Türkistan Tarihi 2023-2024 Vize Soruları

1. Türkistan Genel Valisi General Kaufman vasıtasıyla 2 Haziran 1868’de yapılan Rusya-Buhara Antlaşması hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Buhara Emirliği bağımsızlığını korumuştur.
B) O ana kadar Rusların işgal ettiği Buhara toprakları Rus işgalinde kalacaktır.
C) Buhara emirinin kontrol ettiği yerlerde başta ticaret olmak üzere her türlü Rus faaliyeti serbest olacaktır.
D) Çaresiz kalan emir, Rus isteklerini kayıtsız şartsız kabul etmiştir.
E) Buhara 500.000 ruble harp tazminatı ödeyecektir.

Cevap : A) Buhara Emirliği bağımsızlığını korumuştur.

Açıklama : Buhara Emirliği, Rusya’nın işgaline karşı direnememiş ve Rusya’nın himayesi altına girmiştir. Bu yüzden tam anlamıyla bağımsızlığını koruyamamıştır.

2. Verimli toprakları zorla ellerinden alındığı için Sırım Batur önderliğinde 1783 yılında Rus idaresine karşı ayaklanan Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karakalpaklar
B) Kazak Türkleri
C) Türkmenler
D) Özbek Türkleri
E) Kırgız Türkleri

Cevap : B) Kazak Türkleri

Açıklama : Kazak Türkleri, Rusya’nın zorla uyguladığı toprak gaspına ve vergi yüküne karşı 1783’te Sırım Batur önderliğinde isyan etmişlerdir.

3. 1910’lardan beri hazırlıklarını yapan bir grup yenilikçi 1917 ihtilâlinden istifade ederek Buhara Emiri Mir Âlim Han’ı devirmek için harekete geçti. Fakat hareketleri Emir tarafından öğrenilip tesirsiz bırakıldı. Bunun üzerine yenilikçiler, Buhara’yı kontrollerine almak isteyen Sovyet Komiserliği’nden yardım istediler. Buharalı yenilikçilerle Sovyetlerin müştereken giriştikleri darbe hareketi de Emir tarafından başarıyla önlendi.
Yukarıda faaliyetleri belirtilen yenilikçi grup aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genç Türkmenler
B) Genç Buharalılar
C) Genç Özbekler
D) Genç Hiveliler
E) Genç Semerkandlılar

Cevap : B) Genç Buharalılar

Açıklama : Buhara’da reform yanlısı olan Genç Buharalılar, Buhara Emirliği’ni yıkarak modern bir yönetim oluşturmak istemişler ancak başarılı olamamışlardır.

4. Rus Komünist Partisi tarafından Türkistan’ın ayrı ayrı Sovyet cumhuriyetlerine bölünmesi kabul edildikten sonra kurulan “Merkezî Toprak Komitesi“ bu cumhuriyetlerin sınırlarını tespit çalışmalarını Eylül 1924’te tamamlamıştır.
Aşağıdaki yerlerden hangisi Kazak Cumhuriyeti’nin dışında bırakılmıştır?

A) Alma-Ata
B) Carkent
C) Akmescid
D) Mirazçul-Çimkent
E) Isık Göl (Issık Köl)

Cevap : E) Isık Göl (Issık Köl)

Açıklama : Issık Göl bölgesi, Kazak Cumhuriyeti’nin sınırları dışında bırakılmıştır ve Kırgızistan’a bağlanmıştır.

5. Batı Türkistan’da çeşitli isimlerle anılan Türk topluluklarının yanı sıra uzun süre Türk kültür dairesi içinde yaşayan fakat Farsçanın bir lehçesini konuştukları için onlardan ayrılan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kırgızlar
B) Karakalpaklar
C) Tacikler
D) Kazaklar
E) Özbekler

Cevap : C) Tacikler

Açıklama : Tacikler, uzun süre Türk kültürünün içinde yaşamış olmalarına rağmen dillerinin Farsçaya dayanması sebebiyle Türklerden ayrılmışlardır.

6. Türkistanlı ve Azerbaycanlı dil bilginleri, edebiyatçılar ve şairler tertip ettikleri ilmî kongrelerde, eski müşterek edebî dil an’anelerine yabancı kelimeler yerine Türkçe kelimeler kullanmak ve Türkçe terimler yaratmak suretiyle bir ortak ilim dili meydana getirmek istediklerini ortaya atmışlardır. Onların bu tabiî istekleri, Sovyetlerce tepkiyle karşılanmış ve bu aydınlar “…….” damgasıyla tasfiye edilmişlerdir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Pantürkist
B) Panslavist
C) Panislamist
D) İhtilalci
E) Ceditci

Cevap : A) Pantürkist

Açıklama : Sovyetler, Türk dillerinin birleşmesini engellemek amacıyla bu girişimleri “Pantürkist” olarak nitelendirerek bastırmıştır.

7. Orta Asya Türk devletlerinin işgalini tamamlayan Rusların kurdukları adaletsiz, despotça idareye ve kolonileştirme siyasetine daha fazla dayanamayan Türkler yer yer isyana başladılar. Aşağıdakilerden hangisi bu isyanların sebeplerinden değildir?

A) Uzun yıllar devam eden istilâlarla manen ve maddeten perişan olan halkın alınan ağır vergilerle ezilip fakirleşmesi
B) Orenburg’ta genel valilik kurarak Kazakistan ile Başkırdistan’ın idari sistemlerini yeniden düzenlemeleri
C) Topraklarının verimli kısımlarının çoğunun ellerinden alınıp iskân edilen Rus göçmenlerine verilmesi
D) Sayıları önce binleri ve sonra da yüz binleri bulan Rus göçmenleri ile halkın iyi geçinmesi
E) Eskiden veraset yoluyla başa gelen Başkırt ve Kazak liderlerini kendilerinin tayin etmeye başlamaları

Cevap : D) Sayıları önce binleri ve sonra da yüz binleri bulan Rus göçmenleri ile halkın iyi geçinmesi

Açıklama : Rus göçmenleriyle iyi geçinme gibi bir durum söz konusu olmamış, aksine yerli halkın topraklarını kaybetmesi büyük tepkilere yol açmıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi Özbek Devleti’nin kuruluş yıllarında Özbek Türklerinin karşılaştığı güçlükler arasında gösterilemez?

A) Moğollar karşısındaki başarısızlıklar üzerine, bazı Türk gruplarının Ebu’l-Hayr Han’ın gevşek siyasetini tasvip etmeyerek kuzeye doğru göç etmeleri
B) 1456’da Kalmukların, bir sene sonra da Oyratların hücumlarına uğramaları ve büyük zayiat vermeleri
C) Ebu’l-Hayr Han’ın 1468’de Moğollarla yaptığı harbi kaybedip ölmesi
D) Özbek-Moğol rekabetinin, Moğol saldırganlığı yüzünden yarım asra yakın devam etmesi ve Özbeklerin son derece yıpranmalarına sebep olması
E) Şah Budak Han’ın hükümdarlığı

Cevap : E) Şah Budak Han’ın hükümdarlığı

Açıklama :

9. Türkistan’ın kaderi ile ilgili olarak Rusya’nın başkenti Petersburg’da da bir seri toplantılar yapılmış ve mühim kararlar alınmıştır. Alınan bu kararlara göre Ruslar, o ana kadar Türkistan’da işgal ettikleri bütün ülkeleri Rusya’ya ilhak ettiklerini ilân ettiler (Ağustos 1866). Bir sene sonra da Rus Çar’ı Türkistan Genel Valiliği’nin kurulduğunu açıkladı.
Aşağıdakilerden hangisi Türkistan Genel Valiliği’ne atanan generaldir?

A) General Kaufman
B) General Çernyayev
C) General Milyutin
D) General Romanovskiy
E) General Baryatinskiy

Cevap : A) General Kaufman

Açıklama : Türkistan Genel Valiliği’ne atanan ilk general Kaufman’dır.

10. Türkistan’ın 1924 yılında Sovyet cumhuriyetlerine bölünmesinden sonra Rus Komünist Partisi’nin bu bölgeye yönelik siyaseti ve yapılanlar hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Cumhuriyetlere kendi geleceklerini kendilerinin tayin etme hakkı tanınmış ve her biri müstakil hareket etmeye başlamışlardır.
B) II. Dünya Harbi’nden sonra Rus baskı ve sömürüsü daha da şiddetlenerek bir nevi bu Türk cumhuriyetlerin kolonileştirilmesine gidilmiştir.
C) Yapılan bütün programlarda Türk cumhuriyetlerinin isteyerek Ruslarla birleştikleri tezi ve teması işlenecektir.
D) Her cumhuriyetin Komünist Partisi kendi idarî, ekonomik ve kültürel programlarını yapmaya başlamıştır.
E) Türkistan’da Sovyetlere bağlı olarak kurulan Türk cumhuriyetlerine Rus baskısı ve sömürüsü 1930’lu yıllarda artmıştır.

Cevap : A) Cumhuriyetlere kendi geleceklerini kendilerinin tayin etme hakkı tanınmış ve her biri müstakil hareket etmeye başlamışlardır.

Açıklama : Sovyetler Birliği yönetimi, Türk cumhuriyetlerine bağımsız hareket etme hakkı tanımamış, aksine sıkı bir merkeziyetçi politika uygulamıştır.

11. Türkistan Türkleri, 1921 Temmuzunda Mustafa Kemal Paşa’nın direktifi ile Buhara’ya gelen Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden İsmail Suphi (Soysallıoğlu)’nin teşebbüsleri ile bir “Türkistan Millî Birliği“ teşkilâtı kurdular.
Birliğin başkanlığına aşağıdakilerden hangisi getirilmiştir?

A) Turar Riskul
B) Zeki Velidi
C) Sultan Galiyev
D) Münevver Kaari
E) Feyzullah Hoca

Cevap : B) Zeki Velidi

Açıklama : 1921 yılında, Mustafa Kemal Paşa’nın yönlendirmesiyle TBMM üyelerinden İsmail Suphi (Soysallıoğlu), Buhara’ya giderek Türkistan Millî Birliği’nin kurulmasına öncülük etmiştir. Bu birliğin başkanlığına ise Zeki Velidi Togan getirilmiştir.

Zeki Velidi Togan, Türkistan bağımsızlık hareketlerinde önemli bir rol oynamış, daha sonra Türkiye’ye gelerek akademik çalışmalar yapmış önemli bir tarihçi ve siyasetçidir. Türkistan halklarının millî birlik oluşturma çabalarında liderlik yapmıştır.

12. Türkistan’da Temmuz 1916’da köylü, kasabalı ve şehirli bütün halkın katıldığı bir millî ayaklanma başlamasının sebepleri arasında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yaşadıkları esaret rejiminde hakları tanınmıyordu ve haksızlıklara uğramaktaydılar.
B) Türkistan’da bütün Türkler Rus ordusunda asker olmayı çok istiyordu.
C) I. Dünya Harbi’nde cephelerde büyük kayıplar veren Çarlığın Türkistan Türklerinden yarım milyon kişiyi askere alacağını bildiren bir kararnamesi Türkler tarafından infialle karşılandı.
D) Ruslar, Türkistan’da kurdukları adaletsiz idarelerine devam ederken I. Dünya Harbi başlamıştı ve halk huzursuzdu.
E) Türkistan Türkleri evlatlarını Rusların müdafaası için heba etmek istemiyorlardı.

Cevap : B) Türkistan’da bütün Türkler Rus ordusunda asker olmayı çok istiyordu.

Açıklama : Türkistan Türkleri, Rus ordusunda savaşmak istememiş, Çarlık yönetiminin baskılarına karşı ayaklanmıştır.

13. Sovyetler, Türk topluluklarına benimsetmeye çalıştıkları kültüre ne ad vermiştir?

A) Gençlik kültürü
B) Milli kültür
C) Halk kültürü
D) Proletarya kültürü
E) Popüler kültür

Cevap : D) Proletarya kültürü

Açıklama : Sovyetler, sosyalist ideolojiyi benimsetmek amacıyla Türk topluluklarına “Proletarya kültürü” dayatmıştır.

14. Rusların “Merkezî Toprak Komitesi“ Eylül 1924’te aldığı kararla Türk cumhuriyetlerin sınırları belirlemiştir.
Eski Buhara Cumhuriyeti topraklarını, Semerkant ve Taşkent bölgelerini içine alacak şekilde sınırları belirlenen cumhuriyet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kazak Cumhuriyeti
B) Tacik Cumhuriyeti
C) Türkmen Cumhuriyeti
D) Özbek Cumhuriyeti
E) Kırgız Cumhuriyeti

Cevap : D) Özbek Cumhuriyeti

Açıklama : Özbek Cumhuriyeti, Buhara ve Semerkant’ı kapsayacak şekilde sınırlandırılmıştır.

15. Timurlu prenslerin taht kavgalarından istifade eden ve Ebu Sa’id’e yardım ederek 1451’e kadar Türkistan’ın yarısına hâkim olmayı başaran Özbek hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şah Cihan
B) Babür Şah
C) Ebu’l-Hayr Han
D) Şeybani Han
E) Şah İsmail

Cevap : C) Ebu’l-Hayr Han

Açıklama : Ebu’l-Hayr Han, Özbekleri birleştirerek güçlü bir hanlık kurmuş ve Timurlular’a karşı mücadele etmiştir.

16. 26 Aralık 1917’de kurulan Alaş Orda veya Kazak Muhtar Hükümeti’nin İçişleri Bakanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muhammedcan Tınışbay
B) Ali Han Bökeyhan
C) A. Zeki Velidi
D) Şir Ali Lapin
E) Mustafa Çokay

Cevap : A) Muhammedcan Tınışbay

Açıklama : Alaş Orda Hükümeti’nin İçişleri Bakanı olarak Muhammedcan Tınışbay atanmıştır.

17. Özbekleri yeniden toparlayıp Mâverâünnehr’in kuzey kesimini kontrolüne almayı başaran ve bir müddet sonra Timurlular’dan Babür Şah’ın kuvvetlerini de yenerek 1500 senesinde hükümdarlığını ilân eden Özbek hanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emir Âlim Han
B) Ebu Said Han
C) Ebu’l-Hayr Han
D) Muzaffer Han
E) Muhammed Şeybani Han

Cevap : E) Muhammed Şeybani Han

Açıklama : Muhammed Şeybani Han, Mâverâünnehr’de Özbek egemenliğini sağlamıştır.

18. Özbek Devleti’nin 1428’de kurulması ile Özbek adı verilen Fergana vadisindeki Türk grupları için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Timurlular devrinin en küçük halk kitlesini teşkil etmekte idiler.
B) Timurlular devrinde taht mücadelelerine oldukça az karışmış ve Moğol kabilelerinden de kendilerini korumuşlardır.
C) Cengiz Han zamanında Moğol hâkimiyetine girmelerine rağmen kendi millî karakterlerini ve kültürlerini muhafaza ettiler.
D) XV. yüzyılın ortalarına doğru Orta Asya’da bir kuvvet hâline gelmeye başlamışlardır.
E) Moğol İmparatorluğu’nun dağılmasından sonra varlıklarını daha da kuvvetlendirerek devam ettirmişlerdir.

Cevap : A) Timurlular devrinin en küçük halk kitlesini teşkil etmekte idiler.

Açıklama : Özbekler, Timurlular devrinde önemli bir güce sahip olmuş ve Türkistan’da hâkimiyet kurmuşlardır.

19. Ruslar işgal ettikleri Türkistan Hanlıklarının topraklarında yaşayan halkı kurdukları “Türkistan Genel Valiliği“ ile bizzat kendi kontrolleri altında tutmaya çalışmışlarsa da 1876’da Abdurrahman Abtabad önderliğinde Rus idaresine karşı bir isyan çıkmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu isyanın çıkış sebeplerinden biri değildir?

A) Hudayar Han’ın Rusların koyduğu ağır vergileri yoksul halktan zorla almaya çalışması
B) Halkın Rus idaresinden memnuniyeti
C) Türkistan Genel Valiliğinin kötü siyaseti
D) Hanlıkların başına getirdikleri idareciler kanalı ile onları ezmeye ve istediklerini yaptırmaya gayret etmeleri
E) Rusların, ellerinde bir kukla gibi oynattıkları yerli idarecilerden Hokand Hani Hudayar’ın tam bir Rus gibi hareket etmesi

Cevap : B) Halkın Rus idaresinden memnuniyeti

Açıklama : Rus işgaline karşı birçok Türk halkı memnuniyetsizliklerini isyanlarla göstermiştir.

20. “Özbek halkı kadim milletlerden biridir. Bu millet en iyi evlâtlarının şahsında dünyanın bilim ve kültür hazinesine çok değerli eserler vermiştir. Orta Asya’nın bilim ve kültür alanında ün kazanmış Birunî, İbn-i Sînâ, Harezmî, Farabî, Uluğ Bey ve başkaları sadece Doğu’da değil, dünyanın başka ülkelerinde de şöhret kazanmışlardır. Orta Asya, beşer kültürünün gelişmiş olduğu en kadim merkezlerinden biridir. Bu topraklarda kadim devletler yaşamış; bugünkü Orta Asya halklarının ataları, Rusya, Çin, Hindistan, İran ve başka milletlerin karşılıklı tesirleriyle gelişmiş ve kendi devirlerine göre çok yüksek bir değer taşımış bir kültür vücuda getirmişlerdir.“
Bu ifadeler aşağıdaki şahıslardan hangisine aittir?

A) Osman Hocayev
B) Abdurrauf Fıtrat
C) Özbekistan Komünist Partisi sekreteri Gurişev
D) Özbekistan Komünist Partisi başkanı Muhittinov
E) Özbekistan Halk Meclisi başkanı Burhanov

Cevap : D) Özbekistan Komünist Partisi başkanı Muhittinov

Açıklama :