ADY206U Afet Ekonomisi ve Sigortacılığı Ünite -8

Giriş

Afetlerin ekonomik etkileri, yalnızca fiziksel yıkımla sınırlı kalmayıp; üretim, altyapı, yatırım ve istihdam üzerinde de büyük zararlar bırakır. Türkiye gibi afet riski yüksek ülkelerde, doğal afet sigortalarının etkin şekilde uygulanması, riskin maddi boyutlarını yönetmenin en etkili yollarından biridir. Bu nedenle deprem ve tarım sigortaları gibi devlet destekli uygulamalar hayati önem taşımaktadır.

Depremlerin Ekonomik Etkileri

Depremler, altyapı sistemlerinin çökmesine, üretimin durmasına, yatırım kararlarının ertelenmesine ve ciddi finansal kayıplara yol açar. Ancak sınavlarda sıkça sorulan bir kavrama göre, hava kirliliğinin artması gibi çevresel etkiler depremle doğrudan bağlantılı değildir. Bu fark, deprem sonrası ekonomik etkilerin doğru analiz edilmesi açısından kritik önemdedir.

 Hyogo Çerçeve Eylem Planı ve Afet Bilinci

Hyogo Çerçeve Eylem Planı (2005–2015), afet risklerinin azaltılmasına yönelik küresel stratejik hedefler sunar. Bu hedefler arasında:

– Kurumsal altyapının güçlendirilmesi,

– Risk faktörlerinin azaltılması,

– Etkili müdahale ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi,

– Halkın afet farkındalığının artırılması gibi başlıklar yer alır.

Ancak “sigorta şirketi sayısının artırılması” gibi bir hedef Hyogo Planı’nın kapsamı dışında kalmaktadır.

Türkiye’de Afet Yönetimi ve Bileşenleri

Afet yönetimi; risk azaltma, hazırlık, müdahale ve yeniden yapılandırma gibi dört temel bileşenden oluşur. Eğitim, her ne kadar bu bileşenlerin her birinde etkili olsa da, teknik olarak başlı başına bir yönetim aşaması değildir. Doğru sınıflandırma, afet sonrası müdahale planlarının sağlıklı yürütülebilmesi için gereklidir.

Deprem Sigortası (DASK) Uygulamaları

Türkiye’de zorunlu deprem sigortası uygulamaları DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) tarafından yürütülür. Kat mülkiyetli meskenler, kooperatifler ve bina içi ticari alanlar kapsamdayken, sanayi sitesindeki ticarethaneler bu kapsama dâhil değildir.

Zorunlu deprem sigortası kapsamında:

– Deprem kaynaklı yangın, infilak ve yer kayması zararları karşılanır.

– Ancak enkaz kaldırma masrafları bu sigortaya dâhil değildir.

– Poliçe primi, binanın risk bölgesi, yapı tarzı ve brüt yüzölçümüne göre belirlenir.

 Tarım Sigortaları ve TARSİM Sistemi

TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu), devlet destekli tarım sigortalarının uygulanmasını sağlar. Bu sistemde:

Bitkisel ürünler, seralar, kümes hayvanları ve su ürünleri sigortalanabilir.

Av hayvanları, sigorta kapsamı dışındadır.

Tarım sigortaları zorunlu değil, isteğe bağlıdır; ancak devlet primin önemli bir kısmını karşılar.

Sigortadan yararlanmak için çiftçi kayıt sistemine (ÇKS) ve hayvan kayıt sistemine kayıt olmak zorunludur.

Sigortalar, TARSİM yetkili acenteleri aracılığıyla yaptırılır.

 Sera Sigortasında Teminat Dışı Riskler

Sera sigortalarında, dolu, fırtına, heyelan ve deprem gibi doğal afetler teminat kapsamındadır. Ancak güneş çarpması gibi riskler poliçe kapsamında yer almaz. Bu durum, sera sahiplerinin risk yönetimi yaparken hangi doğal olaylara karşı güvende olduklarını doğru değerlendirmelerini zorunlu kılar.

 Sonuç

Türkiye’de doğal afet riski yüksek olduğundan, etkin sigorta uygulamaları yalnızca bireysel değil, ulusal düzeyde de ekonomik güvenlik sağlar. Zorunlu deprem sigortası (DASK) ve devlet destekli tarım sigortaları (TARSİM), afet sonrası ekonomik toparlanmayı hızlandırmak ve toplumun dayanıklılığını artırmak için kritik öneme sahiptir. Bu nedenle her vatandaşın sigorta sistemleri hakkında bilgi sahibi olması ve bu sistemlerden faydalanması, sürdürülebilir bir afet yönetimi için gereklidir.

1- Aşağıdakilerden hangisi depremin ekonomik etkilerinden biri değildir?

A) Nüfusun azalması
B) Altyapı tesislerinin zarar görmesi
C) Yatırım kararlarının etkilenmesi
D) Üretimin azalması
E) Hava kirliliğinin artması

Cevap : E) Hava kirliliğinin artması

Açıklama : Depremler; altyapı tahribatı, üretim kesintisi, iş gücü kaybı ve yatırım ertelemeleri gibi doğrudan ve dolaylı ekonomik etkilere sahiptir. Ancak hava kirliliği, genellikle sanayi faaliyetleri, ulaşım ve enerji üretimi gibi süreçlerden kaynaklanır. Depremler bu açıdan kısa vadede hava kirliliğini artırmaz, hatta duraksayan üretim nedeniyle geçici azalmalar bile gözlemlenebilir.

2- Aşağıdakilerden hangisi Hyogo Çerçeve Eylem Planı’nın önceliklerinden biri değildir?

A) Sigorta şirketlerinin sayısının artırılması
B) Kurumsal güçlenmenin sağlanması
C) Halkın farkındalığının artırılması
D) Risk faktörlerinin azaltılması
E) Etkili müdahale için hazırlık yapılması

Cevap : A) Sigorta şirketlerinin sayısının artırılması

Açıklama : Hyogo Çerçeve Eylem Planı (2005–2015), afet risklerini azaltmak için küresel düzeyde belirlenmiş stratejik hedefler sunar. Bu hedefler arasında kurumsal yapıların güçlendirilmesi, risk farkındalığının artırılması ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi yer alır. Ancak sigorta şirketi sayısının artırılması gibi bir özel hedef bulunmamaktadır.

3- Aşağıdakilerden hangisi afet yönetiminin bileşenlerinden biri değildir?

A) Risk azaltma
B) Hazırlık
C) Eğitim
D) Müdahale
E) Yeniden inşa/iyileştirme

Cevap : C) Eğitim

Açıklama : Afet yönetiminin temel bileşenleri; risk azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarıdır. Eğitim, her ne kadar bu aşamalara katkı sağlasa da teknik olarak doğrudan bir bileşen değildir. Eğitim, risk azaltma veya hazırlık aşamaları içinde yer alabilen bir destek unsurudur ancak ana kategori olarak sayılmaz.

4- 1991-2005 döneminde dünyada en çok görülen doğal afet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deprem
B) Sel
C) Fırtına
D) Yangın
E) Kuraklık

Cevap : B) Sel

Açıklama : 1991–2005 yılları arasında dünyada en sık karşılaşılan doğal afet türü sel olmuştur. Özellikle Asya ve Afrika kıtalarında yoğunlaşan bu afet türü, ani ve yaygın etkileri nedeniyle hem insan kaybına hem de ciddi ekonomik zararlara yol açmıştır. Sel, iklim değişikliğiyle birlikte daha da sıklaşan ve geniş alanlara yayılan bir afet türüdür.

5- Aşağıdakilerden hangisi deprem sigortası kapsamında yer almaz?

A) Kat mülkiyeti tapusu olan meskenler
B) Bina içinde yer alan ticarethaneler
C) Doğal afetler nedeniyle devlet tarafından yaptırılan meskenler
D) Sanayi sitesindeki ticarethaneler
E) Kooperatif binaları

Cevap : D) Sanayi sitesindeki ticarethaneler

Açıklama : Zorunlu Deprem Sigortası (DASK), konutlara yönelik olup belirli şartlarda bazı ticari alanları da kapsar. Ancak sanayi sitelerindeki ticarethaneler bu kapsam dışında kalır. DASK, öncelikle mesken nitelikli yapıları hedef alır. Sanayi tesisleri için özel sigorta poliçeleri düzenlenmesi gerekir.

6- Aşağıdakilerden hangisi zorunlu deprem sigortası kapsamında yer almaz?

A) Deprem sonucu yangın zararları
B) Enkaz kaldırma zararları
C) Deprem sonucu infilak zararları
D) Bahçe duvarlarında meydana gelen zararlar
E) Asansörlerde meydana gelen zararlar

Cevap : B) Enkaz kaldırma zararları

Açıklama : Zorunlu deprem sigortası (DASK), depremin doğrudan yol açtığı fiziksel hasarları karşılar. Deprem nedeniyle oluşan yangın, infilak ve yer kayması gibi hasarlar poliçe kapsamındadır. Ancak **enkaz kaldırma masrafları**, DASK kapsamında değerlendirilmez. Bu tür giderler, farklı yardım mekanizmaları ya da özel sigorta poliçeleriyle karşılanır.

7- I. Binanın bulunduğu deprem risk bölgesi
II. Binanın yapı tarzı
III. Meskenin brüt yüzölçümü
IV. Meskenin net yüzölçümü
V. Binanın bulunduğu semt
Yukarıdakilerden hangileri deprem sigortası primlerinin belirlenmesinde etkili olan faktörlerdendir?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) I, II ve III
D) I, II, III ve IV
E) I, II, III, IV ve V

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : DASK primleri belirlenirken esas alınan başlıca kriterler; binanın bulunduğu deprem risk bölgesi, yapı tarzı (betonarme, yığma vb.) ve meskenin brüt yüzölçümüdür. Net yüzölçüm ya da semt adı gibi unsurlar doğrudan prim hesabına etki etmez. Resmî hesaplamalar teknik kriterlere dayalıdır.

8- Aşağıdakilerden hangisi tarım sigortaları kapsamında sigortalanamaz?

A) Bitkisel ürünler
B) Seralar
C) Kümes hayvanları
D) Av hayvanları
E) Su ürünleri

Cevap : D) Av hayvanları

Açıklama : Türkiye’de devlet destekli tarım sigortaları (TARSİM) kapsamında sigortalanabilen risk grupları; bitkisel ürünler, hayvanlar (kümes hayvanları, büyükbaş-küçükbaş), seralar ve su ürünlerini kapsar. Ancak **av hayvanları**, tarımsal üretim faaliyetleri içinde yer almadığı için sigorta kapsamı dışında tutulur.

9- Tarım sigortaları ile aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çiftçiler çiftçi kayıt sistemine kaydolmalıdır.
B) Hayvanlar, hayvan kayıt sistemine kaydolmalıdır.
C) Zorunlu bir sigortadır.
D) Primin bir kısmı devlet tarafından karşılanır.
E) Sigorta TARSİM acentelerinde yaptırılır.

Cevap : C) Zorunlu bir sigortadır.

Açıklama : Tarım sigortaları, üreticilerin isteğine bağlı olarak yaptırılan **ihtiyari (gönüllü)** sigortalardır. Ancak devlet, üreticiyi teşvik etmek amacıyla primin büyük kısmını karşılar. Zorunlu değildir, ancak kayıt sistemlerine dâhil olmayan üreticiler sigortadan yararlanamaz.

10- Sera sigortasında aşağıdaki risklerden hangisi teminat kapsamında değildir?

A) Dolu
B) Heyelan
C) Fırtına
D) Deprem
E) Güneş çarpması

Cevap : E) Güneş çarpması

Açıklama : Sera sigortaları, dolu, fırtına, deprem, heyelan gibi fiziksel etkili doğal afet risklerini kapsar. Ancak **güneş çarpması** gibi yüksek sıcaklığa bağlı zararlar, TARSİM kapsamındaki standart poliçelere dâhil değildir. Bu tür riskler, özel teminatlarla poliçeye eklenebilir ama doğrudan kapsamda değildir.