Sosyal Psikoloji 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş:

Sosyal psikoloji, bireylerin sosyal ortamlarda nasıl düşündüğünü, hissettiğini ve davrandığını inceleyen bir psikoloji alt dalıdır. Bu alan, hem bireysel süreçleri hem de grup düzeyinde ortaya çıkan etkileşimleri ele alır. Önyargı, tutum, sosyal etki, grup dinamikleri gibi konular sosyal psikolojinin temel inceleme alanları arasında yer alır. Günümüzde teknolojik gelişmeler ve küreselleşme, insanların sosyal ilişkilerini daha da karmaşık hâle getirdiğinden, sosyal psikolojinin rehberliği önem kazanmıştır.

Sosyal Biliş ve Tutumlar:

Sosyal bilişsel yaklaşım, kişinin sosyal bilgiyi nasıl işlediğini, yorumladığını ve sakladığını mercek altına alır. Bireyler, çevrelerini anlamlandırırken çeşitli zihinsel kısayollar (heuristics) kullanır; bu da bazen hatalı yargılara veya önyargılara yol açabilir. Tutum ise bir nesne, kişi veya olaya karşı geliştirilen nispeten kalıcı duygular, düşünceler ve davranış eğilimlerini içerir. Tutumlar, hem bilgi hem de duygu boyutuyla şekillenir; tutumların oluşumu ve değişimi, sosyal etki süreçleriyle yakından ilişkilidir.

Sosyal Etki ve Uyma Davranışı:

Sosyal psikolojide önemli bir tema, bireylerin çevredeki grup normlarına ne ölçüde uyum sağladığıdır. Asch ve Milgram gibi araştırmacıların klasik deneyleri, insanların grup baskısı veya otorite figürlerine karşı sergilediği itaat düzeyini göstermiştir. Uyma (conformity), itaat (obedience), karşıt uyma (reactance) ve bağımsızlık (independence) gibi kavramlar, günlük hayatta karar verme süreçlerimizi derinden etkiler.

Grup Dinamikleri ve Çatışma:

Gruplar, insanların kimlik ve aidiyet duygusunun şekillenmesinde merkezi bir rol oynar. Grup içi etkileşimler, bazen iş birliğini artırabilirken bazen de çatışmalara neden olabilir. Sosyal kaytarma (social loafing), grup kutuplaşması (group polarization) ve grup düşüncesi (groupthink) gibi fenomenler, grup üyelerinin bireysel sorumluluk ve eleştirel düşünme becerilerinin nasıl etkilendiğini açıklar. Ayrıca grup içinde azınlık etkisi ve liderlik stilleri, karar alma süreçlerinde büyük önem taşır.

Ön Yargı, Kalıp Yargılar ve Ayrımcılık:

Ön yargılar, belirli bir grup veya grup üyelerine yönelik olumsuz tutumlar olarak tanımlanır. Bunların kaynağında öğrenme süreçleri, otoriter kişilik yapısı, toplumsal roller gibi çeşitli faktörler yer alır. Önyargılar, kalıpyargılar (stereotipler) ve ayrımcılık (discrimination) arasındaki ilişki, sosyal psikolojinin önemli araştırma alanlarından biridir. Farklı kültür ve etnik kökenlere karşı gösterilen tutumlar, sosyal mesafe ölçekleri ve benzeri ölçme araçlarıyla bilimsel olarak incelenmektedir.

Sonuç:

Sosyal psikoloji, yalnızca akademik bir disiplin olarak değil, gündelik yaşam problemlerini anlamamız ve çözmemiz için de kılavuzluk eden bir bilim dalıdır. Kişiler arası ilişkileri, grup süreçlerini, önyargıları ve tutumları daha iyi anlayarak, daha sağlıklı ve sürdürülebilir sosyal etkileşimler kurabiliriz. Toplumsal barış, iş birliği ve empati temelli yaklaşımlar, sosyal psikolojinin sunduğu bulgular sayesinde güçlenmektedir.

1- Aşağıdaki durumlardan hangisi yüksek biliş ihtiyacı olan bir bireyin ikna sürecinde daha derinlemesine düşünmesine sebep olabilir?

A) Reklam içeriğinde korku duygusunun kullanılması
B) Detaylı ve mantıklı argümanlar sunulması
C) Sadece ünlülerin önerileriyle ikna edilmeye çalışılması
D) Reklamlarda renkli ve çekici görsellerin kullanılması
E) Sadece yüzeysel ve duygusal argümanlar sunulması

Cevap : B) Detaylı ve mantıklı argümanlar sunulması

Açıklama :
“Yüksek biliş ihtiyacı” (Need for Cognition) olan bireyler, zihinsel olarak uyarıcı ve tutarlı argümanlara dikkat etme eğilimindedir. Böyle kişiler, mantıklı ve kapsamlı bir mesajla karşılaştıklarında daha derin analiz yaparlar. Korku veya duygusal cezbedicilik, yüksek biliş ihtiyacı olan kişilere daha az etki eder; onlar içeriğin esas anlamına ve delillerine bakarlar.

2- Aşağıdakilerden hangisi azınlık etkisinin görülme ihtimalini arttırmaz?

A) Azınlık üyelerin, diğer grup üyelerinin güvenini kazanması sonrası görüşlerini gündeme getirmesi
B) Azınlık üyelerin görüşlerinde tutarlı olması
C) Oy birliğiyle karar alınan durumlar
D) Oy çokluğuyla karar alınan durumlar
E) Azınlık üyelerin kendi pozisyonlarında ısrar etmesi

Cevap : D) Oy çokluğuyla karar alınan durumlar

Açıklama :–

3- Kontrollü düşünce süreci hangi özelliği taşır?

A) Hızlı karar vermeyi gerektirir.
B) Duygusal tepkilere dayalıdır.
C) Bilinçli çaba ve odaklanma gerektirir.
D) Düşüncelerin bastırılmasını sağlar.
E) Otomatik bilgi yapılarına dayalıdır.

Cevap : C) Bilinçli çaba ve odaklanma gerektirir.

Açıklama :
Kontrollü düşünme, hızlı ve sezgisel (otomatik) sistemin aksine, kişinin aktif dikkatini, planlama ve mantıklı karar verme süreçlerini içerir. Bu tür düşünme daha yavaş olup bilinçli çaba gerektirir.

4- “Erkekler genellikle kafalarıyla düşünür, kadınlarsa kalpleriyle” ifadesi aşağıdakilerden hangisini ortaya koyar?

A) Cinsiyet ayrımcılığı
B) İki cinsiyet arasındaki zihinsel farklılıklar
C) İki cinsiyet arasındaki genetik farklılıklar
D) Cinsiyet kalıpyargıları
E) Cinsiyetin sabitliği

Cevap : D) Cinsiyet kalıpyargıları

Açıklama :
“Erkekler böyle, kadınlar şöyle düşünür” gibi genelleştirmeler, toplumsal cinsiyetle ilgili kalıpyargı (stereotip) örnekleridir. Bu ifade, kadınlara ve erkeklere dair basmakalıp düşünceleri yansıtır.

5- Aşağıdakilerden hangisi arabuluculuk yapan birinde görülebilecek bir özellik olmamalıdır?

A) Uzlaştırmacı bir kişiliğe sahip olması
B) Kazan-kazan anlayışını uygulaması
C) Kendi çıkarlarını da gözetmesi
D) Eşitliği gözetmesi
E) Güvenilir olması

Cevap : C) Kendi çıkarlarını da gözetmesi

Açıklama :
Arabuluculukta esas amaç, taraflar arasındaki anlaşmazlığı çözmek için tarafsız ve adil bir yaklaşım sergilemektir. Arabulucu kendi kişisel çıkarını göz önünde bulundurmamalıdır. Burada “kendi çıkarlarını gözetme” vurgusu, bağımsız ve tarafsız olma ilkesiyle çelişir.

6- Aşağıdaki ülkelerden hangisinde toplulukçu kültür ağır basmaktadır?

A) Japonya
B) İngiltere
C) Avustralya
D) Hollanda
E) ABD

Cevap : A) Japonya

Açıklama :
Toplulukçu (kolektivist) kültür, bireysellikten çok grup uyumunu ve grup içi dayanışmayı önemser. Japonya, Çin, Güney Kore gibi Doğu Asya ülkeleri kolektivist kültür örneklerindendir. İngiltere, Avustralya, Hollanda, ABD ise daha çok bireyci (individualist) özellikleriyle bilinir.

7- Aşağıdakilerden hangisi ikna sürecinde tek taraflı mesajların etkili olduğu durumlardan biridir?

A) Dinleyici kitlesi yeterince bilgili olmadığında
B) Karşı tarafın bilinen güçlü karşı argümanları olduğunda
C) Dinleyicilerin eğitim seviyesi yüksek olduğunda
D) Mesajın konusunun derinlemesine tartışılması gerektiğinde
E) İzleyici kitlesi mesaj konusunda bilgi sahibi olduğunda

Cevap : A) Dinleyici kitlesi yeterince bilgili olmadığında

Açıklama :
Eğer hedef kitle konu hakkında bilgili değilse veya detaylı karşı argümanlara hazır değilse, tek taraflı (sadece kendi görüşünü vurgulayan) mesajlar bazen daha etkili olabilir. Ancak, kitlenin konuyla ilgili yeterli bilgisi varsa veya karşı argümanlara zaten aşinaysa, tek taraflı mesajlar inandırıcılığını yitirebilir.

8- I. Aileler ve yakın arkadaşlıklar, ufak ölçekli ve yoğun bağlılık hissettiğimiz gruplardandır.
II. Gruplar, hayatımızda tamamen olumlu etkilere sahiptir.
III. Grupların işlevlerinden biri, olumlu benlik değerine sahip olmamıza hizmet etmesidir.
Yukarıdaki bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I ve II
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama :–

9- Aşağıdakilerden hangisi uzlaşma için sağlanması gereken şartlardan değildir?

A) Sağlıklı bir pazarlık süreci
B) İki tarafın da uzlaşmak istemesi
C) Uzlaşacak taraflara ödül vaat edilmesi
D) Eşit koşulların sağlanması
E) Tarafları ortak noktaya çekebilme

Cevap : C) Uzlaşacak taraflara ödül vaat edilmesi

Açıklama :
Uzlaşma, tarafların isteklerini ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak ortak bir paydada anlaşmasıdır. Genellikle “ödül vaat edilmesi” gerekli bir koşul değildir; tarafların karşılıklı rıza, iyi niyet ve eşit koşullar altında müzakere etmesi temel faktörlerdendir.

10- Ayakkabılarının bağcıklarını bağlamayan birine neden bağlamadığı sorulduğunda “Yapmayacağım çünkü annem bağlamamı istiyor.” diye cevap vermiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

A) Karşıt Uyma
B) Riskli Davranış Eğilimi
C) Bağımsızlık
D) Ergenlik
E) İtaat

Cevap : A) Karşıt Uyma

Açıklama :
Karşıt uyma (reactance), bir kişinin özgürlük alanı kısıtlandığında veya bir talebe maruz kaldığında, tam tersi davranarak tepki vermesidir. Burada genç birey, annesi istiyor diye bilerek tersini yapmayı seçmektedir.

11- Aşağıdakilerden hangisi Weiner’in nedensellik boyutlarına göre başarılı olmada değişken ve kontrol edilebilir bir nedendir?

A) Yetenek
B) Kişilik
C) Zeka
D) Çaba
E) Şans

Cevap : D) Çaba

Açıklama :
Bernard Weiner’in atıf kuramına göre “çaba” hem değişken (her an artırılıp azaltılabilir) hem de kişinin kontrol edebildiği bir faktördür. Yetenek veya zeka daha çok sabit ve denetimimiz dışında kabul edilir; şans ise kontrol edilemeyen faktörlerdendir.

12- Televizyonda bir dizinin sürekli reyting rekorları kırdığını duyarak bir diziyi izlemeye karar veren kişinin tutumu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilebilir?

A) Dizinin konusu
B) Herkesin isteklerine uymak
C) Grubun büyüklüğünden etkilenmek
D) Merak duygusu
E) Pazarlama stratejisi

Cevap : C) Grubun büyüklüğünden etkilenmek

Açıklama :
Bir dizi “reyting rekorları” kırıyorsa, büyük bir kitle tarafından beğenildiği anlamına gelir. Kişi de “Herkes izliyorsa ben de izleyeyim” diyerek kalabalığın (grubun) tercihine uyum gösterir. Bu, normatif sosyal etki ya da “grubun büyüklüğünün etkisi” olarak değerlendirilebilir.

13- Aşağıdaki durumların hangisi, Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli’ne göre mesajı merkezi yolla işlemeyi temsil eder?

A) Reklamdaki müzik ve görüntülerle duygusal bağ kurmak
B) Bir ürün hakkında ayrıntılı bilgi ve teknik özellikleri araştırarak karar vermek
C) Çoğunlukla ürünün ambalajına dayanarak karar vermek
D) Reklamdaki oyuncuları kendine benzer bularak satın alma kararı vermek
E) Sadece ünlülerin önerdiği ürünleri satın almak

Cevap : B) Bir ürün hakkında ayrıntılı bilgi ve teknik özellikleri araştırarak karar vermek

Açıklama :
Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli (Elaboration Likelihood Model) merkezi yol ve çevresel (periferal) yol olmak üzere iki temel rota öngörür. Merkezi yol, mantık, kapsamlı değerlendirme ve bilgilendirilmiş karar sürecini içerir. Soru kökündeki “ayrıntılı teknik bilgi araştırma” bu merkezi işlemeyi ifade eder.

14- Sosyal kaytarmayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kişisel çabanın grup hedefine ulaşmada işe yaramayacağı düşüncesi, sosyal kaytarmanın görülme ihtimalini artırır.
B) Değerlendirilme kaygısının yüksek olduğu durumlarda sosyal kaytarma görülme ihtimali azalır.
C) Grubun üye sayısı arttıkça sosyal kaytarmanın görülme ihtimali de artar.
D) Bireyci kültürlerde sosyal kaytarma düzeyi, toplulukçu kültürlere göre daha azdır.
E) Grup üyeleri grup amacına ilişkin daha çok bağlılık hissederlerse sosyal kaytarma görülme ihtimali azalır.

Cevap : D) Bireyci kültürlerde sosyal kaytarma düzeyi, toplulukçu kültürlere göre daha azdır.

Açıklama :
Araştırmalar, bireyci kültürlerde sosyal kaytarmanın daha yüksek olduğunu, toplulukçu kültürlerde ise grup uyumunun önemsendiği için sosyal kaytarmanın daha düşük görüldüğünü ortaya koyar. Dolayısıyla ifade “daha azdır” değil; “daha fazladır” olsaydı doğru olacaktı. Bu madde yanlış bir ifadedir; o nedenle “söylenemez” seçeneğidir.

15- Bir öğretmen, öğrenciler arasında yaygın olan cinsiyet kalıp yargılarıyla baş etmek için aşağıdaki yollardan hangisini kullanmalıdır?

A) Öğrenciler arasındaki tipik cinsiyet rollerini destekler.
B) Kalıp yargıların tersi olan gerçek yaşam örnekleri verir.
C) Farklı cinsiyetteki öğrencilere farklı spor aktiviteleri yaptırtır.
D) Sınıfta cinsiyet konularıyla ilgili tartışmalardan kaçınır.
E) Aynı cinsiyetteki öğrencileri gruplara ayırma pratiği yapar.

Cevap : B) Kalıp yargıların tersi olan gerçek yaşam örnekleri verir.

Açıklama :
Kalıpyargılarla mücadelede etkili stratejilerden biri, kalıpyargıya uymayan somut ve ilham verici örnekler paylaşmaktır. Böylelikle öğrenciler, “kadınlar/erkekler her zaman şöyle davranır” tarzı önyargıların evrensel olmadığını görür.

16- Kendimize ve diğer insanlara arzu edilebilir bir görüntü sunma eğilimimiz aşağıdaki kavramlardan hangisi ile tanımlanmaktadır?

A) Benlik düzenlemesi
B) İzlenim yönetimi
C) Kendini izleme
D) Benlik sunumu
E) Benlik saygısı

Cevap : B) İzlenim yönetimi

Açıklama :
İzlenim yönetimi (impression management), bir bireyin başkalarının gözündeki imajını kontrol etmek amacıyla stratejik davranışlar sergilemesidir. Nasıl göründüğümüzü ve nasıl algılandığımızı etkilemeye çalışırız.

17- Bir öğrenci arkadaşlarının farklı etnik gruplara yönelik tutumunu bir tutum ölçeği kullanarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla kullanacağı ölçekte arkadaşlarının etnik gruplara yönelik ilişki biçimini ne derece onayladıklarını belirtmelerini isteyeceğini ifade etmiştir.
Yukarıda verilen bilgilere göre öğrencinin çalışmasında kullanacağı tutum ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Mesafe Ölçeği
B) Gutman
C) Likert
D) Thurstone
E) Duygusal Anlam Ölçeği

Cevap : A) Sosyal Mesafe Ölçeği

Açıklama :
Sosyal Mesafe Ölçeği (Bogardus Sosyal Mesafe Ölçeği), bireylerin farklı etnik, sosyal gruplara karşı hangi yakınlık derecesinde ilişki kurmaya hazır olduklarını ölçer. Örneğin “Bu kişilerle aynı mahallede yaşamak, aynı sınıfta okumak, evlenmek vb. seçenekler” şeklinde kademe kademe sorulur; katılımcı hangi düzeye kadar kabul ettiğini işaretler.

18- Çatışmayla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Gelişmiş ülkelerde gruplar arası çatışmalar nadiren ortaya çıkar.
B) Aralarında çatışma olan kişilerin ciddi psikolojik problemleri vardır.
C) Her çatışmanın sonunda muhakkak olumlu bir sonuç yatmaktadır.
D) Çatışmaları çözmenin en sağlıklı yolu kolluk kuvvetlerinden destek istemektir.
E) Çatışmalar insanların birbirine bağlı olarak yaşaması sonucunda ortaya çıkan engellenmesi zor doğal süreçlerdir.

Cevap : E) Çatışmalar insanların birbirine bağlı olarak yaşaması sonucunda ortaya çıkan engellenmesi zor doğal süreçlerdir.

Açıklama :
Çatışma sosyal bir gerçekliktir; insanlar sosyal yaşamda birlikte yaşamak zorunda olduğu için çıkar, değer veya kaynak paylaşımı gibi konularda anlaşmazlıklar kaçınılmaz olabilir. Bu, insan ilişkilerinin doğal bir parçasıdır.

19- İnsanların sosyal bilgiyi nasıl işlediği, yargıladığı ve hatırladığı konularına odaklanan ve insanların nasıl kararlar verdiği, kendilerini nasıl değerlendirdiği ve diğer insanlarla nasıl etkileşime girdiği gibi sosyal davranışın altında yatan bilişsel süreçleri anlamaya çalışan sosyal psikoloji yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyokültürel Yaklaşım
B) Evrimsel sosyal psikoloji
C) Sosyal öğrenmeci yaklaşım
D) Sosyolojik sosyal psikoloji
E) Sosyal bilişsel yaklaşım

Cevap : E) Sosyal bilişsel yaklaşım

Açıklama :
Sosyal bilişsel yaklaşım, sosyal psikolojide insanların sosyal ortamlardaki bilgiyi nasıl algıladığı, işlediği ve hatırladığına (bilişsel süreçlere) vurgu yapar. Karar alma süreçleri, bellek, atıflar, tutumlar bu yaklaşımın konusudur.

20- Aşağıdakilerden hangisi ön yargının motivasyonel kaynaklarına açıklama getiren kuramlardan biridir?

A) Sosyal Baskınlık Kuramı
B) Sosyalleşme Kuramı
C) Otoriter Kişilik Kuramı
D) Temel Atıf Hatası Kuramı
E) Engellenme-Saldırganlık Kuramı

Cevap : E) Engellenme-Saldırganlık Kuramı

Açıklama :–