Uygurlar 2023-2024 Vize Soruları

Uygurların Göktürklerle İlişkileri ve Şöhretlerinin Artışı

Uygurlar, tarih sahnesinde özellikle P’u-sa önderliğinde 627 yılında Göktürk ordusuna karşı kazandıkları zaferle dikkat çekmiştir. Bu zafer, Uygurların siyasi ve askerî alanda kendilerini kanıtlamalarına zemin hazırlamış ve bölgede önemli bir güç olarak anılmalarına yol açmıştır.

Uygur Yazıtlarının Önemi

Uygurlar, Orhun Yazıtları döneminde yazılı kültür geliştirmiştir. Tez Yazıtı, 1976 yılında keşfedilmiş ve Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. Bu yazıt, Uygurların sosyal ve siyasi yapısı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

Moyen-çor Dönemi ve Uygur Seferleri

Moyen-çor döneminde Uygurlar, kuzey ve batı yönlerinde seferler düzenlemiştir. Hindistan seferine çıkmayan Moyen-çor, özellikle ticaret yollarının güvenliğini sağlamak ve bölgesel gücünü artırmak amacıyla hareket etmiştir.

Kutadgu Bilig ve Uygur Kültürel Mirası

Yusuf Has Hacib tarafından yazılan Kutadgu Bilig, mutluluğa ulaşma yollarını anlatan didaktik bir eserdir. Siyasetname olarak nitelendirilmesi yanlış olan bu eser, ahlaki ve toplumsal ilkeleri öğretmek amacıyla kaleme alınmıştır.

Uygur Devleti’nin Dağılması ve Göç Hareketleri

Uygur Devleti’nin yıkılmasının ardından Uygur halkı, Karluklar, Tibetliler ve Moğollar gibi farklı topluluklara katılmıştır. Bu göç hareketi, Uygur kültürünün farklı coğrafyalara yayılmasını sağlamıştır.

Bögü Kagan’ın Rolü ve Maniheizm’in Kabulü

Bögü Kagan, bilge ve sihirbaz anlamına gelen adını, Uygurların kültürel dönüşümünde üstlendiği liderlikten almıştır. Onun döneminde Maniheizm resmî din olarak benimsenmiş ve bu durum, Uygurların ticaret ve diplomasiye daha fazla önem vermesine yol açmıştır.

Doğu ve Batı Uygurları

Doğu Uygurları Orhun, Tola ve Selenge nehirleri çevresinde yaşarken; Batı Uygurları İstemi Yabgu’nun idaresi altına girmiştir. Uygurlar, bu coğrafyalarda tarım, ticaret ve el sanatları alanlarında gelişme göstermiştir.

Ay Tengride Kut Bulmış Alp Bilge Kagan Dönemi

Bu dönemde Uygurlar uzun bir barış süreci yaşamıştır. Ay Tengride Kut Bulmış Alp Bilge Kagan, Uygur tarihinde uzun süre tahtta kalan hükümdar olarak huzur ve istikrar ortamını sağlamıştır.

Şine-Usu Yazıtı ve Uygur Devletinin Erken Dönemleri

Şine-Usu Yazıtı, Uygurların erken dönemlerine dair önemli bilgiler sunar. Ancak bu yazıt, Kutlug Bilge Kül Kagan döneminde değil, daha sonraki süreçte dikilmiştir.

Sha-chou Uygurları ve Ticaret Yollarındaki Etkileri

Sha-chou Uygurları, Çin ile Orta Asya arasında ticaret yollarını kontrol altına alarak ekonomik açıdan önemli bir rol oynamıştır. Ticaret yollarındaki bu hâkimiyet, Uygurların bölgedeki etkisini artırmıştır.

Lo-yang Seferi ve Tibet Tehdidi

Uygurlar, Tibet tehdidine karşı Çin’e destek vererek Lo-yang Seferi’ni gerçekleştirmiştir. Bu sefer, Uygur-Çin ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur.

Tun Baga Tarkan’ın Dış Politikası

Tun Baga Tarkan, Çin’in güçlenmesi üzerine dengeli bir dış politika benimsemiştir. Çin’in artan etkisini dengelemek adına diplomatik ilişkiler güçlendirilmiştir.

Arkun Nehri ve Uygur Mitolojisi

Uygur destanlarına göre, Uygurların kökeni kutsal kabul edilen Arkun Nehri’ne dayanmaktadır. Bu nehir, mitolojik anlatımlarda Uygur kimliğinin temel taşlarından biri olmuştur.

Oğuz Kagan Destanı’ndaki Semboller

Oğuz Kagan Destanı’nda bozkurt, geyik ve ışık unsurları dikkat çekmektedir. Bu semboller, Uygur kültüründe yol gösterici ve kutsal olarak kabul edilmiştir.

Çin Kaynaklarının Uygur Tarihi Açısından Önemi

Çin hanedan kayıtları, Uygur tarihi açısından önemli bilgiler sunan yazılı kaynaklardır. Bu kaynaklar, Uygurların sosyal, ekonomik ve siyasi yapıları hakkında değerli veriler içermektedir.

Uygurların Siyasi ve Kültürel Mirası

Uygurlar, tarih boyunca farklı coğrafyalara yayılmış ve kültürel çeşitliliği zenginleştirmiştir. Maniheizm’in kabulüyle birlikte şehirleşme ve ticaret faaliyetleri artmış, bu da Uygur toplumunun ekonomik gelişimini hızlandırmıştır

.

1. Uygur Devleti kurulmadan önce Uygurların şöhretinin artmasına neden olan hadise aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tekin Erkin liderliğinde Juan-juan ordusunu yok etmeleri
B) P’u-sa önderliğinde 627’de yüz bin kişilik Göktürk ordusunu yenmeleri
C) P’u-sa önderliğinde 600’lü yılların başında Çin ordusunu mağlup etmeleri
D) P’u-sa’nın Kırgızları ve Tölesleri mağlup etmesi
E) Tekin Erkin ve P’u-sa idaresinde Hindistan tarafına sefer yapmaları

Cevap: B) P’u-sa önderliğinde 627’de yüz bin kişilik Göktürk ordusunu yenmeleri

Açıklama: Uygurların tarih sahnesindeki şöhretleri, P’u-sa liderliğinde Göktürk ordusuna karşı kazandıkları bu zaferle artmıştır.

2. I. İkinci Uygur Kaganı “Tengride Bolmış il itmiş Bilge Kagan“ adına dikilmiştir.
II. 1976 yılında bulunmuştur.
III. Göktürk alfabesi ile yazılmış olup, yirmi iki satırdan oluşmaktadır.
IV. Kagan damgası bulunmaktadır.
Yukarıda özellikleri verilen Uygur yazıtı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tez Yazıtı
B) Terhin (Taryat) Yazıtı
C) Şine-usu Yazıtı
D) Karabalsagun Yazıtı
E) Hoytu Tamir Yazıtı

Cevap: A) Tez Yazıtı

Açıklama:

3. Aşağıdakilerden hangisi Moyen-çor’un yaptığı seferler arasında yer almamaktadır?

A) Kuzey seferleri
B) Çin seferleri
C) Batı seferleri
D) Oğuz seferleri
E) Hindistan seferleri

Cevap: E) Hindistan seferleri

Açıklama: Moyen-çor Hindistan’a sefer düzenlememiş, daha çok kuzey ve batı yönlerinde genişleme faaliyetlerinde bulunmuştur.

4. I. Kutadgu Bilig siyasi hâkimiyet bilgisidir.
II. Kutadgu Bilig bir siyasetnamedir.
III. Hükümdarlık bilgisidir.
IV. Kutadgu Bilig devletli olma kitabıdır.
V. Kutadgu Bilig mesut olma yollarını gösteren bir kitaptır.
Kutadgu Bilig ile alakalı yukarıda verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?

A) IV ve V
B) II ve III
C) II ve V
D) I ve III
E) I ve V

Cevap: C) II ve V

Açıklama: Kutadgu Bilig, mutluluğa ulaşmanın yollarını anlatan bir eserdir ancak siyasetname olarak değerlendirilmesi yanlıştır.

5. Uygurlar devletleri dağıldıktan sonra hangi topluluklara katılmışlardır?

A) Oğuz, Kırgız, Karluk
B) Moğol, Tibet, Oğuz
C) Karluk, Tibet, Moğol
D) Turgiş, Basmil, Tibet
E) Karluk, Kırgız, Oğuz

Cevap: C) Karluk, Tibet, Moğol

Açıklama:

6. Bögü Kagan’ın isminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Korkusuz, güçlü
B) Kuvvetli ve hükümdar
C) Cahil, korkak
D) Âlim ve sihirbaz
E) Alp, bilgili

Cevap: D) Âlim ve sihirbaz

Açıklama: Bögü, âlim ve sihirbaz anlamında olup Uygurların dini ve kültürel yaşamında önemli bir yere sahiptir.

7. I. Doğu Uygurları Orhun, Tola, Selenge nehri civarında yaşamaktaydılar.
II. Doğu Uygurları Mukan Kagan tarafından hâkimiyet altına alındı.
III. Batı Uygurları İstemi Yabgu tarafından hâkimiyet altına alındı.
IV. Tarım Vadisi’ndeki Uygurlar Mukan Kagan tarafından itaat altına alındı.
Göktürk Devleti kurulduktan sonra Uygurların durumu ile alakalı verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I ve III
B) I, II ve III
C) I, III ve IV
D) I, II ve IV
E) III ve IV

Cevap: B) I, II ve III

Açıklama:

8. • Diğer kaganlara göre daha uzun süre tahtta kalmıştır.
• Bu kaganın devri devlet için son derece huzurlu ve sükûn dolu olmuştur.
Yukarıda dönem özellikleri verilen Uygur kaganı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ay Tengride Kut Bulmış Alp Bilge Kagan
B) Kün Tengri’de Ülüg Bulmış Alp Küçlüg Bilge Kagan
C) Külüg Boga
D) Hazar Tegin
E) Hu Tegin

Cevap: A) Ay Tengride Kut Bulmış Alp Bilge Kagan

Açıklama: Bu hükümdar uzun süre tahtta kalarak devletin huzurlu bir dönem geçirmesini sağlamıştır.

9. I. Her tarafa elçilerle fetihnameler gönderildi.
II. Batida Altay Dağları ile doğuda Mançurya arasındaki saha Uygurların faaliyet alanı haline geldi.
III. Karluklar sol yabguluğu görevine getirildi.
IV. Doğu Göktürk Devleti’nin eski toprakları hâkimiyet altına alındı.
V. Uygur Devleti’nin ilk dönemleri için önemli bilgiler veren Şine-Usu Yazıtı diktirildi.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Uygurların ilk hükümdarı Kutlug Bilge Kül Kagan dönemi ile alakalı değildir?

A) I ve III
B) II ve IV
C) Yalnız V
D) Yalnız III
E) IV ve V

Cevap: C) Yalnız V

Açıklama: Şine-Usu Yazıtı, Kutlug Bilge Kül Kagan döneminde dikilmemiştir.

10. Sha-chou Uygurları’nın önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Moğollara tabi olmaları ve Moğolistan’a göç etmeleri
B) Çin ile Orta Asya arasındaki ticaret yolu üzerinde hâkimiyet kurmaları
C) Tarımla uğraşmaları ve ziraat aletleri yapmaları
D) Maniheizm’i Türkistan’ın bazı şehirlerinde yaymaları
E) Kara Kıtaylarla münasebet kurmaya başlamaları

Cevap: B) Çin ile Orta Asya arasındaki ticaret yolu üzerinde hâkimiyet kurmaları

Açıklama: Sha-chou Uygurları, ticaret yolları üzerinde önemli bir konuma sahip olmuş ve bu bölgedeki ticareti kontrol etmişlerdir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Uygurlar ile alakalı akademik çalışma yapan ilim adamları arasında değildir?

A) Gülçin Çandarlıoğlu
B) Turgun Almas
C) Mustafa Kafalı
D) Özkan İzgi
E) Bahattin Ögel

Cevap: C) Mustafa Kafalı

Açıklama:

12. Aşağıdakilerden hangisi Ebulgazi Bahadır Han’a göre Uygur isminin manasıdır?

A) Uymak, yapışmak
B) Şahin gibi hızla hücum eden
C) Orman halkı
D) Akraba, müttefik
E) Kendi kendine yeter

Cevap: A) Uymak, yapışmak

Açıklama: Ebulgazi Bahadır Han’a göre Uygur kelimesi “uymak” anlamına gelir.

13. Lo-yang Seferi’nin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çin’in Uygur hâkimiyetindeki boyları kışkırtması
B) Çin’in Töles boylarını kışkırtması
C) Tibetlilerin Çin’e hücum etmesi
D) Çin’in yıllık vergisini ödememesi
E) Arapların Çin’e hücum etmesi

Cevap: C) Tibetlilerin Çin’e hücum etmesi

Açıklama:

14. Tun Baga Tarkan’ın Çin’e karşı dengeli bir politika izlemesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uygurların Talas Savaşı’nda Çinlilere yenilmesi
B) Uygurların savaşlarda nüfuslarının azalması
C) T’ang hanedanlığının güçlenmesi
D) Oğuzların Uygurlara saldırarak zayıflatması
E) Arapların Uygurları vergiye bağlamaları

Cevap: C) T’ang hanedanlığının güçlenmesi

Açıklama: Tun Baga Tarkan, Çin’in artan gücü karşısında dengeli bir dış politika izlemek zorunda kalmıştır.

15. Büyük Hun Devleti’nin kurulduğu dönemde Çin kaynaklarının verdikleri bilgilere göre III. yüzyılda;
I. Yenisey’in yukarısında Kırgız Hanlığı vardı.
II. Altaylarda Oğuz Hanlığı vardı.
III. Baykal Gölü civarında Doğu Uygur Hanlığı vardı.
IV. Tarım Havzasında Moğol şehir devletleri vardı.
V. Orta Asya’nın doğusunda Fergana Hanlığı vardı.
Yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve IV
B) I, II ve V
C) II, III ve IV
D) I, II ve III
E) II, III ve V

Cevap: D) I, II ve III

Açıklama: Çin kaynaklarına göre III. yüzyılda Yenisey’in yukarısında Kırgız Hanlığı, Altaylarda Oğuz Hanlığı ve Baykal Gölü civarında Doğu Uygur Hanlığı vardı.

16. Aşağıdakilerden hangisi Kutluk Bilge Kagan’ın faaliyetlerinden biri değildir?

A) Tibetlilerin ellerini Doğu Türkistan’dan çektirdi.
B) Çin’e sefer düzenledi ve Çin’i mağlup etti.
C) Kırgızlar üzerine sefer tertip etti.
D) Ortaya çıkan Karluk isyanını bastırdı.
E) Turfan bölgesine ve Doğu Türkistan şehirlerine önem verdi.

Cevap: B) Çin’e sefer düzenledi ve Çin’i mağlup etti.

Açıklama: Kutluk Bilge Kagan, Çin’e karşı herhangi bir sefer düzenlememiştir; onun döneminde daha çok iç isyanların bastırılmasına odaklanılmıştır.

17. Uygurların destanlardaki inanışlarına göre ilk türedikleri yer aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kuz Balig
B) Arkun Nehri
C) Kara-korum
D) Sarı Nehir
E) Ordu Balig

Cevap: B) Arkun Nehri

Açıklama: Uygurların destanlarına göre, Arkun Nehri civarında ilk ataları türemiştir ve bu nehir onların kutsal mekânlarından biri olarak kabul edilir.

18. Oğuz Kagan Destanı’nda dikkati çeken üç temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bozkurt, deniz, gök
B) Işık, hava, deniz
C) Bozkurt, gün, ay
D) Gün, ay, yıldız
E) Bozkurt, geyik, ışık

Cevap: E) Bozkurt, geyik, ışık

Açıklama:

19. Çin hanedan tarihleri için aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Türk tarihi için en kıymetli sözlü kaynaklardır.
B) Hükümdarların unvanları hakkında bilgi kaynağıdır.
C) Uygurların günlük yaşamlarına dair bilgi vermektedir.
D) Türk boyları hakkında önemli bilgiler vermektedir.
E) Uygurların menşei hakkında bilgi içermektedir.

Cevap: A) Türk tarihi için en kıymetli sözlü kaynaklardır.

Açıklama: Çin hanedan tarihleri yazılı kaynaklardır ve Türk tarihi açısından önemli bilgiler sunsa da sözlü kaynak değildir.

20. I. Çin’e karşı Uygur devlet politikasında değişikliğe gitti.
II. Çin başkentinde pek çok Uygur serbestçe ticaret yapmaya başladı.
III. Şehirli ve tüccar dini olan Maniheizm’i kabul etti.
IV. Tun Baga Tarkan tarafından 789 yılında öldürüldü.
Yukarıda Bögü Kagan ile alakalı verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve IV
B) I, III ve IV
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) II ve III

Cevap: C) I, II ve III

Açıklama: