WTK206U Web’de Telif Hakları ve Etik Ünite -7

Örneğin, inhisari lisans (münhasır lisans), hak sahibinin yalnızca belirli bir kişiye bu hakları devrettiği ve başka kimsenin bu hakları kullanamayacağı bir lisans türünü ifade eder. Buna karşılık, inhisari olmayan lisans (münhasır olmayan lisans) ise hak sahibinin aynı hakları farklı kişilere de lisanslayabileceği anlamına gelir.

FSEK (Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu), telif hakları çerçevesinde eser sahiplerine mali ve manevi haklar tanımaktadır. Mali haklar arasında çoğaltma, yayma, temsil ve işleme gibi kullanımdan doğan ekonomik haklar bulunur. Manevi haklar ise umuma arz hakkı, adın belirtilmesi hakkı ve eserde değişiklik yapılmasını engelleme hakkı gibi daha kişisel ve eserin manevi bütünlüğünü koruyan haklardır.

Lisans sözleşmeleri, bu hakların nasıl devredileceğini, hangi coğrafi bölgelerde geçerli olacağını, kullanım süresini, bedelini ve diğer şartları detaylı şekilde düzenler. Gizlilik, kişisel veri korunması ve anonimlik gibi konular ise daha çok verilerin işlenmesine ve paylaşılmasına dair hakları düzenler. Bu, lisanslama ilişkilerinden farklı olarak veri sahiplerinin onayı, bilgilendirilme hakkı, unutulma hakkı veya anonim kalma gibi hukukî yaklaşımları içerir.

Dijitalleşme çağında dijital deliller ve verilerin toplanma, işlenme koşulları da kritik önem taşır. Sunucularda (hosting) saklanan veriler, hem hukuki süreçlerde delil olarak değerlendirilebilir hem de fikrî mülkiyet haklarıyla ilgili uyuşmazlıklarda tespit aracı olabilir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde kullanıcıların bilgilendirme talep etme hakları, verilerin silinmesini talep etme hakları (istisnalar hariç) gibi düzenlemeler giderek daha fazla uygulama alanı bulmaktadır.

Kısaca, lisanslama ve sözleşmeler konusu, hem fikrî mülkiyetin devri hem de kullanım koşullarının netleştirilmesi yönünden son derece mühimdir. Bunun yanında, dijital ortamlarda ortaya çıkan yeni hak ve yükümlülükler (anonim kalma hakkı, unutulma hakkı, veri güvenliği gibi) de kullanıcılarla hak sahipleri arasındaki dengeyi sağlamaya yönelik çabaların birer parçası olarak karşımıza çıkmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi hakkında lisans verilemez?

A) Gizlilik
B) Patent
C) Marka
D) FSEK’teki Mali Haklar
E) FSEK’teki Manevi Haklar

Cevap : A) Gizlilik

Açıklama : “Gizlilik”, fikrî mülkiyet haklarından farklı bir kavramdır ve telif, marka ya da patent gibi lisans konusu edilemez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamındaki haklar (mali ya da manevi haklar), patent ve marka gibi fikrî mülkiyet hakları lisanslanabilir. Ancak gizlilik, bir hakkın kendisi değil; daha çok bir “bilgi koruma” politikasıdır. Yanıtınız yanlış ise “FSEK” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

2- Daha önce ağırlıklı olarak tüketici konumunda olan kullanıcıların iletişim ağının içinde daha aktif olarak yer almalarını sağlayan ve sosyal medya uygulamalarının hemen tamamının dâhil olduğu sistemi ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çevrimiçi
B) Kitlesellik
C) Web 2.0
D) Web Sitesi
E) Hiçbiri

Cevap : C) Web 2.0

Açıklama : Web 2.0, kullanıcıların yalnızca içerikleri tüketmekle kalmadığı, aynı zamanda üreterek paylaştığı ve etkileşimde bulunduğu bir internet ekosistemini ifade eder. Sosyal medya platformlarının büyük çoğunluğu Web 2.0 prensipleriyle tasarlanmış olup kullanıcı merkezli deneyim sunar. Yanıtınız yanlış ise “Kişisel Verilerin Korunması Hakkında Bilgilendirme” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

3- Aşağıdakilerden hangisi dijital delillerin özelliklerindedir?

A) Kabul edilebilirlik
B) Gerçeklik
C) Bütünlük
D) Güvenilirlik
E) Hepsi

Cevap : E) Hepsi

Açıklama : Dijital delillerin temel özellikleri arasında kabul edilebilirlik, gerçeklik, bütünlük ve güvenilirlik bulunur. Bir dijital belgenin delil olarak kullanılabilmesi için bu kriterlerin sağlanması önemlidir. Yanıtınız yanlış ise “Anonim Kalma Hakkı” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

4- Aşağıdakilerden hangisi Internet Sitelerini oluşturan dosyaların web adreslerinden erişilebilmesi için web sunucularında barındırılmasını ifade eder?

A) Mailing
B) Web Site
C) Güncelleme
D) Hosting
E) Dijitalleşme

Cevap : D) Hosting

Açıklama : Hosting (barındırma), web sitenizin dosyalarının (HTML, CSS, resimler vb.) bir sunucuda tutulduğu ve bu sayede internet kullanıcılarının bu dosyalara erişebildiği bir hizmettir. Yanıtınız yanlış ise “Giriş” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

5- Aşağıdakilerden hangisi Birden fazla sayıda internet kullanıcısına aynı anda iletilen, tanıtım ya da bilgilendirme amaçlı, görsellerden ve metinlerden oluşan e-posta mesajlarını ifade etmek için kullanılan terimdir?

A) Mailing
B) Güncelleme
C) Flood
D) Hosting
E) Hashtag

Cevap : A) Mailing

Açıklama : Mailing, özellikle pazarlama ve reklamcılık faaliyetlerinde birden fazla kullanıcıya toplu olarak e-posta gönderme sürecini tanımlar. Bu e-postalar genellikle görsel ve metinsel içeriklerden oluşur ve tanıtım/bilgilendirme amaçlıdır. Yanıtınız yanlış ise “Unutulma Hakkı” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

6- Aşağıdakilerden hangisi dijital delillerin özelliklerinden olamaz?

A) Kabul edilebilirlik
B) Gerçeklik
C) Bütünlük
D) Güvenilirlik
E) Ticarilik

Cevap : E) Ticarilik

Açıklama : Dijital delillerin özellikleri arasında kabul edilebilirlik, gerçeklik, bütünlük ve güvenilirlik yer alır. “Ticarilik” gibi bir kavram, dijital delilin doğrudan özelliği değildir; ticari yön, delil niteliğini tanımlamaz. Yanıtınız yanlış ise “Dijital Deliller” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

7- Aşağıdakilerden hangisi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 11. maddesi gereği; kişisel verileriniz ile ilgili olarak tanınmış yetkilerinizden değildir?

A) Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme
B) Kişisel verileriniz işlenmişse bilgi talep etme
C) Kişisel verilerinizin işlenme amacını ve amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme
D) Kişisel verilerinizin önemli olduğunu tespit ettirme
E) Kişisel verilerinizin yurt içinde / yurt dışında aktarıldığı 3. kişileri bilme

Cevap : D) Kişisel verilerinizin önemli olduğunu tespit ettirme

Açıklama : 6698 sayılı KVKK’nın 11. maddesi, verisi işlenen kişiye (ilgili kişiye) belli haklar tanır: verinin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme, işlemenin amacı ve yasal dayanağı gibi bilgilere ulaşma vb. “Kişisel verinin önemli olduğunu tespit ettirme” gibi bir hak düzenlenmemiştir. Yanıtınız yanlış ise “Giriş” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

8- Internet üzerinde, kimliğinizi ifşa etmek zorunda olmadan fikirlerinizi beyan etmenizi aşağıdakilerden hangisi direkt olarak sağlamaktadır?

A) Unutulma Hakkı
B) Lisans
C) Anonim Kalma Hakkı
D) Telif Hakkı
E) Kanunlar

Cevap : C) Anonim Kalma Hakkı

Açıklama : Anonim kalma hakkı, internet ortamında kimliğinizi açıklamadan paylaşım yapmanıza imkân veren bir haktır. Özellikle sosyal medya ve forumlarda kullanıcıların takma adlar (rumuzlar) kullanarak düşüncelerini özgürce dile getirmesi bu çerçevede değerlendirilir. Yanıtınız yanlış ise “Sosyal Medya Siteleri Açısından FSEK ve Kullanıcılar” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

9- Avrupa Hukuku’na göre; eğer veriler çok uzun süredir toplanış amaçları kapsamında kullanılmıyorsa ve kullanıcı da söz konusu verilerin saklanmasına rıza göstermiyorsa, “veri denetçisi” (controller) kullanıcıya ait verileri gecikmeksizin silmek zorundadır. Ancak bu zorunluluğun bazı istisnaları vardır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan değildir?

A) Kar amacıyla
B) İfade özgürlüğünün korunması amacıyla
C) Genel sağlığı ilgilendiren bir konuda kamu yararı nedeniyle
D) Tarihî, istatistiksel ve bilimsel amaçlar için
E) Birliğin veya üye devletlerin hukuk sistemlerinin gerekli kılması nedeniyle

Cevap : A) Kar amacıyla

Açıklama : Kar amacıyla verilerin tutulması, veri silinmeme yönünde bir istisna teşkil etmez. İfade özgürlüğünün korunması, kamu yararı, tarihî veya istatistiksel çalışmalar ve ulusal/uluslararası hukuki yükümlülükler gibi durumlar ise verilerin saklanmasına dair istisnalar arasında sayılır. Yanıtınız yanlış ise “Giriş” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

10- Aşağıdakilerden hangisinde lisans türleri doğru verilmiştir?

A) İhtiyari Lisans / Zorunlu Lisans
B) İnhisari Lisans – İnhisari Olmayan Lisans
C) İktisadi Lisans – İktisadi Olmayan Lisans
D) İnşai Lisans / İzhari Lisans
E) İletişim Lisansı / Internet Lisansı

Cevap : B) İnhisari Lisans – İnhisari Olmayan Lisans

Açıklama : Lisans türleri genellikle “inhisari (münhasır) lisans” ve “inhisari olmayan (münhasır olmayan) lisans” şeklinde sınıflandırılır. İhtiyari / zorunlu, iktisadi / iktisadi olmayan, vb. lisans ayrımları bu şekilde tanımlanmış yasal sınıflar değildir. Yanıtınız yanlış ise “Giriş” konusunu yeniden gözden geçiriniz.