ADY208U Acil Durum ve Afetlerde Ulaştırma Yönetimi Ünite -3

Kara Yolları ve Altyapının Temel İlkeleri

Kara yolu ulaştırması, en yaygın ve ulaşılabilir taşımacılık türlerinden biridir. Araç sayısının hızla artması, yolların tasarımı ve sınıflandırılmasını daha kritik hale getirmiştir. Özellikle ana yollar, toplayıcı yollar ve ikincil arterler arasındaki fonksiyonel farklar, trafik akışını doğrudan etkiler. Bu nedenle yol standardizasyonu (örneğin tek şerit, bölünmüş yol, çevre yolu) ve bakım çalışmaları, sürdürülebilir bir ulaşımın temelidir. Ayrıca, kent içindeki yolların tasarımı yapılırken yaya, bisiklet ve toplu taşıma entegrasyonu da göz önünde bulundurulmalıdır.

Demiryolu Altyapısı ve Tahkimat Uygulamaları

Demiryolları, yüksek kapasiteli ve güvenli taşımacılık imkânı sunar. Rayların ve traverslerin üzerine serilen balast, titreşimleri azaltırken drenajı da kolaylaştırır. Ancak demiryolu altyapısında sadece üstyapı değil, tahkimat unsurları da büyük önem taşır. Özellikle dağlık veya engebeli bölgelerde, çığ, heyelan ve kaya düşmelerine karşı koruyucu (tahkimat) yapıların inşası hayati önem taşır. Bu yapılar rayların yerinden oynamasını önler, trenin emniyetli bir şekilde seyretmesini sağlar ve altyapının ömrünü uzatır.

Havaalanları: Hava ve Kara Tarafının Bütünlüğü

Havaalanı altyapısı, “hava tarafı” ve “kara tarafı” olmak üzere ikiye ayrılır. Pist, apron ve taksi yolları hava tarafını oluştururken, terminal binaları, hangarlar ve kara ulaşım tesisleri kara tarafında bulunur. Modern bir havaalanında, pist uzunluğu, kapasitesi ve konumu; uçakların emniyetli iniş-kalkışını garanti edecek şekilde planlanmalıdır. Terminal binalarının konforu ve kara ulaşım altyapısı (otopark, toplu taşıma bağlantıları vb.) yolcu deneyimini büyük ölçüde etkiler.

Limanlar ve Kıyı Yapıları

Ülkelerin küresel ticaretteki konumu, büyük ölçüde liman altyapılarının kapasitesine ve verimliliğine bağlıdır. Besleme limanları, aktarma limanları ve ana limanlar arasında iyi bir iş bölümü yapıldığında, yük akışı hızlı ve sorunsuz şekilde sağlanabilir. Dalgakıranlar, rıhtımlar ve iskeleler gibi kıyı yapıları, gemilerin emniyetli yanaşması ve kargoların hızlı elleçlenmesi için özel olarak tasarlanır. Ayrıca, liman etrafındaki kara yolu ve demiryolu bağlantıları da lojistik faaliyetlerin başarısında kritik rol oynar.

Afet Yönetimi Açısından Altyapının Önemi

Afet durumlarında altyapının sağlam kalması, müdahale ve tahliye faaliyetlerinde büyük kolaylık sağlar. Yolların hasar alması veya liman-havaalanı gibi stratejik noktaların kullanılamaz hale gelmesi, kurtarma operasyonlarını yavaşlatabilir veya tamamen engelleyebilir. Bu nedenle altyapı planlamasında; deprem, sel, heyelan ve diğer afet risklerinin önceden belirlenmesi ve gerekli tahkimat çalışmalarının yapılması son derece önemlidir. Acil durumlarda kara yolu ulaşımına alternatif olarak deniz ve demiryolu hatlarını devreye alma planları da oluşturulmalıdır.

Sonuç

Ulaştırma ve ulaşım altyapısı, ülkelerin ekonomik büyümesi, sosyal refahı ve afet yönetimi açısından vazgeçilmez bir unsurdur. Kara, demir, hava ve deniz yollarının entegre biçimde değerlendirilmesi; doğru tasarım, düzenli bakım ve ileri teknoloji kullanımıyla mümkün olmaktadır. Hem ulusal hem de uluslararası ölçekte etkin bir altyapı, rekabet gücünü artırırken toplumun yaşam kalitesini de üst seviyeye taşır. Özellikle afet ve acil durumlarda altyapının sağlam kalması, hayat kurtarıcı müdahalelerin en hızlı şekilde yapılabilmesini sağlar ve toplumsal direnci güçlendirir.

1- Aşağıdakilerden hangisi daha küçük yerleşim yerlerinden çıkan trafiği ana yollara ya da başka yerleşim merkezlerine bağlayan yollardır?

A) Arterler
B) Ana yollar
C) İkincil arterler
D) Yerel yollar
E) Toplayıcı yollar

Cevap : E) Toplayıcı yollar

Açıklama : Toplayıcı yollar (collector roads), çevredeki tali veya yerel yolları ana yol veya arter yollarla birleştiren, daha küçük yerleşim birimlerinden çıkan trafiğin akışını ana ulaşım akslarına yönlendiren yollardır. Böylece şehir içi veya şehir dışı daha büyük ağlara erişim sağlanır.

2- Aşağıdakilerden hangisi şerit sayıları ve genişliklerine göre yapılan yol sınıflandırması içinde yer almamaktadır?

A) Çevre yolu
B) Tek Şeritli yollar
C) Bölünmemiş yollar
D) Çift Şeritli yollar
E) Dört Şeritli yollar

Cevap : A) Çevre yolu

Açıklama : Şerit sayısı ve genişlikleri esas alındığında yollar; tek şeritli, çift şeritli, bölünmemiş veya çok şeritli olarak sınıflandırılır. Çevre yolu ise işlevsel olarak kenti kuşatan veya transit trafiği şehir dışına yönlendiren, ancak şerit sayısı itibarıyla farklılık gösterebilen ayrı bir yol türüdür.

3- Yolun yarma kesimlerinde banket ile yarma şevi arasında uzanan ve yol platformu ile yarma şevine gelen yağış sularını drene etmek amacı ile inşa edilen kısımlara ne ad verilir?

A) Rögar
B) Kafa hendeği
C) Kenar hendeği
D) Dolgu
E) İstinat duvarı

Cevap : C) Kenar hendeği

Açıklama : Kenar hendekleri, özellikle yağışlı dönemlerde veya su akışının yoğun olduğu durumlarda, yoldaki suyun kontrollü şekilde tahliyesini sağlar. Bu sayede yol platformunun ve yan şevlerin su nedeniyle zarar görmesi engellenir.

4- Aşağıdakilerden hangisi demiryolu tahkimat yapılarından biri değildir?

A) Tel kafes
B) Balast
C) Kayalama
D) Mahmuz
E) Blokaj

Cevap : B) Balast

Açıklama : Balast, demiryolu üstyapısında ray ve traverslerin altında kullanılan, sert ve köşeli taşlardan oluşan bir tabakadır. “Tahkimat” ise doğal veya yapay etkenlerin zararlı etkilerini önlemek için yapılan destekleyici, koruyucu yapılardır. Bu açıdan balast, demiryolu üstyapı elemanıdır; tahkimat yapısı (surluk, kaya dolgusu, tel kafes vs.) kapsamında değerlendirilmez.

5- Sert ve sağlam taşlardan kırılarak platformun üstüne serilen, keskin köşeli ve keskin kenarlı kübik şekilli malzemeye ne ad verilir?

A) Balast
B) Travers
C) Mantar
D) Sedde
E) Anroşman

Cevap : A) Balast

Açıklama : Demiryolu uygulamalarında balast, ray ve traverslerin sabitlenmesinde kullanılan, darbe emici ve drenaj kolaylaştırıcı özelliğe sahip taş malzemedir. Bu malzemeler ray hattının düzgün kalmasına yardımcı olur ve titreşimleri azaltır.

6- Aşağıdakilerden hangisinde havaalanı kara tarafı elemanları doğru ve tam olarak verilmiştir?

A) Pist – Apron – Terminal
B) Apron – Taksi yolu – Terminal binası
C) Terminal binası – Yer ulaşım tesisleri
D) Terminal binası – Hangar
E) Apron – Terminal binası

Cevap : C) Terminal binası – Yer ulaşım tesisleri

Açıklama : Havaalanlarında kara tarafı, uçakların indiği-kalktığı alanlardan ziyade yolcu ve yük hareketlerinin organize edildiği binalar ve ulaşım bağlantılarını kapsar. Terminal binası, otopark, toplu taşıma durakları ve iç ulaşım ağları gibi yapılar “kara tarafı” nı oluşturur.

7- Aşağıdaki seçeneklerden hangisi verdikleri hizmet türüne göre liman sınıfının içinde yer alır?

A) Genel kargo limanı
B) Besleme limanları
C) Özel limanlar
D) Ro-Ro limanları
E) Oto limanları

Cevap : B) Besleme limanları

Açıklama : Besleme limanları (feeder ports), büyük limanlara veya aktarma merkezlerine yük taşıyan orta ve küçük ölçekli limanlardır. Ana limanlara doğrudan erişim sağlanamayacağı durumlarda, kargo ve konteynerler bu limanlar üzerinden daha geniş taşıma ağlarına bağlanır.

8- Deniz araçlarının emniyetli olarak barınmaları ve liman işlevlerinin emniyetli bir şekilde yürütülmesine olanak sağlayan korunmuş su alanları yaratmak için tasarlanan yapılara ne ad verilir?

A) Rıhtım
B) Yanaşma yapıları
C) İskele
D) Dolfin
E) Dalgakıran

Cevap : E) Dalgakıran

Açıklama : Dalgakıran, liman içinde deniz dalgalarının etkisini azaltarak gemilerin güvenli şekilde demirlemesine veya yanaşmasına imkân veren yapıdır. Büyük dalga hareketlerini engellediği için liman operasyonlarının sorunsuz yürümesini sağlar.

9- Aşağıdakilerden hangisi genellikle kendi hinterlandına hizmet vermeyen, uluslararası yük aktarımı için kargoların elleçlendiği limandır?

A) Özel limanı
B) Uğrak liman
C) Besleme limanı
D) Aktarma limanı
E) Ana liman

Cevap : D) Aktarma limanı

Açıklama : Aktarma (transshipment) limanları, doğrudan kendi bölgesine hizmet etmek yerine bölgesel veya uluslararası hatlar arasında yüklerin aktarılmasında kullanılır. Bu limanlarda gemiler arasındaki yük değişimi hızlı gerçekleşir ve küresel lojistik akışın kesintisiz sürmesi hedeflenir.

10- Aşağıdakilerden hangisi hava tarafı elemanlarından biri değildir?

A) Pist
B) Apron
C) Taksi yolu
D) Hangar
E) Terminal Binası

Cevap : E) Terminal Binası

Açıklama : Hava tarafı, uçakların inip kalktığı, park ettiği ve manevra yaptığı pist, apron, taksi yolları ve benzeri alanları kapsar. Terminal binası ise kara tarafına ait bir unsurdur, yolcuların check-in, bagaj işlemleri gibi hizmetleri aldığı kısımdır.