ADY104U Afet Tıbbı ve Yönetim İlkeleri Ünite -1

ICS, farklı kurumların ve disiplinlerin birlikte çalışmasını kolaylaştıran ortak bir çerçeve sunar. Bu çerçevede Planlama, Lojistik, Operasyon ve Finans gibi temel bölümler bulunmaktadır. Bu bölümler, afet esnasında hangi kaynağın nerede ve nasıl kullanılacağı, hangi taktiksel uygulamanın devreye alınacağı gibi kritik kararların alınmasına rehberlik eder. Böylece hem müdahalede bulunan ekipler hem de ihtiyaç sahibi toplum kesimleri hızlı ve etkili bir şekilde desteklenir.

Standart terminoloji kullanılması, olay yönetiminde olası bilgi karmaşasını ortadan kaldırır. Örneğin, iletişimin ve görevlendirmelerin ortak terimlerle yapılması, stres altındaki personelin işini kolaylaştırır. Ayrıca Olay Eylem Planı oluşturulması, müdahale edilen olayın gidişatını izlemek ve gelecekteki aşamaları planlamak adına yol gösterici olur. Bu planlara ek olarak İletişim Planı, Tıbbi Plan, Güvenlik Planı ve Trafik Yönetim Planı gibi alt dokümanlar, operasyonu çok boyutlu şekilde destekler.

Kısacası, “Afet ve Acil Durumlarda Olay Yönetim Sistemi” başlığı altında, Olay Komuta Sisteminin temel ilkelerini benimsemek; felaketlerin önlenmesi, müdahale ve iyileştirme aşamalarında yönetim kalitesini ve hızını artırır. Bu da can kayıplarının azaltılmasına, kaynak kullanımının optimize edilmesine ve olay sonrası toparlanmanın daha sağlam temeller üzerinde gerçekleşmesine katkı sağlar.

1- Aşağıdakilerden hangisi Olay Komuta Sisteminin standardizasyon özelliğini sağlayan ilkedir?

A) Ortak terminoloji
B) Komuta
C) Yönetilebilir kontrol kapsamı
D) Olay eylem planı
E) Hesap verebilirlik

Cevap : A) Ortak terminoloji

Açıklama : Olay Komuta Sisteminde (Incident Command System-ICS) standardizasyonu sağlayan en önemli ilke “Ortak terminoloji”dir. Bu ilke sayesinde olay sırasında tüm ekipler aynı terimleri kullanarak etkin bir iletişim kurarlar. Böylece karışıklık ve yanlış anlaşılmalar önlenir, yönetim süreçleri hızlanır ve koordinasyon güçlenir. Ortak terminoloji, farklı kurum ve kuruluşların ortak bir dilde buluşması için kritik öneme sahiptir.

2- Olay Komuta Sisteminin hedeflere göre yönetim ilkesi aşağıdakilerden hangisini içerir?

A) Kapsamlı olay hedeflerinin oluşturulması
B) Olay hedeflerini temel alan stratejilerin geliştirilmesi
C) Görevlerin, planların, prosedürlerin ve protokollerin geliştirilmesi
D) Performansı ölçmek ve düzeltici faaliyetleri kolaylaştırmak için sonuçların belgelenmesi
E) Hepsi

Cevap : E) Hepsi

Açıklama : Hedeflere göre yönetim yaklaşımı, Olay Komuta Sisteminde planlı ve etkin müdahalenin temelini oluşturur. Öncelikle geniş kapsamlı olay hedefleri belirlenir (A). Ardından bu hedeflere ulaşmak için stratejiler geliştirilir (B). Bu stratejilerin sahada uygulanabilmesi için görev, prosedür ve protokoller tasarlanır (C). Son olarak, tüm bu süreçlerin etkili biçimde ilerleyip ilerlemediğini görmek amacıyla performans kayıtları tutulur ve gerekirse düzeltilmesi için adımlar atılır (D). Dolayısıyla tüm maddeler (E) bu ilkeye dahildir.

3- I. Kaynakları sınıflandırma
II. Kaynakları talep etme
III. Kaynakları gönderme
IV. Kaynakları takip etme
Aşağıdakilerden hangisi kapsamlı kaynak yönetim süreçlerini kapsar?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II, III
E) I, II, III, IV

Cevap : E) I, II, III, IV

Açıklama : Kapsamlı kaynak yönetimi, olaylarda kullanılacak malzeme, ekipman ve personelin belirlenmesi, talep edilmesi, uygun noktalara yönlendirilmesi ve tüm süreç boyunca izlenmesini içerir. Bu nedenle kaynakların sınıflandırılması (I), talep edilmesi (II), görevlendirilmesi/gönderilmesi (III) ve takip edilmesi (IV) bütünsel bir yaklaşımın parçalarıdır.

4- I. Atanmış kaynaklar
II. Mevcut kaynaklar
III. Hizmet dışı kaynaklar
IV. Destek Kaynaklar
Aşağıdakilerden hangi kaynak türü taktik kaynaklara örnektir?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II, III
E) I, II, III, IV

Cevap : D) I, II, III

Açıklama : Taktik kaynaklar, sahada fiilen görev alan veya görev almaya hazır durumda olan kaynaklardır. “Atanmış kaynaklar” (I) halihazırda görevli olanlardır, “Mevcut kaynaklar” (II) kısa sürede görev alabilecek durumdakilerdir, “Hizmet dışı kaynaklar” (III) ise bakım, onarım veya kısa süreli dinlenme süreci tamamlandıktan sonra yeniden aktif hale getirilebilecek olanlardır. “Destek Kaynaklar” (IV) ise genellikle lojistik ve destek işlevlerinde kullanılır.

5- Aşağıdakilerden hangisi birincil taktik seviyedeki olay yeri yönetim işlevlerinin gerçekleştirildiği bir alandır?

A) Olay Komuta Postası
B) Operasyon Harekat Üssü
C) Operasyon Konuşlanma Bölgesi
D) Kamp
E) Hiçbiri

Cevap : A) Olay Komuta Postası

Açıklama : Olay Komuta Postası, olay yerine en yakın ve kritik kararların alındığı yerdir. Burada komuta kademesi ve temel yönetim birimleri konumlanır. Taktik seviye yönetim kararları, kaynak dağılımları ve ilk müdahaleye ilişkin yönlendirmeler burada yapılır. Diğer alanlar (Operasyon Harekat Üssü, Konuşlanma Bölgesi vb.) daha çok lojistik veya personel dinlenme/kaynak destek işlevleriyle ilişkilidir.

6- Aşağıdakilerden hangisi Olay Komuta Sisteminin Planlama Bölümünün organizasyonu içindeki unsurlardan biridir?

A) Şube
B) Kısım
C) Grup
D) Kaynaklar
E) Kaynak Birimi

Cevap : E) Kaynak Birimi

Açıklama : Planlama Bölümü, olayın gidişatını değerlendirmek, gelecekteki ihtiyaçları tahmin etmek ve operasyonel planları geliştirmekle sorumludur. Bu bölüm altında veri toplayan, analiz eden ve tüm kaynak yönetimini planlayan alt birimler (örneğin Kaynak Birimi) bulunur. “Kaynak Birimi”, personel ve ekipmanların en etkin şekilde kullanılmasını ve gerekli raporlamaları sağlar.

7- Aşağıdakilerden hangisinde Revir biriminin görevi doğru olarak verilmiştir?

A) Tıbbi malzemelerin depolandığı ve dağıtıldığı yerdir.
B) Sadece olaya müdahale eden görevliler için olay yerinde tıbbi hizmet sağlar.
C) Olay yeri operasyonlarını desteklemek için tıbbi malzemeler tedarik eder.
D) Olay yerinde bulunan yaralıların tedavisi yapılır.
E) Hiçbiri

Cevap : B) Sadece olaya müdahale eden görevliler için olay yerinde tıbbi hizmet sağlar.

Açıklama : Revir birimi, müdahalede bulunan personelin sağlığını korumak ve gerekli tıbbi bakımını sağlamakla yükümlüdür. Bu birim, yaralanan veya rahatsızlanan müdahale ekiplerine hızlı ve etkin tıbbi hizmet verir. Halkın tedavisi ya da geniş çaplı tıbbi depolama gibi işlevler genellikle diğer birimlerin veya hastanelerin sorumluluğundadır.

8- Aşağıdakilerden hangisi Finans Bölümünün organizasyon unsurlarından değildir?

A) Tazminat Birimi
B) Maliyet Birimi
C) Satın Alma Birimi
D) Tedarik Birimi
E) Zaman Birimi

Cevap : D) Tedarik Birimi

Açıklama : Finans Bölümü, maliyet yönetimi, sözleşmeler, harcamaların kaydı, personelin mesai saatleri takibi ve tazminat işlemlerinden sorumludur. Bu bölüme bağlı olarak Maliyet Birimi, Tazminat Birimi, Satın Alma Birimi ve Zaman Birimi bulunur. Tedarik Birimi ise genellikle Lojistik Bölümüne bağlıdır ve malzeme/ekipman temini ile ilgilenir.

9- I. İletişim Planı
II. Tıbbi Plan
III. Güvenlik Planı
IV. Trafik yönetim Planı
Olay Eylem Planının ek planları aşağıdakilerden hangilerini içerebilir?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I ve IV
E) I, II, III, IV

Cevap : E) I, II, III, IV

Açıklama : Olay Eylem Planı, müdahale sürecinin temel rehber dokümanıdır. Bu planın eklerinde; ekipler arası koordinasyon için İletişim Planı (I), sağlık hizmetlerinin hangi koşullarda ve nasıl sağlanacağını detaylandıran Tıbbi Plan (II), sahada meydana gelebilecek tehlikeler ve önleyici tedbirlere ilişkin Güvenlik Planı (III) ve ulaşımın veya tahliye işlemlerinin nasıl yönetileceğini açıklayan Trafik Yönetim Planı (IV) gibi farklı dokümanlar yer alır.

10- I. Taktiklerin belirlenmesi
II. Operasyon Harekat Üssünün kurulması
III. Olay algılama ve onaylama
IV. İlk Olay Komuta Postasının kurulması
Olaya Verilen İlk Yanıt ve Operasyon Planlama Sürecinde Planlama toplantısı aşamasında gerçekleştirilir?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) III ve IV
D) I, II, III
E) I, II, III, IV

Cevap : B) I ve II

Açıklama : Planlama toplantısı aşamasında öncelikle olayın hedeflerine ulaşmak için hangi taktiklerin uygulanacağı (I) belirlenir ve bu taktikleri hayata geçirecek operasyonel alanların (Operasyon Harekat Üssü) kurulması (II) kararlaştırılır. Olay algılama ve onaylama (III) ile İlk Olay Komuta Postasının kurulması (IV) ise daha önceki aşamalarda gerçekleşir.