ADY108U Afet Senaryosu ve Tatbikatlar Ünite -2

Acil Durum ve Afet Olayı Türlerinin Belirlenmesi:

Olay türleri deprem, sel, heyelan, orman yangını, endüstriyel kazalar gibi çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir.
Bu türlerin her biri, farklı düzeyde risk ve müdahale stratejisi gerektirebilir.
Bu nedenle kuruluşlar, ilk aşamada potansiyel tehlikeleri tanımlamak üzere kapsamlı bir “tehlike analizi” yapmalıdır.

Tehlike ve Risk Analizi:

Tehlike analizinden sonra yapılacak “risk analizi”, belirlenen tehlikelerin hangi sıklıkta ve büyüklükte ortaya çıkabileceğini dikkate alır.
Burada, coğrafi konum, tarihsel afet verileri, nüfus yoğunluğu, kritik alt yapıların durumu gibi veriler ışığında değerlendirme yapılır.

Zarar Görebilirlik ve Varlık Envanteri:

Risk faktörlerinin yanı sıra, bu tehlikelerden hangi varlıkların (insan, yapı, çevre) ne düzeyde etkileneceği de “zarar görebilirlik” analizi ile ortaya konulur.
Örneğin, nüfus yoğunluğu yüksek veya yapısal açıdan dayanıksız binaların bulunduğu bölgeler, daha yüksek zafiyet oranına sahip olacaktır.

Afet Senaryoları Oluşturma:

Toplanan tüm veriler ve analizler sonucunda “afet senaryoları” yazılır.
Bu senaryolar; afetin veya acil durumun meydana gelmesi halinde kimlerin, hangi kaynakların ve hangi kurumların nasıl etkileneceğini önceden öngörmeyi sağlar.
Senaryolar, müdahale planlarının ne şekilde yapılandırılacağına ilişkin temel yol göstericilerdir.

Planlama ve Kurumsal Koordinasyon:

Afet senaryoları ışığında hazırlanan planlar — örneğin “Türkiye Afet Müdahale Planı”, “İl Afet Müdahale Planı”, “Hastane Acil Durum Planı” gibi — kurumların hızla organize olmasını ve etkili müdahale yapmasını sağlar.
Kurumsal koordinasyonda başarının en büyük anahtarı, senaryoların güncel verilere göre düzenli olarak revize edilmesi ve ilgili tatbikatlarla güçlendirilmesidir.

Tatbikatların Rolü:

Afet senaryoları üzerine kurgulanan tatbikatlar, gerçek afet veya acil durum anlarında ekiplerin nasıl tepki vereceğini test eder.
Tatbikat senaryosu eksik veya yetersiz olduğunda planlar kağıt üzerinde kalabilir.
Bu nedenle hastanelerden endüstriyel tesislere kadar, tüm kritik kurum ve kuruluşlar düzenli tatbikatlarla hazırlık düzeylerini gözden geçirmelidir.

Sonuç:

Acil durum ve afet senaryosu çalışmaları, afetlerin kaçınılmaz olduğu gerçeğinden hareketle, can ve mal kayıplarını en aza indirmeyi hedefler.
Tehlike, risk, zarar görebilirlik analizleri ve senaryo oluşturma adımları, tüm planlama süreçlerinin temelini oluşturur.
Bu yaklaşım, sürdürülebilir bir afet yönetimi stratejisi geliştirmeyi sağlar ve toplumun genel direncini artırır.

1- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Afet Müdahale Planında belirtilen olay türlerinden biri değildir?

A) Toplu nüfus hareketleri
B) Kuraklık
C) Böcek ısırması
D) Deprem
E) Baraj patlaması

Cevap : C) Böcek ısırması

Açıklama : Türkiye Afet Müdahale Planı, genel olarak deprem, sel, toplu nüfus hareketleri, kuraklık, baraj patlaması gibi geniş çapta yıkıma veya etkiye sebep olabilecek durumları kapsar.
“Böcek ısırması” ise bireysel veya sınırlı vakalara işaret eder ve afet boyutunda düşünülmez. Afet yönetiminde amaç, kitlesel etki yaratabilen veya yayılma riski olan olaylara önceden hazırlanmak ve müdahale kapasitesini arttırmaktır.
Bu nedenle, böcek ısırmaları “Türkiye Afet Müdahale Planında belirtilen olay türleri” arasında yer almaz.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Olayı Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

2- Aşağıdaki olay türlerinden hangisi afet boyutuna ulaşmamış acil durum olarak düşünülebilir?

A) Deprem
B) Yoğun kar yağışı
C) Orman yangını
D) Radyolojik ve nükleer kazalar
E) Baraj patlaması

Cevap : B) Yoğun kar yağışı

Açıklama : Deprem, orman yangını, radyolojik-nükleer kaza veya baraj patlaması genellikle çok daha geniş bir alanı etkileyebilecek büyüklükte olaylardır ve doğrudan afet kategorisine girebilirler.
Yoğun kar yağışı ise her ne kadar bazı bölgelerde hayatı olumsuz etkilese de genellikle beklenen müdahalelerle (kar küreme, tuzlama, ulaşım düzenlemeleri vb.) kontrol altına alınabildiği ölçüde, her zaman “afet boyutuna ulaşmış” sayılmaz.
Böyle durumlarda “acil durum” yönetimi devreye girer.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Olayı Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

3- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliğe göre aşağıdakilerden hangisi işyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlar belirlenirken dikkate alınan hususlardan biri değildir?

A) Risk değerlendirme sonuçları.
B) Sabotaj ihtimali.
C) İlk yardım ve tahliye gerektirecek olaylar.
D) Yangın, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım ve patlama ihtimali.
E) İşyeri sahibinin beyanına göre.

Cevap : E) İşyeri sahibinin beyanına göre

Açıklama : İlgili yönetmelik uyarınca işyerlerinde acil durumlar; risk değerlendirmesi, sabotaj olasılıkları, patlama ve kimyasal yayılım riski, yangın ve ilk yardım/tahliye gerektirecek olaylar gibi somut veriler ışığında belirlenmelidir.
“İşyeri sahibinin beyanına göre” acil durum tanımlanması yapılmaz, çünkü yasal ve teknik gereklilikler subjektif beyanların ötesinde bilimsel, objektif ölçütlere dayandırılır.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları ve Planlarla İlişkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

4- Farklı tehlikelerin doğuracağı can ve mal kayıpları aşağıdaki çalışmalardan hangisi yapılarak tahmin edilir?

A) Afet ve acil durum senaryosu çalışması ile
B) Tatbikat çalışması ile
C) Bölge insanına sorarak
D) Eğitim çalışması ile
E) Yerel yönetimlere danışarak

Cevap : A) Afet ve acil durum senaryosu çalışması ile

Açıklama : Afet ve acil durum senaryoları, olası tehlikelerin gerçekleşmesi durumunda can ve mal kayıplarının boyutunu öngörmek adına önceden hazırlanan sistematik çalışmalardır.
Senaryolar sayesinde kurumlar, hangi olayda hangi kaynakların harekete geçirileceğini ve hangi kapasitelerin gerektiğini önceden planlayabilir.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

5- Aşağıdakilerden hangisi afet senaryosunun hazırlanma amaçlarından biri değildir?

A) Afet anının genel durumunu afet olmadan önce öngörebilmek
B) Afetten etkilenme olasılığı olan yerleri belirlememek
C) Hasar ve kayıp tahmini yapmak
D) Afet anında oluşabilecek her türlü olumsuzluğu önceden öngörebilmek
E) Afet anında oluşabilecek her türlü ihtiyacı önceden öngörebilmek

Cevap : B) Afetten etkilenme olasılığı olan yerleri belirlememek

Açıklama : Afet senaryolarının en önemli amaçlarından biri, hangi bölgelerin veya varlıkların ne derece risk altında olduğunu ortaya koyarak hazırlıkları bu gerçekliğe göre planlamaktır.
“Afetten etkilenme olasılığı olan yerleri belirlememek” bir senaryonun amacı olamaz; tam tersine bu yerleri belirlemek senaryo çalışmalarının temel hedefidir.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları ve Planlarla İlişkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

6- Aşağıdakilerden hangisi afet senaryosu için yapılması gereken temel çalışmalardan değildir?

A) Tehlike analizi
B) Risk analizi
C) Basın açıklaması yapmak
D) Varlıklara ait tüm veri ve bilgilerin toplanması
E) Zarar görebilirlik

Cevap : C) Basın açıklaması yapmak

Açıklama : Afet senaryosu çalışmalarında öncelikle “tehlike analizi” yapılır, olası tehlikelerin gerçekleşme sıklığı ve büyüklüğü belirlenir. Ardından “risk analizi” ve “zarar görebilirlik” analizleriyle hangi varlıkların ne ölçüde etkilenebileceği hesaplanır.
“Basın açıklaması yapmak” ise senaryo hazırlama sürecinin bir parçası değil, daha çok bilgilendirme ya da kurumsal iletişim faaliyetinin bir alt unsurudur.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

7- Gelecekte hangi büyüklükte afetin oluşabileceği afet tehlike çalışmaları ile yerleşim merkezlerinin veya herhangi bir varlığın oluşması olası büyüklükte bir afetten ne ölçüde etkilenebileceği de ……………………. ile belirlenmeye çalışılır. Cümlede nokta nokta ile gösterilen yere gelebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) envanter çalışması
B) afet yönetimi
C) afet tehlikesi
D) afet senaryoları
E) jeolojik haritalar

Cevap : D) afet senaryoları

Açıklama : Afet tehlike çalışmaları, olası afetin şiddet ve sıklığını belirlemeye yöneliktir. Ardından “afet senaryoları” devreye girer; yani bu tehlikelerin gerçekleşmesi durumunda yerleşim yerlerinin veya ilgili varlıkların hangi düzeyde hasar görebileceği, hangi kaynaklara ihtiyaç duyulacağı vb. analiz edilir.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

8- Aşağıdakilerden hangisi yasal olarak hazırlanmak zorunda olunan planlardan biri değildir?

A) Türkiye afet müdahale planı
B) Mahalle afet planı
C) Her ölçekteki işletmelerin afet ve acil durum planları
D) Hastane afet ve acil durum planı
E) Büyükşehir belediyesi afet ve acil yardım planı

Cevap : B) Mahalle afet planı

Açıklama : Ulusal düzeyde “Türkiye afet müdahale planı” zorunludur; il düzeyinde, büyükşehir belediyelerinde ve diğer kurumlarda da yasal olarak zorunlu afet/acil durum planları bulunmaktadır (örneğin “Hastane afet ve acil durum planı”, “İşletme acil durum planı” vb.). Ancak kanun ve yönetmelikler, “mahalle afet planı”nı resmen zorunlu kılan bir hüküm içermez; bu tarz planlar yerel inisiyatiflere bağlı olarak hazırlanabilir.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Olayı Türleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

9- Afet ve acil durum yönetimi ile ilgili bütün planlar mutlaka bilimsel kriterlere uygun bir şekilde hazırlanmış olan ……………………. çalışmaları temel alınarak yapılmalıdır. Cümlede nokta nokta ile gösterilen yere gelebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Varlıklara ait
B) Hava durumu
C) Deprem parametreleri
D) Basın açıklaması
E) Acil durum ve afet senaryoları

Cevap : E) Acil durum ve afet senaryoları

Açıklama : Herhangi bir plan – ister yerel ister ulusal düzeyde olsun – mutlaka afet senaryolarına ve bu senaryolardan çıkan sonuçlara dayanmalıdır. Bilimsel kriterlerle oluşturulmuş “acil durum ve afet senaryoları”, planlamanın temel verilerini sağlar.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları ve Planlarla İlişkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

10- Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Türkiye afet müdahale planı kapsamında hazırlanmak zorunda olan Ulusal Düzey Hizmet Grubu planı için afet senaryosu yapılmalıdır.
B) Türkiye afet müdahale planı kapsamında hazırlanmak zorunda olan İl Afet Müdahale planı için afet senaryosu yapılmalıdır.
C) Türkiye afet müdahale planı kapsamında hazırlanmak zorunda olan İl Hizmet Grubu Operasyon planı için afet senaryosu yapılmalıdır.
D) Hastane Afet ve Acil Durum planı kapsamında yapılacak tatbikatlar için tatbikat senaryosu hazırlanmasına gerek yoktur.
E) Afet ve acil durum senaryoları karşılaşılabilecek muhtemel durumları ortaya koyması ve bu duruma karşı hazırlıkların geliştirilmesi açısından planlama çalışmaları için son derece önemlidir.

Cevap : D) Hastane Afet ve Acil Durum planı kapsamında yapılacak tatbikatlar için tatbikat senaryosu hazırlanmasına gerek yoktur.

Açıklama : Hastaneler için afet ve acil durum planları hazırlanırken çeşitli senaryolar üzerinden tatbikat yapılması zorunludur. Tatbikat senaryosu, eğitim ve hazırlık süreçlerinin başarıya ulaşması için kritik bir aşamadır.
“Senaryoya gerek yoktur” ifadesi bu nedenle yanlıştır.
Yanıtınız yanlış ise “Acil Durum ve Afet Senaryoları ve Planlarla İlişkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.