ADY206U Afet Ekonomisi ve Sigortacılığı Ünite -7

Giriş

Risk, insan yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve ekonomik, toplumsal veya çevresel pek çok boyutta ortaya çıkabilir. Özellikle afet yönetimi süreçlerinde riskin tanımlanması, analiz edilmesi ve kontrol altına alınması hayati bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, sigorta sistemleri ve risk yönetimi teknikleri, afetlere karşı toplumsal ve ekonomik dayanıklılığın temel yapı taşlarını oluşturur.

Risk ve Riziko Kavramları

Risk, gelecekte meydana gelme ihtimali olan olumsuz olayları ifade ederken; riziko, bu olayların gerçekleşme olasılığına odaklanan daha teknik bir terimdir. Riziko, sigortacılıkta sıkça kullanılan bir kavramdır ve “zarar verici olayların gerçekleşme ihtimali” olarak tanımlanır. Örneğin deprem, sel ya da yangın gibi doğal olaylar, belirli bir yerde ve zamanda gerçekleşme ihtimali taşıyorsa riziko kapsamına girer.

Sigortanın İşlevleri ve Önemi

Sigorta, rizikonun gerçekleşmesi durumunda oluşacak ekonomik kayıpların paylaşılmasını sağlayan bir mekanizmadır. Risk ortadan kaldırılmaz; ancak zararın etkisi dağıtılarak yönetilebilir hâle getirilir. Sigortanın başlıca işlevleri şunlardır:

– Kredi teminine yardımcı olur.

– Bireylerin ve işletmelerin tasarruflarını artırır.

– Toplumda huzur ve güven ortamı oluşturur.

– Sosyal ve ekonomik istikrarı destekler.

Ancak sigorta sisteminin riskleri tamamen ortadan kaldırdığı düşüncesi yanlıştır. Sigorta, yalnızca riskin sonucunda doğacak mali yükü paylaşır; riski fiziksel olarak yok etmez.

Sosyal Sigorta ve Zorunlu Sigorta Uygulamaları

İş kazası, meslek hastalığı, maluliyet ve yaşlılık gibi durumlar sosyal risk kategorisine girer ve yasa gereği zorunlu sosyal sigorta kapsamında güvence altına alınır. Türkiye’de sosyal sigortalar, SGK çatısı altında düzenlenir ve çalışan herkesin bu güvenceye sahip olması zorunludur. Bu sigorta türü, bireylerin yalnızca kendilerini değil, ailelerini de kapsayan bir sosyal koruma ağı oluşturur.

Risk Yönetimi Teknikleri

Afet yönetiminde ve sigortacılıkta riskin yönetilmesi; riski kabullenmek, riskten kaçınmak, riski azaltmak, riski transfer etmek ve riski tutmak gibi tekniklerle mümkündür. Örneğin hasarlı bir binanın güçlendirilmesi, riski azaltma stratejisinin tipik bir örneğidir. Bu sayede olası bir depremde binanın yıkılma ihtimali düşürülür, dolayısıyla riskin etkisi azaltılmış olur.

Sigorta Poliçesi ve Taraflar Arasındaki Sözleşme

Sigorta sürecinin temelini oluşturan belge, sigorta poliçesidir. Bu poliçe; sigortalı ve sigortacı arasındaki hak ve sorumlulukları, kapsam ve teminat şartlarını, prim tutarını ve süresini içerir. Taraflar arasında yasal bir bağlayıcılığa sahiptir. Türkiye’de sigorta poliçeleri aksi belirtilmedikçe saat 12.00 itibarıyla başlar ve yine saat 12.00’de sona erer.

Sigorta Aracıları: Broker ve Temsil

Sigorta brokeri, sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyen kişileri temsil eden ve sigorta şirketlerinden bağımsız çalışan profesyonellerdir. Tarafsız ve objektif olmaları nedeniyle sigorta sektöründe önemli bir yer tutarlar. Broker, müşterisinin lehine olacak en iyi sigorta şirketini ve poliçeyi bulmakla yükümlüdür.

Sorumluluk Sigortası Örneği: Hekim Sigortası

Hekimlerin yaptığı yanlış teşhis veya tedaviler, hukuki olarak sorumluluk doğurabilir. Bu gibi durumlar için hekimler, sorumluluk sigortası yaptırırlar. Bu sigorta türü, üçüncü şahıslara verilen zararlardan doğan tazminatların karşılanmasını sağlar. Tıbbi mesuliyet sigortası bu kapsamda en sık kullanılan poliçe türlerinden biridir.

Sigorta Kurumları ve Yasal Düzenlemeler

Türkiye’de sigorta şirketlerinin kuruluşu ve faaliyetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Hazine Müsteşarlığı tarafından denetlenir. Sigortacılık sektörü, mevzuata uygun şekilde çalışmak zorundadır. Bu denetim, tüketici haklarının korunması ve sektörün güvenilirliğinin sağlanması için gereklidir.

Sonuç

Risk yönetimi ve sigorta, yalnızca ekonomik sistemin değil, aynı zamanda sosyal yapının da güvenliğini sağlayan temel bileşenlerdendir. Afetler karşısında hazırlıklı olmak, doğru sigorta stratejileriyle mümkündür. Bu nedenle bireylerin ve kurumların sigorta bilincine sahip olmaları, yalnızca kişisel değil, toplumsal dayanıklılık için de büyük önem taşır.

1- Riziko kavramını en iyi açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tehlike oluşturan risklerin ortaya konması ve yorumlanmasıdır.
B) Risklerin geçekleşmesini önlemek için belli bir bedel ödenmesidir.
C) Risklerin önüne geçmek amacıyla etkin karşı önlemlerin alınmasıdır.
D) Riskin gerçekleşmesi durumunda maddi kayıpların paylaşılmasıdır.
E) Zarar verici olayların gerçekleşme ihtimalidir.

Cevap : E) Zarar verici olayların gerçekleşme ihtimalidir.

Açıklama : Riziko, sigortacılık literatüründe genellikle bir zararın ortaya çıkmasına neden olabilecek olayın gerçekleşme ihtimalidir. Yani riziko, zarar verici bir olayın henüz meydana gelmemiş olmasına rağmen gerçekleşme olasılığı taşıyan risk durumudur. Bu tanım, rizikonun doğrudan bir tehlike değil, tehlikenin olasılığı olduğunu vurgular.

2- İş kazası, meslek hastalığı, maluliyet ve ihtiyarlık gibi riskleri temin eden, yasa gereği yaptırılması zorunlu olan sigorta türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal sigorta
B) Hayat sigortası
C) İhtiyari sigorta
D) Özel sigorta
E) Bireysel emeklilik sigortası

Cevap : A) Sosyal sigorta

Açıklama : Sosyal sigorta, devlet tarafından düzenlenen ve zorunlu olarak uygulanan bir sigorta sistemidir. Çalışanların iş kazası, meslek hastalığı, maluliyet ve yaşlılık gibi risklere karşı korunmasını sağlar. Bu sigorta türü, sosyal devlet anlayışının bir parçası olarak, bireylerin sosyal güvenliğini garanti altına almak için oluşturulmuştur.

3- Aşağıdakilerden hangisi sigortanın işlevlerinden biri değildir?

A) Kredi teminine yardım etmesi
B) Riskleri ortadan kaldırması
C) Tasarrufu geliştirmesi
D) Toplumda huzur ve güveni tesis etmesi
E) Uluslararası ilişkileri geliştirmesi

Cevap : B) Riskleri ortadan kaldırması

Açıklama : Sigorta sistemleri riskleri ortadan kaldırmaz, bu risklerin gerçekleşmesi durumunda zararları tazmin eder. Sigortanın temel işlevi, riskin etkilerini en aza indirerek ekonomik ve sosyal istikrar sağlamaktır. Yani sigorta, riskin gerçekleşmesini engellemez, ancak zararların maddi sonuçlarını paylaşarak hafifletir. Bu nedenle, B şıkkı doğru olmayan ifadedir.

4- Hasarlı bir binayı güçlendirmek, aşağıdaki risk yönetim tekniklerinden hangisine bir örnektir?

A) Riski kabullenmek
B) Riskten kaçınmak
C) Riski azaltmak
D) Riski transfer etmek
E) Riski tutmak

Cevap : C) Riski azaltmak

Açıklama : Risk yönetiminde ‘riski azaltmak’ terimi, zarar olasılığını veya şiddetini düşürmeye yönelik tüm faaliyetleri kapsar. Hasarlı bir binayı güçlendirmek, deprem gibi bir afetin binaya vereceği zararı azaltmaya yönelik bir önlemdir. Bu, doğrudan riskin gerçekleşme olasılığını değil, gerçekleşmesi hâlinde oluşacak zararın boyutunu küçültmeyi amaçlar.

5- Sigortalayan ile sigortalının karşılıklı haklarının yer aldığı akde ne ad verilir?

A) Teklif formu
B) Temditname
C) Riski aktarma
D) Tecditname
E) Sigorta poliçesi

Cevap : E) Sigorta poliçesi

Açıklama : Sigorta poliçesi, sigortalayan (sigorta şirketi) ile sigortalı (birey veya kurum) arasında imzalanan ve her iki tarafın yükümlülüklerini, teminat kapsamını, istisnaları ve prim bedellerini belirten yazılı sözleşmedir. Sigorta işlemleri, bu belge ile yasal bağlayıcılık kazanır ve anlaşmazlık durumlarında temel dayanak olur.

6- Aşağıdakilerden hangisi riskin temel özelliklerinden biri değildir?

A) Tek bir kişiyi etkileyebileceği gibi çok sayıda insanı da etkileyebilmesi
B) Tarafların iradeleri dışında ortaya çıkması
C) Riskin belirli olması
D) Gelecekte ortaya çıkabilecek bir olay olması
E) Yasalara ve ahlak kurallarına uygun olması

Cevap : C) Riskin belirli olması

Açıklama : Riskin temel özelliklerinden biri belirsizliktir. Yani risk, gelecekte meydana gelip gelmeyeceği kesin olmayan olaylara dayanır. Bu nedenle ‘riskin belirli olması’ ifadesi, risk kavramının doğasına aykırıdır. Risk, her zaman bir ihtimal içerir; kesinlik taşıyan olaylar artık risk değil, gerçekleşmiş durumlar olur.

7- Türkiye’de sigorta şirketlerinin kuruluşuna izin veren kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Merkez Bankası
B) Sermaye Piyasası Kurulu
C) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu
D) Hazine Müsteşarlığı
E) Bakanlar Kurulu

Cevap : D) Hazine Müsteşarlığı

Açıklama : Türkiye’de sigorta şirketlerinin kuruluşu ve faaliyet izinleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı olan Hazine Müsteşarlığı’nın yetkisi altındadır. Bu kurum, sigortacılık sektörünün düzenlenmesi, denetlenmesi ve lisanslandırılması süreçlerinden sorumludur. Amaç, sigorta sisteminin güvenli ve sürdürülebilir bir yapıda işlemesini sağlamaktır.

8- Sigorta poliçesi aksi kararlaştırılmadıkça saat kaçta başlar, kaçta biter?

A) 11.00
B) 12.00
C) 13.00
D) 14.00
E) 15.00

Cevap : B) 12.00

Açıklama : Sigorta poliçeleri, aksi sözleşmeyle belirtilmedikçe genellikle Türkiye’de saat 12.00’de başlar ve poliçe süresinin sona ereceği gün yine saat 12.00’de biter. Bu standart uygulama, sigorta poliçeleri arasında eş zamanlılık ve düzen sağlamak amacıyla kabul edilmiştir.

9- Broker ile aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Brokerler sigorta şirketlerini temsil eder.
B) Brokerler sigorta şirketlerini temsil ettiğinden, şirketlerin seçiminde tarafsız ve bağımsız davranmaz.
C) Brokerler sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil eder.
D) Brokerler sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil ettiğinden, şirketlerin seçiminde tarafsız ve bağımsız davranmaz.
E) Brokerler, taraflar arasındaki uyuşmazlıkları çözer.

Cevap : C) Brokerler sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil eder.

Açıklama : Sigorta brokerleri, sigorta yaptırmak isteyen gerçek ya da tüzel kişileri temsil eden, bağımsız ve tarafsız aracı kişilerdir. Onların temel görevi, müşterinin ihtiyaçlarına en uygun sigorta şirketini ve poliçeyi bulmaktır. Bu yönüyle brokerler, sigorta şirketlerinden bağımsız çalışırlar ve çıkar çatışması yaşamazlar.

10- Bir hekimin yanlış teşhis ve tedavi riskine karşı yaptıracağı sigorta aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sorumluluk sigortası
B) Sosyal sigorta
C) Can sigortası
D) Mal sigortası
E) Hata sigortası

Cevap : A) Sorumluluk sigortası

Açıklama : Sorumluluk sigortası, bir kişinin üçüncü şahıslara verebileceği zararların tazmin edilmesi amacıyla yapılan sigorta türüdür. Bir hekimin yanlış teşhis veya tedavi nedeniyle bir hastaya zarar vermesi durumunda, ortaya çıkan zararları karşılamak için yaptırdığı sigorta bu kapsama girer. Tıbbi mesuliyet sigortası bu alanda en yaygın türdür.