrinojik tozlar
B) Ev tozları
C) Kanserojen tozlar
D) Radyoaktif tozlar
E) Toksik tozlar

Cevap: B) Ev tozları

Açıklama: Ev tozları meslek hastalığına yol açan endüstriyel tozlar kategorisinde yer almaz.

14. I. Tehlikeli maddeler içeren büyük kazaların önlenmesi
II. Kazaların insan ve çevre üzerindeki etkilerinin sınırlandırılması
III. İş kazalarının önlenmesi
Yukarıda verilen yargılardan hangisi/hangileri Seveso II Direktifi’nin amaçları arasında yer almaktadır?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) II ve III
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap: A) I ve II

Açıklama: Seveso II Direktifi, büyük sanayi kazalarını önlemeye ve bu kazaların insan ve çevre üzerindeki etkilerini azaltmaya odaklanır.

15. I. Su Buharı
II. Sülfür levisit
III. Hardal gazı
Yukarıdaki gazların hangisi veya hangileri ile sürekli temasta bulunulması çalışanların sağlıklarını olumsuz yönde etkiler?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) II ve III
D) I ve III
E) I ve II

Cevap: C) II ve III

Açıklama: Sülfür levisit ve Hardal gazı toksik gazlar olup uzun süreli maruziyet ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

16. I. Ereğli Havza-i Fahmiyesi Maden Amelesi Hukukuna Müteallik Kanun
II. Umumi Hıfsısıhha Kanunu
III. Ceza Kanunu
Yukarıda yer alan kanunlardan hangisi/hangilerinde İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önlemler yer almaktadır?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) Yalnız II
D) I ve III
E) II ve III

Cevap: B) I ve II

Açıklama: “Ereğli Havza-i Fahmiyesi Maden Amelesi Hukuku“ ve “Umumi Hıfsısıhha Kanunu“ iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili düzenlemeler içerir.

17. Aşağıdakilerden hangisi yaralanmanın ağırlığına göre gerçekleşen kazalar arasında yer almaz?

A) Ölüm ile sonuçlanan
B) Sürekli iş göremezlikle sonuçlanan
C) İş kazası sonrası hemen işe dönülebilen kazalar
D) Bir günden fazla işten uzaklaşmaya neden olacak tedavi gerektirmeyen kazalar
E) Geçici iş göremezlik ile sonuçlanan

Cevap: C) İş kazası sonrası hemen işe dönülebilen kazalar

Açıklama: Yaralanmanın ağırlığına göre iş kazaları genellikle şu kategorilere ayrılır:
-Ölüm ile sonuçlanan kazalar
-Sürekli iş göremezlikle sonuçlanan kazalar
-Geçici iş göremezlik ile sonuçlanan kazalar
-Bir günden fazla işten uzaklaşmaya neden olan kazalar
Ancak iş kazası sonrası hemen işe dönülebilen kazalar genellikle yaralanmanın ağırlığına göre sınıflandırılan kazalar arasında yer almaz, çünkü bu tür kazalar ciddi bir yaralanma veya iş gücü kaybına neden olmaz.
Bu nedenle doğru cevap:
-C) İş kazası sonrası hemen işe dönülebilen kazalar

18. I. Sigortalı çalışanın yaptığı iş ile meslek hastalığı arasında nedensellik bağı aranmaz.
II. Meslek hastalığı mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık türüdür.
III. Meslek hastalığı işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir.
Yukarıda meslek hastalıkları hakkında verilen bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I ve III

Cevap: D) II ve III

Açıklama: Meslek hastalıkları mesleki risklere bağlı olarak ortaya çıkar ve işin yürütüm şartları nedeniyle oluşur.

19. I. EC Numarası
II. İşletme vergi matrahları
III. Miktar Bilgileri
İşveren Bekra Bildirim sistemine yukarıda verilen bilgilerden hangisi/hangilerini girmekle yükümlüdür?

A) I ve II
B) I ve III
C) Yalnız III
D) II ve III
E) Yalnız I

Cevap: B) I ve III

Açıklama: İşveren, EC numarası ve miktar bilgilerini Bekra sistemine girmekle yükümlüdür.

20. “İşverenin iş kazasının ortaya çıkacağını bilerek ve isteyerek hareket etmesi veya iş kazasının meydana gelmesini istememekle birlikte bunu önleyecek dikkat ve özeni göstermemesidir.“
Yukarıda verilen tanım aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) İş kazasında kaçınılmazlık
B) İş kazasında kusurlu davranış
C) İş kazasında tedbirsizlik
D) İş kazasında öngörüsüzlük
E) İş kazasında kusursuz davranış

Cevap: B) İş kazasında kusurlu davranış

Açıklama: İşverenin iş kazasını önleyecek tedbirleri almaması veya bilerek kazaya sebebiyet vermesi kusurlu davranış olarak değerlendirilir.