WTK206U Web’de Telif Hakları ve Etik Ünite -8

Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması, markaların belirli sürelerle tescilli kalmasına imkân veren ülke mevzuatları ve uluslararası anlaşmalarla güçlendirilmiştir. Tescilli markaların 10 yıl süreyle korunması, veri tabanlarının 15 yıl boyunca aleniyet tarihi itibarıyla korumaya tabi olması, dijital içeriklerin ve verilerin telif hakları kapsamındaki konumu, modern hukuk sistemlerinde sıklıkla gündeme gelen konular arasında yer alır.

Öte yandan internet ortamındaki suç tipleri de çeşitlilik göstermektedir. Türk Ceza Kanunu’nun “Bilişim Alanında Suçlar” başlıklı bölümünde, sisteme hukuka aykırı şekilde girme, verileri yok etme ya da erişimi engelleme gibi fiiller suç olarak düzenlenmiştir. Bu çerçevede, yasalara aykırı içeriklere erişim engeli de sıkça uygulanan tedbirlerden biridir.

Dijital Haklar Yönetimi (DRM) ise eser sahiplerinin çalışmalarını teknolojik olarak korumasını sağlayan bir sistemdir. Bu sistemde eser hakkındaki bilgiler (ör. oluşturulma tarihi, hak sahipleri vb.) tanımlanırken, içeriklerin yetkisiz kullanımını veya kopyalanmasını engellemek amaçlanır. DVD, CD gibi ortamlardan çevrimiçi platformlara kadar geniş bir yelpazede kullanılan DRM, özellikle müzik, film, yazılım ve e-kitap gibi alanlarda hak sahiplerine büyük ölçüde koruma sunar.

Sonuç olarak, Web’de Telif Hakları ve Etik çerçevesinde, alan adı yönetimleri, veri tabanı ve marka korumaları, internet suçları ve dijital hak koruma sistemleri (DRM) gibi alanlar giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Hem içerik sağlayıcılar hem de internet kullanıcıları, telif hakları ve dijital hakların korunması konusunda bilgili olmak zorundadır. Böylece, internetin sunduğu özgür ve sınırsız paylaşım imkanından en iyi şekilde yararlanırken, hukuki ve etik sorumluluklar da göz ardı edilmemiş olur.

1- Ünlü markalara, şirketlere, isimlere ait internet alan adlarının esas hak sahiplerinden önce davranılarak tescil ettirilmesi ve yüksek meblağlarla esas hak sahiplerine satılmaya çalışılması şeklindeki büyük soruna ne ad verilir?

A) Alan Adı Cambazlığı
B) Hosting Bilmecesi
C) Alan Adlarının Marka Olarak Kullanılması
D) Alan Adı Korsanlığı / Domain Grabbing
E) Hiçbiri

Cevap : E) Hiçbiri

Açıklama : Sorudaki tanımlama, halk dilinde “cybersquatting” veya “alan adı korsanlığı/domain grabbing” olarak bilinir.
Seçeneklerde D) şıkkı bunu ifade ediyor gibi görünse de soru metnindeki cevap anahtarına göre “E) Hiçbiri” olarak işaretlenmiştir.
Fakat pratikte bu durum “Alan Adı Korsanlığı (D)” diye de geçer. Yanıtınız yanlış ise
“Web Sitesi Sahipliği ve Yönetimi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

2- Aşağıdakilerden hangisi alan adları konusu ile ilgili değildir?

A) ICANN
B) nic.tr
C) Unutulma Hakkı
D) Trabis
E) ODTÜ

Cevap : C) Unutulma Hakkı

Açıklama : ICANN, nic.tr, Trabis ve ODTÜ gibi kurum veya sistemler alan adı yönetimi ve tahsisiyle ilgili çalışmalardır.
“Unutulma Hakkı” ise kişisel veri ve içerik silinmesiyle ilgili bir hak olup doğrudan alan adı yönetimiyle ilgili değildir.
Yanıtınız yanlış ise “Markanın Koruma Süresi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

3- Veri tabanı yapımcısına sağlanan koruma aleniyet tarihinden itibaren kaç yıldır?

A) 15
B) 10
C) 5
D) Sınırsız
E) Hiçbiri

Cevap : A) 15

Açıklama : FSEK (Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu) veya ilgili mevzuat uyarınca veri tabanı yapımcısına tanınan koruma,
verinin kamuya ilk sunulduğu (aleniyet) tarihten başlayarak 15 yıl olarak belirlenmiştir.
Yanıtınız yanlış ise “FSEK’te Veri Tabanı Koruması” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

4- Aşağıdakilerden hangisi, 5237 Sayılı Kanun olan Türk Ceza Kanunu’nun “Bilişim Alanında Suçlar” başlıklı 10. Bölümündeki suçlardan değildir?

A) Bilişim sistemine girme
B) Bilişim sistemini engelleme, bozma
C) Verileri yok etmeme
D) Verileri yok etme veya değiştirme
E) Yasak cihaz veya programları satışa arz etme

Cevap : C) Verileri yok etmeme

Açıklama : TCK’da belirtilen “Bilişim Alanında Suçlar” arasında bilişim sistemine girme, sistemi engelleme veya bozma,
verileri yok etme ya da değiştirme ile yasak cihaz/program satma gibi suçlar vardır.
Ancak “verileri yok etmeme” şeklinde tanımlanmış bir suç yoktur.
Yanıtınız yanlış ise “Türkiye’deki Uygulama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

5- Alan adlarına ilişkin aşağıdaki önermelerden hangisi yanlıştır?

A) “av.tr” avcılık ruhsatına sahip gerçek kişiler ve avcı derneklerine tahsis edilmiştir.
B) “dr.tr” Tıp doktorları, doktor ortaklıkları, hastaneler ve Sağlık Bakanlığı birinci basamak sağlık kuruluşlarına tahsis edilmiştir.
C) “gov.tr” T.C. Devlet kurum ve kuruluşlarına tahsis edilmiştir.
D) “bel.tr” T.C. İl, ilçe ve belde belediye teşkilatlarına tahsis edilmiştir.
E) “edu.tr” T.C. YÖK’ce onaylanmış yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiştir.

Cevap : A) “av.tr” avcılık ruhsatına sahip gerçek kişiler ve avcı derneklerine tahsis edilmiştir.

Açıklama : “av.tr” uzantısı avukatlar (baroya kayıtlı) ve avukatlık büroları için tahsis edilmiştir.
Avcılık ruhsatı, avcı dernekleri vb. için bu uzantı geçerli değildir.
Dolayısıyla bu önerme yanlıştır. Yanıtınız yanlış ise “İnternet Sitesi Erişim Engellemeleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

6- Bu yönetimin, Türkiye sınırları içerisinde görevi “.tr” uzantılı alan adı başvurusunda bulunan yurt içi/yurt dışı tüm kurum, kuruluş ve şahısların başvurularını değerlendirmek, uygun olan başvuruların tahsis işlemlerini sonuçlandırmak, mevcut alan adları ile ilgili idari, mali ve teknik işlemleri gerçekleştirmektir. Bu kuruma ne ad verilmektedir?

A) IBAN
B) ICANN.Tr
C) Nic.Tr
D) Hacettepe Üniversitesi
E) BTK

Cevap : C) Nic.Tr

Açıklama : nic.tr, “.tr” uzantılı alan adlarının tahsisi ve yönetiminden sorumlu birim/kuruluş olarak çalışmış,
sonrasında TRABİS sistemi devreye alınmıştır. Yanıtınız yanlış ise “Nic.tr Nedir ve Görevleri Nelerdir?” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

7- Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren kaç yıldır?

A) Beş yıl
B) On yıl
C) Sekiz yıl
D) Yedi yıl
E) Üç yıl

Cevap : B) On Yıl

Açıklama : 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca bir marka, tescil başvuru tarihinden itibaren 10 yıl süreyle korunur.
Bu süreler onar yıllık periyotlarla yenilenebilir. Yanıtınız yanlış ise
“Türk Ceza Kanunu’ndaki Bilişim Suçlarına Dair Hususlar” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

8- İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişilere ne ad verilir?

A) İçerik Sağlayıcı
B) Erişim Sağlayıcı
C) Yer Sağlayıcı
D) Veri Denetçisi
E) Mülkiye Müfettişi

Cevap : A) İçerik Sağlayıcı

Açıklama : 5651 sayılı Kanun’da “içerik sağlayıcı”, internet kullanıcılarına sunulan verileri üreten, değiştiren ve
sağlayan gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanır.
Yanıtınız yanlış ise “Alan Adlarının (Domain Names) Yönetimi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

9- Mevzuat’a göre; internet ortamında yapılan ve Kanun’da katalog şeklinde sayılan suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlarla ilgili olarak erişimin engellenmesine karar verilir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan birisidir?

A) Çocukların Cinsel İstismarı Hakkında Akademik Yazılar
B) Toplumsal Hiciv
C) Dini Paylaşım
D) İntihara Yönlendirme
E) Sağlık için tehlikeli maddelerin tanıtılması

Cevap : D) İntihara Yönlendirme

Açıklama : 5651 sayılı Kanun’a göre “intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı
madde kullanılmasını kolaylaştırma, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama” vb. katalog suçlar kapsamında
değerlendirilir. Yayında bu suç unsurlarının bulunduğuna dair yeterli şüphe varsa erişimin engellenmesine karar verilir.
Yanıtınız yanlış ise “Sayısal/Dijital Hak Yönetimi Nedir?” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

10- Fikri haklar günümüzde sıklıkla uygun teknolojik önlemlerle korunurlar. “Dijital Haklar Yönetim Sistemi” (DRM), DVD ve CD içeriklerini koruma konusunda da duyulmuştur. DRM, eser hakkındaki bilgilere “Hak Yönetim Bilgisi” olarak yer verir. Aşağıdakilerden hangisi bu bilgilerden değildir?

A) Eser üzerinde korunan haklar
B) Eser sahibi ve diğer hak sahiplerinin isimleri
C) Eserin oluşturulma zamanı
D) Eserden yararlanacak olan kitle
E) Tanımlama işleminde kullanılan metot/metotlar vb.

Cevap : D) Eserden yararlanacak olan kitle

Açıklama : Dijital Haklar Yönetimi (DRM), bir eserin hak sahibi, korunan hak türü, oluşturulma tarihi gibi teknik ve
hukuki bilgileri içerir. “Eserden yararlanacak olan kitle” veya hedef kitlenin belirlenmesi doğrudan DRM “hak yönetim bilgisi”
kapsamına girmez. Yanıtınız yanlış ise “Giriş” konusunu yeniden gözden geçiriniz.