Felsefe Tarihi Sorunları-1 2024-2025 Bütünleme Soruları

Dışa aktarma ve uyumlama

Listelemenin ne kadarını dışa aktarmam gerektiğini tartışıyorum ve belirli bir formatla uyumlu olup olmadığını inceliyorum. Hedeflerimi bu sürece dahil ediyorum.

Doğruları fark etmek

Sofistler’e ait olmayan bir özellik bulmaya çalışıyorum. Sofistler, görünenlerin ardındaki hakikate odaklanmazlar; bu, felsefecilere özgüdür.

Bilgiye ulaşmak

Sofistler gelenekleri ve yasaları tartışır, kamuya bilgi sunar. Ancak hakikate ulaşmak için ardındakilere odaklanmazlar.

Beynimizi şekillendiren süreç

Hume için izlenimler hayal gücü ve bellek aracılığıyla fikir haline gelir. Platon’a göre en yüksek idea “İyi”dir. Leibniz’in monadları sonsuzdur ve sürekli değişir. Berkeley ise maddeyi reddeder.

Berkeley’in görüşleri

Berkeley’in felsefesine göre, “Ruh cisimseldir” ifadesi onun düşüncelerine uymaz. Kelam ise soyut ve kavramsal düzeyde tartışmalar yapar.

Kelamın temel taşları

Kelam, soyut ve kavramsal düzeyde tartışmalar yapar. İskenderiye, İslam felsefesi döneminde önemli bir felsefi merkezdir.

Bilgi kategorileri

Locke’un felsefesi üç bilgi türü içerir: sezgisel, tanıtlamalı ve duyusal. Bu türlerin sırası, bilgiye farklı açılardan yaklaşım sağlar.

Gerçekçilik ve Hume

Gerçekçilik, tümellerin insan zihninden bağımsız olarak var olduğunu savunur. David Hume ise deneyciliği kuşkuculuğa taşır. Aristoteles’in kategorilerinden biri “cevher”dir.

Descartes’ın görüşleri

Descartes’a göre, üç tür töz bulunur: zihin, beden ve Tanrı. Üç tür idea vardır: adventitious, fictitious ve innate. Ancak doğa erekseldir görüşü Descartes’ın doktriniyle uyumlu değildir.

Descartes’ın görüşleri

Descartes, doğanın mekanik olduğunu, teleolojiye karşı olduğunu söyler. Ayrıca, analitik felsefenin kurucusu olarak görülmez; bu tip bir yaklaşıma genellikle 20. yüzyıl Anglo-Amerikan geleneği denir.

Descartes’ın görüşleri

Descartes, üç tür töz olduğunu savunur, bu yüzden “tek tözü olduğunu söylemek yanlış olurdu.” Analitik felsefenin kurucusu olarak görülmüyor; bu tür bir anlayış daha çok Frege, Russell ve Wittgenstein’a atfediliyor.

Descartes’ın görüşleri

Descartes’ın “analitik felsefenin kurucusu” olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyorum. “Tek tözü olduğunu savunur” ifadesi de doğru değil, çünkü Descartes bir monist değil.

Descartes açıklamaları

Descartes’ın bir analiz geometri kurucusu olmadığını ve “analitik felsefe” teriminin modern analitik felsefeye atıfta bulunmadığını fark ediyoruz. Tek tözü desteği de doğru değil.

Descartes’ın düşüncelerini dile getiriyorum

Descartes, ikilik veya çokluk görüşüne sahip; “analitik felsefe” yerine “modern felsefe” deyimi tercih edilmelidir. Hangi seçeneğin yanlış olduğunu belirlemek için bu ayrım yapılmalıdır.

Descartes’ın düşüncelerini anlamak

Descartes’ın “tek töz” görüşünü temsil etmediği, bu yüzden C seçeneğinin yanlış olduğu aşikar. Ayrıca, Locke’un doğuştan fikirleri reddeden kişi olduğunu belirlemek üzereyim.

Berkeley’nin görüşleri üzerine

Berkeley, ilk idelerin duyusal deneyimlerden kaynaklandığını ve bunların Tanrı’nın zihne direkt olarak yaptığı bir baskıdan kaynaklandığını savunuyor. Bu yüzden cevabın “Tanrı” veya “Ruh” olması muhtemel.

Berkeley’nin ilkelerini inceliyorum

Berkeley’e göre, Tanrı, düşüncelerin ve dünyanın esas kaynağıdır. Dolayısıyla, ilk idelerin çıkışı Tanrı’ya dayanır.

Adcılık felsefesi

Adcılık felsefesine göre, tümeller sadece isimlerden ibaret olup, Tanrı’nın varlığından bağımsız değildir. Bu nedenle “Tümeller insandan bağımsızdır” ifadesi adcılık görüşüne aykırıdır.

Sokrates’in yaklaşımı

Nominalistlere göre, anlamlar zihin veya dil dışında varlık göstermez. Sokrates, bir kavramın doğasını ortaya çıkarmaya çalışırken, genellikle “anlama geldiğini, doğasını” ifadelerini kullanmak daha uygun.

Anlamın doğası

Anlaşılan o ki, Sokrates bir kavramın doğasını ortaya çıkarmak için “anlama geldiğini, doğasını” tercih ediyor. Bu nedenle en uygun seçenek C) “anlama geldiğini, doğasını”.

Soru ve seçenekleri belirleme

Sokrates’in eserlerinde, bir kavramın doğasını ortaya çıkarmak için en uygun seçenek C) “anlama geldiğini, doğasını” olarak belirmiş.

Bilgileri düzenliyorum

Şimdi Sokrates’in eserlerine dair 20 soruyu Türkçe olarak yanıtlıyorum. Google’da daha iyi sıralanmak için SEO uyumlu açıklamalar ekliyor ve HTML tablosuna ekliyorum. Hangi durağımda kalmalıyım?

Anlamın doğasını kavrama

Sokrates’in eserlerinde, bir kavramın doğasını ortaya çıkarmak için genellikle “anlama geldiğini, doğasını” tercih ediyor. Bu nedenle seçeceğim C) “anlama geldiğini, doğasını”.

Sıra dışı ses komutları

iOS Terminali’nde metin dosyasına ses komutları eklemek için, satırlarda 1 saniye bekleme ve şıklardan sonra 1/2 saniye duraklama ekliyorum. Ayrıca dosya adı başlıkla uyumlu seçiliyor.

Durağlama ayarlarını düzenleyerek

Her soru başlığına 1 saniyelik, her şık arasına 1/2 saniyelik bekleme ekliyorum. Bu şekilde, sesli komut dosyasının karmaşasından kaçınıyor ve net bir sonuç elde ediyoruz.

1- Aşağıdakilerden hangisi Sofistlere uygun bir özellik değildir?

A) Mutlak doğruluk fikrinin karşısında durmak
B) Görünenlerin arkasındaki hakikate ulaşmaya çabalamak
C) Gelenekleri tartışmaya açmak
D) Yasaları tartışmaya açmak
E) Bilginin kamusallaşmasına katkıda bulunmak

Cevap : B) Görünenlerin arkasındaki hakikate ulaşmaya çabalamak

Açıklama : Sofistler mutlak doğruluğu reddedip görececi (rölatif) bir bilgi anlayışını savunurlar. Görünenlerin ardındaki evrensel hakikati aramak, daha çok Platon gibi filozofların yaklaşımıdır.

2- Aşağıdakilerden hangisi Anaksagoras’a göre kaostan düzene geçilmesini sağlayan güçtür?

A) Logos
B) Arkhe
C) Psukhe
D) Nous
E) Sophos

Cevap : D) Nous

Açıklama : Anaksagoras, evrendeki düzenin oluşmasını “Nous” (zihin/akıl) ilkesine bağlamıştır. Bu ilke kaos içindeki varlıkları düzenleyerek evreni şekillendirir.

3- “Monadların pencereleri yoktur.” ifadesiyle monadların hangi özelliğine işaret edilmektedir?

A) Biçimsiz oluşları
B) Dış etkiye kapalı oluşları
C) Bölünmez yapıda oluşları
D) Uzamsız oluşları
E) Sınırsız sayıda oluşları

Cevap : B) Dış etkiye kapalı oluşları

Açıklama : Leibniz’e göre monadlar tamamıyla kendi içsel gelişimleriyle hareket ederler ve dıştan herhangi bir şeyin “içeri” girmesi söz konusu olamaz.

4- Hume açısından izlenimlerin idelere dönüşmesi ….. aracılığıyla gerçekleşir. (Boşluğa ne gelmelidir?)

A) Tanrı
B) Akıl
C) Deneyimler
D) Düşünüş
E) İmgelem ve bellek

Cevap : E) İmgelem ve bellek

Açıklama : Hume’a göre izlenimler (impressions) zamanla bellek ve hayal gücü (imgelem) aracılığıyla zihin içinde fikirler (ideas) hâline gelir.

5- Platon’a göre aşağıdakilerden hangisi en yüksek ideadır?

A) Bir sayısı
B) Benzerlik
C) Masa
D) Adalet
E) İyi

Cevap : E) İyi

Açıklama : Platon’un idea öğretisinde en yüksek ideanın “İyi” (Idea of the Good) olduğu vurgulanır. Bütün diğer idealar bu İyi İdeasından pay alır.

6- Aşağıdakilerden hangisi monadların özelliği olamaz?

A) Değişmezlik
B) Biçimsizlik
C) Uzamsızlık
D) Bölünmezlik
E) Sonsuz sayıda olmak

Cevap : A) Değişmezlik

Açıklama : Leibniz monadlarının sürekli bir içsel değişim içinde olduğunu söyler. Dolayısıyla monadlar değişmez değil, içsel olarak devingen varlıklardır.

7- Aşağıdakilerden hangisi Berkeley’in felsefi görüşleri arasında yer almaz?

A) Var olmak algılanmaktır.
B) Uzamsal nitelikler kanıtlanmamıştır.
C) Cisimsel töz olamaz.
D) Ruh cisimseldir.
E) İdeler başka idelerden türer.

Cevap : D) Ruh cisimseldir.

Açıklama : Berkeley’de “var olmak algılanmaktır” (esse est percipi) ilkesi hâkimdir. Ruhun (zihnin) maddi olduğunu söylemek Berkeley’in idealist yaklaşımına ters düşer.

8- Kelam, felsefenin vazgeçilmez alanı olan adalet, hak, hukuk gibi konuların ….. ve ….. bir düzeyde tartışılmasına zemin hazırlar. Boşluklara sırasıyla ne gelmelidir?

A) Soyut, kavramsal
B) Kurgusal, zayıf
C) Doğru, niceliksel
D) Teknik, matematiksel
E) Somut, niteliksel

Cevap : A) Soyut, kavramsal

Açıklama : Kelam, inanç konularını akli ve kavramsal çerçevede ele alır. Bu, adalet, hak, hukuk gibi konuları soyut-kavramsal zeminde tartışabilmeye imkân sağlar.

9- Aşağıdakilerden hangisi İslam felsefesi dönemindeki önemli felsefe merkezlerinden biridir?

A) Miletos
B) İskenderiye
C) Atina
D) Bizans
E) Roma

Cevap : B) İskenderiye

Açıklama : İskenderiye (Alexandria) özellikle Helenistik dönemden beri bilim ve felsefenin merkezi olmuş, İslam felsefesi döneminde de çeviri faaliyetleri ve entelektüel etkileşim açısından önemli bir rol oynamıştır.

10- Tüm uygarlık değerlerine karşı çıkmayı felsefi bir tutum olarak gören Helenistik dönem okulu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Köpeksiler
B) Pythagorasçılar
C) Sofistler
D) Platoncular
E) Stoacılar

Cevap : A) Köpeksiler

Açıklama : Kinikler (Köpeksiler), toplumsal, kültürel ve ahlaki normlara “dogal yaşam” adına meydan okur. Diyojen, bu okulun en tanınmış temsilcisidir.

11- Locke’un felsefesinde bilgi dereceleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Kavramsal, etkin, edilgin
B) Çıkarımsal, tümdengelimsel, tümevarımsal
C) Sezgisel, duyusal, tanıtlamalı
D) Zihinsel, deneysel, yapısal
E) Kurgusal, düşünsel, imgesel

Cevap : C) Sezgisel, duyusal, tanıtlamalı

Açıklama : Locke, bilgiyi sezgisel (intuitive), tanıtlamalı (demonstrative) ve duyusal (sensitive) olmak üzere üç farklı dereceye ayırır.

12- Tümellerin insan zihninden bağımsız şekilde varolduğu görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adcılık
B) Görüselcilik
C) Varoluşçuluk
D) Gerçekçilik
E) Epikurosçuluk

Cevap : D) Gerçekçilik

Açıklama : Tümeller konusunda gerçekçilik (realizm), onların insan zihninden bağımsız bir varlığı olduğunu savunur. Özellikle Platon ve Aristoteles’in farklı versiyonlarıyla gündeme gelmiştir.

13- Deneyciliği kuşkuculuğa vardıran filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Locke
B) Hume
C) Berkeley
D) Leibniz
E) Descartes

Cevap : B) Hume

Açıklama : David Hume, nedensellik gibi temel kavramların dahi deneyle kesin olarak kanıtlanamayacağını söyleyerek felsefi kuşkuculuğu güçlendirmiştir.

14- Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles’in kategorilerinden biridir?

A) Güzel
B) Oluş
C) İyi
D) Varlık
E) Nicelik

Cevap : E) Nicelik

Açıklama : Aristoteles’in 10 kategorisinden biri “nicelik”tir (quantity). Güzel veya iyi gibi değerler, kategoriler arasında sayılmaz.

15- Aşağıdakilerden hangisi Descartes’ın görüşü olamaz?

A) Üç tür töz vardır.
B) Üç tür idea vardır.
C) Doğa erekseldir.
D) Doğa mekaniktir.
E) Ruh ile beden ayrıdır.

Cevap : C) Doğa erekseldir.

Açıklama : Descartes, doğanın mekanik (makine gibi) işlediğini savunur ve erekselliği kabul etmez. Ona göre evrende işleyen yasalar, mekanik prensiplerdir.

16- Aşağıdakilerden hangisi Descartes için söylenemez?

A) Analitik felsefenin kurucusudur.
B) Yöntemsel kuşkuculuğu benimser.
C) Tek töz olduğunu savunur.
D) Düşünen ben’i felsefesinin temeline koyar.
E) Felsefede kesinlik peşindedir.

Cevap : C) Tek töz olduğunu savunur.

Açıklama : Descartes, ruh ve bedeni ayrı tözler olarak değerlendirir ve ayrıca Tanrı’yı da sonsuz töz sayar. Bu yüzden “tek töz” savunusu Descartes’la uyuşmaz.

17- “Doğuştan ideler olduğuna ilişkin düşünce kanıtlanmış değildir…” Yukarıdaki görüşleri öne süren filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hume
B) Husserl
C) Frege
D) Locke
E) Hegel

Cevap : D) Locke

Açıklama : John Locke, doğuştan idelere karşı çıkar ve tüm bilgi kaynaklarının deneyime dayanması gerektiğini savunur.

18- Berkeley açısından insan zihninde ilk idenin ortaya çıkışı aşağıdakilerden hangisine dayanır?

A) Tanrı
B) Töz
C) Akıl
D) Ruh
E) Madde

Cevap : A) Tanrı

Açıklama : Berkeley, dış dünyanın algısını Tanrı’nın doğrudan zihnimizde yarattığı izlenimlere bağlar; bu nedenle idelerin kaynağı Tanrı’dır.

19- Aşağıdakilerden hangisi tümellere ilişkin adcı (nominalist) görüşe uygun değildir?

A) Tümeller yetilerimizin ürünüdür.
B) Tümeller dilimizle ilgilidir.
C) Tümeller sözcüklerdir.
D) Tümeller soyutlamalardır.
E) Tümeller insandan bağımsızdır.

Cevap : E) Tümeller insandan bağımsızdır.

Açıklama : Nominalizm, tümellerin gerçek varlığı olmadığını; yalnızca isimler (adlar) veya zihinsel soyutlamalar olduğunu savunur. Bu yüzden insandan bağımsız bir varlıkları yoktur.

20- Sokrates nedirli sorularla bir kavramın ne ….. değil ….. açığa çıkaran bir tanıma ulaşma çabasındadır. Boşluklara sırasıyla hangi ifade gelmelidir?

A) gösterdiğini, anlattığını
B) söylediğini, sunduğunu
C) anlama geldiğini, doğasını
D) ifade ettiğini, yapısını
E) düşündürttüğünü, söylettiğini

Cevap : C) anlama geldiğini, doğasını

Açıklama : Sokrates’in “nedir?” sorusu, kavramın salt tanımlayıcı anlamını değil özsel niteliğini, yani doğasını (mahiyetini) arar.