ADY208U Acil Durum ve Afetlerde Ulaştırma Yönetimi Ünite -2

Giriş:

Ulaştırma sistemleri, tarih boyunca toplumların ekonomik ve sosyal kalkınmalarında vazgeçilmez bir araç olmuştur. İnsanlar ve mallar arasındaki etkileşimi hızlandıran, ülkelerin refah seviyesini ve stratejik gücünü belirleyen ulaştırma sektörü, günümüzde her zamankinden daha fazla önem kazanmıştır. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler, ulaşım altyapılarını iyileştirme ve yönetim stratejilerini geliştirme arayışındadır. Özellikle afet ve acil durumlarda, tüm ulaşım modları arasındaki entegrasyonun sağlanması hayati bir rol oynamaktadır.

Ulaştırma Sistemlerinin Temel Unsurları:

Genel olarak kara, hava, deniz, demir yolu ve boru hattı taşımacılığı olarak sınıflandırılan ulaştırma sistemleri, farklı ihtiyaçlara ve coğrafi koşullara göre şekillenir. Kara yolu, esnek güzergâh avantajı ve kapıdan kapıya hizmet sunmasıyla öne çıkarken, demir yolu yüksek hacimli yükleri düşük maliyetlerle taşıma potansiyeliyle dikkat çekmektedir. Hava yolu hızlı ve uzak mesafeli taşımalar için ideal; deniz yolu ise uluslararası ticarette maliyet avantajı sunar. Boru hattı taşımacılığı, özellikle petrol ve doğalgazın naklinde başlıca yöntemdir. Bu çeşitlilik, ülke ve şehir yönetimlerinin çok boyutlu ulaştırma planları yapmasını gerekli kılar.

Sürdürülebilir Ulaştırma ve Planlama İlkeleri:

Son yıllarda artan çevre kaygıları ve küresel ısınma gibi problemler, sürdürülebilir ulaşım kavramını ön plana çıkarmıştır. OECD gibi uluslararası kuruluşlar, hareketlilik yerine erişilebilirliğin merkeze alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Sürdürülebilir ulaştırma politikalarının başarısı, yalnızca taşıma modlarının geliştirilmesiyle sınırlı kalmaz; arazi kullanım planlaması, kent içi yeşil alanların korunması ve enerji verimliliği gibi etmenlerin bütüncül şekilde ele alınmasıyla mümkündür. Böylece hem trafik sıkışıklığı azaltılır hem de kent yaşam kalitesi yükseltilir.

Afet ve Acil Durum Perspektifi:

Büyük şehirlerin artan nüfus yoğunluğu, altyapı sistemlerinin afetler karşısında daha kırılgan hale gelmesine yol açmıştır. Deprem, sel veya yangın gibi beklenmeyen durumlarda, ulaştırma ağının hızla çökmesi ya da tıkanması, kurtarma ve yardım faaliyetlerini engelleyebilir. Bu nedenle, afet planlamasında ulaşım ağları özellikle vurgulanmaktadır. Birincil acil ulaşım ağlarının oluşturulması, yol hasar tespitinin hızlı yapılması, acil yardım araçlarına öncelik sağlanması ve alternatif deniz yolu kullanımının devreye sokulması gibi uygulamalar, afet zararlarının azaltılmasında kritik önem taşır.

Ulaştırma Yönetimi ve Lojistik:

Lojistik sektörü, üretimden tüketime kadar malzeme akışını düzenleyerek ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilirliğini sağlar. Bu bağlamda, iyi yönetilen bir ulaştırma sistemi, lojistik operasyonların etkinliğini doğrudan etkiler. Kara yolu ve demir yolunun entegrasyonunu içeren kombine taşımacılık, liman hinterland bağlantıları ve yüksek kapasiteli lojistik merkezlerinin inşası gibi yatırımlar, ülkenin küresel ticaret içindeki rekabet gücünü artırır. Afet dönemlerinde ise lojistik, hayati malzemelerin ihtiyaç duyulan bölgelere hızla ulaşmasını sağlayarak can ve mal kaybını en aza indirir.

Gelecek Perspektifi:

Ulaştırma yönetiminde yeni teknolojiler ve yenilikçi yaklaşımlar da önem kazanmaktadır. Akıllı ulaşım sistemleri (ITS), trafik akışını gerçek zamanlı olarak izleyip yönlendirerek yol tıkanıklıklarını azaltır. Elektrikli ve hibrit araçların yaygınlaşmasıyla karbon salınımını düşürmek ve çevresel etkileri hafifletmek hedeflenir. Ayrıca, insansız hava araçları (drone) gibi çözümler, özellikle kentsel alanlarda ve afet bölgelerinde hızlı teslimat imkanlarını artırmaktadır. Bütün bu gelişmeler, kamu ve özel sektörün yakın iş birliğiyle, güçlü bir yasal ve kurumsal çerçeve altında yürütüldüğünde sürdürülebilir sonuçlar verir.

Sonuç:

Ulaştırma sistemleri ve ulaştırma yönetimi, günümüzde sadece ekonomik kalkınmanın değil, aynı zamanda afet yönetiminin de omurgasını oluşturmaktadır. Kapsamlı bir ulaşım stratejisi; kara, hava, deniz, demir yolu ve boru hattı arasında koordinasyon sağlamalı, afet senaryolarını ve sürdürülebilirlik ilkelerini dikkate almalıdır. Hem ulusal hem de yerel ölçekte yapılacak planlar, afet anında yaşanacak tıkanıklıkları önleyebilir, yardım faaliyetlerinin etkinliğini yükseltebilir ve toplumun can güvenliğini koruyabilir. Bu nedenle, ulaştırma sistemleri ve yönetimi, geleceğe yönelik tüm kalkınma ve güvenlik politikalarının merkezinde yer almalıdır.

1- I. Yatırım Maliyetleri Açısından
II. Enerji Maliyetleri Açısından
III. Çevre Etkileri Açısından
IV. Güvenlik Açısından
V. Tıkanıklılık Açısından

Yukarıdakilerden hangileri taşımacılık sistemlerinin karşılaştırılması yapılırken kullanılan ölçütlerdendir?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) Yalnız IV
D) I, II, III ve IV
E) I, II, III, IV ve V

Cevap : D) I, II, III ve IV

Açıklama : Taşımacılık sistemlerinin birbirine göre üstün ve zayıf yönleri değerlendirilirken öncelikli olarak yatırım maliyetleri, enerji maliyetleri, çevre etkileri ve güvenlik konuları göz önüne alınır. Tıkanıklılık (congestion) da önemli bir faktör olmakla birlikte, bu dört başlık uluslararası çalışmalarda ilk etapta temel karşılaştırma ölçütleri olarak kabul edilmektedir.

2- Sürdürülebilir ulaşım için başlangıç noktasının hareketlilik değil, olanak ve aktivitelere erişilebilirlik olduğunun benimsenmesi ve ulaşım politikalarının şehir ve bölge planlamaları, arazi kullanımı ve ekonomik faaliyetlerin dağılımı ile birlikte değerlendirilerek oluşturulması olarak belirlenen ilke aşağıdaki örgütlerden hangisi tarafından belirlenmiştir?

A) OECD
B) IMF
C) WHO
D) RIV
E) ADR

Cevap : A) OECD

Açıklama : OECD’nin (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü) belirlediği prensiplere göre, sürdürülebilir ulaşımın esas odağı, insanların ve faaliyetlerin erişilebilirliğinin sağlanmasıdır. Bu yaklaşım yalnızca ulaşım modlarının geliştirilmesiyle değil, aynı zamanda kentsel planlama ve arazi kullanım politikalarıyla da yakından ilişkilidir.

3- I. Tüm noktalar arasında ulaşım gerçekleştirilmesine imkân sağlaması
II. Küçük kapasitelerle çalışabilme imkânı sağlaması
III. Yüksek doluluk oranlarına sahip olması
IV. Düşük yatırım maliyetleri
V. Kapıdan kapıya teslimat imkânı tanıması

Yukarıda avantajları verilen taşımacılık sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demir yolu
B) Deniz yolu
C) Hava yolu
D) Boru hatları
E) Kara yolu

Cevap : E) Kara yolu

Açıklama : Kara yolu taşımacılığının en önemli avantajları, kapıdan kapıya hizmet sunabilmesi, düşük yatırım maliyetleriyle küçük veya büyük hacimli yükleri taşıyabilmesi ve güzergâh çeşitliliğiyle hemen her noktaya ulaşım sağlamasıdır. Bu özellikler, diğer taşımacılık modlarına göre kara yolu taşımacılığını daha esnek hale getirir.

4- Aşağıdakilerden hangisi olası bir afet durumunda kentliler ve afetzedeler açısından, erişim ihtiyacı duyulan kentsel mekânlardan biri değildir?

A) Yollar
B) Toplanma alanları
C) Sinema ve tiyatro salonları
D) Tahliye alanları
E) Geçici barınma alanları

Cevap : C) Sinema ve tiyatro salonları

Açıklama : Afet durumunda ilk etapta hayati öneme sahip noktalara (toplanma alanları, geçici barınma alanları, tahliye alanları vb.) erişim önceliklidir. Sinema ve tiyatro salonları temel bir afet gereksinimi olmadığı için bu süreçte kritik noktalardan sayılmaz.

5- I. Ana tahliye güzergâhlarının belirlenmesi
II. İkincil güzergâhların belirlenmesi
III. Gece yoğun kullanımda olan alanlara ulaşım olasılıklarının değerlendirilmesi
IV. Alternatif tahliye alanlarının belirlenmesi
V. Gar ve Terminallerin saptanması

Yukarıdakilerden hangisi afet müdahale planlarına etki eden strateji ve politikalardan değildir?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) Yalnız IV
D) Yalnız V
E) I, II, III, IV ve V

Cevap : D) Yalnız V

Açıklama : Afet müdahale planlarında tahliye güzergâhları, alternatif alanlar, gece kullanımları ve ikincil güzergâhlar gibi faktörler kritik unsurlardır. Gar ve terminallerin saptanması da genel anlamda kentsel ulaşım planının bir parçasıdır; ancak afet müdahale planları dâhilinde temel odak, acil tahliye ve toplanma süreçlerini yönetmeye yöneliktir. Bu sebeple “gar ve terminallerin saptanması” doğrudan afet müdahale stratejileri içerisinde öncelikli bir adım olarak yer almaz.

6- Aşağıdakilerden hangisi olası bir afet durumunda seçilen yolların özelliklerinden biri değildir?

A) Öncelikle stratejik öneme sahip binalara ulaşan
B) Kriz yönetim merkezlerine ulaşan
C) Büyük sağlık tesislerine ulaşan
D) Çocuk oyun alanlarına ulaşan
E) Çadır kent alanlarına ulaşan

Cevap : D) Çocuk oyun alanlarına ulaşan

Açıklama : Afet anında yolların en önemli görevi, afetle ilgili kritik noktalar (hastaneler, kriz merkezleri, toplanma ve çadır kent alanları) arasında hızlı ve güvenli bağlantı sağlamaktır. Çocuk oyun alanları gibi mekânlar, bu kritik süreçte öncelikli ulaşım ihtiyaçlarından biri olarak kabul edilmez.

7- I. Yoldaki hasara ilişkin bilginin toplanması ve incelenmesi
II. Merkezlere ulaşan yolların düzenlenmesi / ulaştırılması
III. Yeterli makineye/araca sahip hizmet gruplarının organize edilmesi
IV. Enkaz kaldırma/rehabilitasyon hizmet gruplarının görevlendirilmesi

Yukarıdakilerden hangisi afet ve acil durum sonrası yolun işlevini devam ettirmesi için yerine getirilmesi gereken görevlerdendir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) Yalnız IV
E) I, II, III ve IV

Cevap : E) I, II, III ve IV

Açıklama : Afet sonrasında kara yolunun açık ve faal kalabilmesi, hasar tespitinden (I) hizmet gruplarının koordinasyonuna kadar (III ve IV) geniş bir çabayı kapsar. Ayrıca kentteki kritik merkezlere ulaşımı kolaylaştıracak düzenlemeler (II) de yapılmalıdır. Bütün bu adımlar, afet anında ulaşımın sürekliliğini sağlamak açısından hayati önem taşır.

8- Aşağıdakilerden hangisi olası bir afet durumunda yol üzerindeki trafiği yönetmek için yapılması gerekenlerden biri değildir?

A) Yolun izlenmesi
B) Tüm araçlara yol verilmesi
C) Yoldaki trafik durumuna ilişkin bilginin toplanması
D) En kısa zamanda gidilecek yolların belirlenmesi
E) Acil durum araçlarına kısa yolların bildirilmesi

Cevap : B) Tüm araçlara yol verilmesi

Açıklama : Afet anında öncelik her zaman acil yardım, sağlık, itfaiye ve arama-kurtarma araçlarınındır. Bu yüzden “tüm araçlara aynı önceliği verme” yaklaşımı doğru bir trafik yönetimi prensibi değildir. Trafiğin izlenmesi, alternatif güzergâhların planlanması ve acil durum araçlarına avantaj sağlanması kritik adımlardır.

9- Olası bir afet durumunda kent içinde kara yolu ulaşımına alternatif ve tamamlayıcı olarak hangi taşımacılık sisteminin gerekliliği ortaya çıkmıştır?

A) Deniz Yolu Taşımacılığı
B) Kara Yolu Taşımacılığı
C) Hava Yolu Taşımacılığı
D) Boru Hatları
E) Demir Yolu Taşımacılığı

Cevap : A) Deniz Yolu Taşımacılığı

Açıklama : Yoğun nüfuslu ve kıyı şeridine yakın kentlerde, büyük bir afet durumunda kara yollarının zarar görmesi veya tıkanması ihtimaline karşı deniz yolunun devreye alınması hayati önem taşır. Deniz yolu, hem lojistiğin hem de insan tahliyesinin alternatif bir çözümü olarak gündeme gelir.

10- Yönetim merkezlerini ve ana ulaşım noktaları olan havaalanları ile limanları bağlaması gereken yol ağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birinci Derece (Birincil) Acil Ulaşım Ağı
B) İkinci Derece Acil Ulaşım Ağı
C) Üçüncü Derece Acil Ulaşım Ağı
D) Dördüncü Derece Acil Ulaşım Ağı
E) Beşinci Derece Acil Ulaşım Ağı

Cevap : A) Birinci Derece (Birincil) Acil Ulaşım Ağı

Açıklama : Birincil acil ulaşım ağları, afet veya acil durumlarda lojistik ve tahliye faaliyetleri için en kritik bağlantıları içerir. Bu ağ, yönetim merkezleri ile havaalanı, liman, büyük hastane ve diğer stratejik noktalar arasında kesintisiz ulaşımı sağlamak amacıyla planlanır.