Yaşam Becerileri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Yaşam becerileri, bireylerin hem günlük yaşamda hem de sosyal, duygusal ve bilişsel alanlarda başarılı ve uyumlu bir hayat sürdürebilmeleri için gerekli olan yetkinlikler bütünüdür. Günümüzde yaşam becerileri eğitimi, yalnızca akademik başarıyı hedefleyen değil; bireylerin kendine güven duymasını, sağlıklı kararlar almasını ve iletişim becerilerini geliştirmesini de amaçlayan bütüncül bir süreç olarak öne çıkmaktadır.

1. Yaşam Becerileri Eğitiminde Bilgi Boyutunun Önemi

Alan yazında yaşam becerileri eğitiminin üç boyuttan (bilgi, tutum ve beceri) oluştuğu sıklıkla vurgulanır. Bu boyutlar arasında bilgi boyutu, kullanılacak eğitsel programın; bireylerin yaşam becerileriyle donanmasını sağlayacak nitelikte temel kuramsal çerçeveyi ve farkındalığı içerir. Burada amaç, öğrencilerin ya da katılımcıların:

• Yaşam becerilerinin ne olduğunu anlaması,
• Neden önemli olduklarını bilmesi,
• Bu becerileri kazanırken hangi kaynaklardan yararlanabileceklerini öğrenmesidir.

Bu yüzden yaşam becerileri eğitiminde bilgi boyutu (Q13: E şıkkı), tüm sürecin temelini oluşturur. Katılımcılar, sahip oldukları bilgilere dayalı olarak gelecekteki tutum ve beceri geliştirme aşamalarına daha sağlam adımlarla geçebilirler.

2. Çevre ve Yapısal Faktörlerin Önemi

Yaşam becerileri gelişimi üzerinde; aile, okul, arkadaş grupları ve daha geniş anlamda çevrenin büyük etkisi vardır. Özellikle yapısal çevre (örn. sosyoekonomik koşullar, kültürel normlar) bireyin problemlerle baş etme, olumlu alışkanlıklar geliştirme ve risk faktörlerinden uzak durma becerilerini doğrudan etkileyebilir.

“Problem davranış teorisi” gibi yaklaşımlar, bireyin yaşadığı veya içinde bulunduğu koşulların (ailevi, kültürel, ekonomik vb.) problem davranışların ortaya çıkmasında önemli rol oynadığını gösterir. Yapısal çevre (Q20: C şıkkı), bireyin davranışlarını etkileyen sistemlerden biridir ve bireyin yaşadığı baskı veya çatışma düzeyi arttıkça, olumsuz davranış sergileme ihtimali de artabilir. Bu bakımdan, yaşam becerileri eğitimi kapsamında bireylerin çevresel koşulları da dikkate alınarak çeşitli koruyucu faktörler ve destek mekanizmaları sağlanmalıdır.

3. Yaşam Becerileri Alanında Öne Çıkan Yaklaşımlar

• Psikososyal Destek: Bireyin duygusal, sosyal ve zihinsel yönlerden desteklenmesi, özellikle zorlu yaşam koşullarında “psikolojik sağlamlık” geliştirmesine yardımcı olabilir.
• Aktif Katılım: Bilgi, tek başına yaşam becerilerinin edinilmesini garanti etmez; katılımcıların grup çalışmaları, drama, rol yapma ve tartışma gibi etkinliklerle deneyim kazanmaları gerekir.
• Uygulama ve Değerlendirme: Yaşam becerileri programları, sadece teoriye değil, uygulamaya da önem vermeli ve düzenli geri bildirimlerle katılımcılara sürekli gelişim imkânı sunmalıdır.

Sonuç

Yaşam becerileri, bireylerin 21. yüzyılın karmaşık ve hızlı değişen dünyasında başarılı, sağlıklı ve mutlu bireyler olabilmelerini destekleyen, bilgi, tutum ve beceri boyutlarını kapsayan bir yaklaşımdır. Bilgi boyutu (programın temel çerçevesini oluşturan kuramsal yön) sayesinde bireyler, yaşam becerilerinin önemini ve işleyişini anlar; yapılandırılmış ortamlarda ve uygun çevresel koşullarda bu becerileri geliştirirler. Ayrıca, yapısal çevrenin bireyin davranışları üzerindeki rolü göz ardı edilmemeli; olumlu yaşam becerilerinin kazanılması için kişinin çevresiyle etkileşimine de dikkat edilmelidir. Böylelikle, bireyin hem kendisi hem de toplumu adına daha verimli, üretken ve doyumlu bir yaşam sürmesine katkı sağlanabilir.

1. Aşağıdakilerden hangisi yaratıcı düşünmenin bilişsel boyutları arasında yer almaz?

A) Detaylandırma
B) Akıcılık
C) Esneklik
D) Özgünlük
E) Sorumluluk alma

Cevap : E) Sorumluluk alma

Açıklama : Yaratıcı düşünmenin bilişsel boyutları; akıcılık, esneklik, özgünlük ve detaylandırma biçiminde özetlenir. “Sorumluluk alma” ise bilişsel bir boyuttan ziyade bir kişilik veya sosyal beceri özelliğidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi teknik olan becerilere örnektir?

A) İleri düzeyde Fransızca ve Almancayı konuşabilme
B) İki kişi arasında yaşanan sorunlara etkili çözümler bulabilme
C) Konuştuğu kişilerin sıkıntılarını anlama ve uygun dönüt verebilme
D) Okuduklarını nesnel bir şekilde analiz edebilme
E) Kendini sözel veya sözel olmayan yollarla iyi derecede ifade edebilme

Cevap : A) İleri düzeyde Fransızca ve Almancayı konuşabilme

Açıklama : Teknik beceriler, genellikle belirli bir konuda uzmanlık (yabancı dil, yazılım, mühendislik vb.) gerektiren becerilerdir.

3. Yaşam becerileri eğitimi programlarının kalite standartlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşam becerileri eğitimi bu konuda eğitim almış eğitmenler veya uzmanlar tarafından verilmelidir.
B) Yaşam becerileri eğitimi çocuklara bilgi, tutum ve beceri kazandırmayı hedeflemelidir.
C) Yaşam becerileri eğitimi programları toplumun ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanmalı ve toplum merkezli olmalıdır.
D) Yaşam becerileri eğitimi çocukların ve gençlerin kendilerini rahat ve güvende hissettikleri bir ortamda verilmelidir.
E) Yaşam becerileri eğitimi sonuç odaklı olmalı ve program sonucunda çocuklara kazandıracakları beceriler açık ve net olarak belirtilmelidir.

Cevap : C) Yaşam becerileri eğitimi programları toplumun ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanmalı ve toplum merkezli olmalıdır.

Açıklama : Bu ifade kısmen doğru görünse de “yanlış” olarak işaretlenmesinin nedeni, “yaşam becerileri eğitimi”nin doğrudan toplum merkezli değil, bireyin ihtiyaçlarına ve gelişimine odaklı hazırlanmaya vurgu yapmasıdır. Toplum beklentileri önemli olsa bile odak bireyin beceri kazanmasıdır. Diğer seçenekler, kalite standartları bağlamında doğru kabul edilir.

4. Aşağıdakilerden hangisi yaşam becerilerinin bileşenlerinden biri değildir?

A) Dengeli beslenme
B) Stresle baş etme
C) Öz farkındalık
D) Eleştirel düşünme
E) Empati

Cevap : A) Dengeli beslenme

Açıklama : Yaşam becerileri kapsamına genellikle psikososyal beceriler (stresle baş etme, öz farkındalık, empati, eleştirel düşünme vb.) girer. “Dengeli beslenme” elbette bireyin sağlıklı yaşaması açısından önemli bir unsur olsa da, dar anlamıyla psikososyal yaşam becerisi bileşeni değildir.

5. Bebeklikten sonra gelişimin en hızlı olduğu dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Orta çocukluk
B) Yetişkinlik
C) Geç yetişkinlik
D) Ergenlik
E) İlk çocukluk

Cevap : D) Ergenlik

Açıklama : Bebeklikten sonraki en hızlı büyüme ve gelişme dönemi ergenliktir (hızlı fizyolojik, bilişsel ve duygusal değişim dönemi).

6. Erikson, sosyal gelişim süreçlerimizi sekiz evrede sınıflandırmıştır. Erikson’a göre yaşamın ilk yılını temsil eden evre aşağıdakilerden hangisidir?

A) Temel güvene karşı güvensizlik
B) Girişimciliğe karşı suçluluk
C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç
D) Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası
E) Başarıya karşı aşağılık duygusu

Cevap : A) Temel güvene karşı güvensizlik

Açıklama : Erikson’a göre ilk evre (0-1 yaş), “temel güvene karşı güvensizlik” evresidir. Bebek bu dönemde bakıcılarına güvenmeyi (ya da güvensizlik) öğrenir.

7. Sema, sınıfının en yüksek notlarını alan öğrencisidir. Okul sonrası saatlerini ve hafta sonları boş zamanlarını ders çalışmaya ayırmaktadır. Arkadaşlarının sosyalleşmek için dışarıya çıkma tekliflerini her zaman reddetmekte, kimse ile görüşmemektedir. Bu nedenle derslerinde başarılı olsa da pek arkadaşı bulunmamaktadır.

Sema’nın sahip olduğu beceri türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teknik olmayan beceri
B) Kişisel beceri
C) Yaşam becerisi
D) Motor beceri
E) Teknik olan beceri

Cevap : E) Teknik olan beceri

Açıklama : Sema akademik alanda başarılı olup “ders çalışma, konu hâkimiyeti” vb. becerilere sahiptir. Bu durum, sosyal becerileri veya yaşam becerileri gelişmiş anlamına gelmez. Akademik uzmanlık, “teknik” becerilere örnek sayılabilir.

8. Ahlâkın gelişimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Ahlâk iyi ve kötü, doğru ve yanlışla ilgilidir.
B) Bireyin tecrübe ettiği yeni sosyal beceriler onu daha ileri ahlâki düzeylere ulaştırabilir.
C) Ahlâk aileden ve okuldan öğrenilir.
D) Ahlâki gelişim vicdan ile ilgilidir.
E) Ahlâki gelişim ve bilişsel gelişim birbirinden bağımsızdır.

Cevap : E) Ahlâki gelişim ve bilişsel gelişim birbirinden bağımsızdır.

Açıklama : Ahlaki gelişim süreci, bilişsel gelişimden ayrı düşünülemez (Piaget, Kohlberg vb.). Dolayısıyla “bağımsızdır” ifadesi yanlıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi bireysel risk faktörleri arasında yer almamaktadır?

A) Zayıf uyum sağlama becerileri
B) Doğal afetler
C) Kronik hastalık
D) Davranış bozuklukları
E) Düşük doğum ağırlığı

Cevap : B) Doğal afetler

Açıklama : Bireysel risk faktörleri, kişinin bedensel veya psikolojik özelliklerinden kaynaklanan faktörlerdir. Doğal afetler ise çevresel/kalabalık grupları etkileyen bir risk etmenidir.

10. Yaşam becerileri teknik olmayan becerilerdir. Fakat bu becerilerin tanımı ile ilgili henüz bir fikir birliğine varılmadığı görülmektedir. Öte yandan, alan yazında yaşam becerileri için farklı adlandırmaların da kullanıldığı göze çarpmaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi alan yazında yaşam becerileri için kullanılan adlandırmalardan birisi değildir?

A) Sosyal beceriler
B) Teknik olmayan beceriler
C) Sosyal yeterlilikler
D) Teknolojik beceriler
E) 21. yüzyıl becerileri

Cevap : D) Teknolojik beceriler

Açıklama : “Yaşam becerileri” için kullanılan diğer isimler arasında sosyal beceriler, teknik olmayan beceriler, sosyal yeterlilikler, 21. yüzyıl becerileri vb. bulunur. “Teknolojik beceriler” ise daha çok “teknik” yeteneklere işaret eder.

11. Sembolik düşünme Piaget’in gelişim dönemlerinden hangisinde ortaya çıkmaktadır?

A) Duyu motor dönem
B) İşlem öncesi dönem
C) Somut işlemler dönemi
D) Soyut işlemler dönemi
E) Özümleme dönemi

Cevap : B) İşlem öncesi dönem

Açıklama : Piaget’e göre 2-7 yaş arasını kapsayan işlem öncesi dönemde çocuk sembolik düşünme becerisini kazanır.

12. Aşağıdaki maddelerden hangisi yaşam becerilerini tam olarak açıklamaktadır?

A) Genel anlamda sahip olduğumuz kişisel özelliklerimiz
B) Bireyin, yatkınlık ve öğrenime bağlı olarak, bir işi başarma, bir işlemi gereğine uygun olarak, gerektiği gibi sonuçlandırma yeteneği
C) Motor beceriler, iletişim becerileri ve bilişsel becerilerimizin tümü
D) Bireyin kendini koruma, geliştirme, sağlıklı olma, sosyal ilişkiler kurma gibi alanlarda yetkin olmasını sağlayan ve tüm yaşamı boyunca ihtiyaç duyacağı becerileri kapsayan beceriler
E) Bireyin genel anlamda sahip olduğu yetenekler dizisi

Cevap : D) Bireyin kendini koruma, geliştirme, sağlıklı olma, sosyal ilişkiler kurma gibi alanlarda yetkin olmasını sağlayan ve tüm yaşamı boyunca ihtiyaç duyacağı becerileri kapsayan beceriler

Açıklama : “Yaşam becerileri” ifadesi, bireyin kendini koruma, sağlıklı ilişki kurma ve sosyal-duygusal ihtiyaçlarını karşılama becerilerini içerir.

13. Yaşam becerileri eğitimi üç farklı boyutu ele almaktadır. Bu boyutlardan birisi, kullanılacak programın bireyin yaşam becerileriyle donanmasını sağlayacak nitelikte olmasını kapsamaktadır. Adı geçen boyut aşağıdakilerden hangisidir?

A) Motivasyon boyutu
B) Öğreten boyutu
C) Beceri boyutu
D) Tutum boyutu
E) Bilgi boyutu

Cevap : E) Bilgi boyutu

Açıklama :

14. Serap, ülkesinde yaşanan savaşta anne ve babasını kaybetmiş, bir bombardıman sonucunda yıkılan evlerinin enkazından üç gün sonra kardeşi ile birlikte çıkartılmıştır. Başka bir ülkeye sığınma hakkı isteyen Serap ile kardeşi, gittikleri bu yeni ülkede ücretsiz sağlık ve psikolojik hizmet desteği almışlar, akranları tarafından yakınlık ve sıcaklık görmüşlerdir.

A) İçsel
B) Bireysel
C) Çevresel
D) Ailesel
E) Ekonomik

Cevap : C) Çevresel

Açıklama : Yeni ülkeye sığındıklarında ücretsiz sağlık, psikolojik destek ve akran desteği gibi imkânlara kavuşmaları “çevresel” (dışsal) bir koruyucu faktördür.

15. Ergenlik döneminin özellikleriyle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Ergenlikteki değişiklikler kız çocuklarında ortalama 8 ile 14, erkek çocuklarında 9 ile 15 yaşlar arasında yaşanmaktadır.
B) Ergenlik döneminde kız çocuklarının erkeklere oranla intihara meyili daha fazladır.
C) Yapılan birçok çalışma bireyin ergenlik döneminde fiziksel ve cinsel olgunluğa eriştiğini ortaya koymaktadır.
D) Yapılan çalışmalar erkeklerin kızlara göre ergenliği daha erken yaşlarda tamamladığını göstermektedir.
E) Ergenliğin ilk yıllarında kız çocuklarında depresyon görülme oranı erkeklere göre daha fazladır.

Cevap : D) Yapılan çalışmalar erkeklerin kızlara göre ergenliği daha erken yaşlarda tamamladığını göstermektedir.

Açıklama : Kızlar genellikle ergenlik belirtilerine erkeklerden önce başlar ve ergenliği erkeklerden önce tamamlar.

16. Yaşam becerileri eğitiminin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bireylerin yaşamlarında deneyimleme ihtimali olan riskleri yaşamamaları için olumlu davranışlar kazanmalarını sağlamaktır.
B) Doğumdan ergenliğe kadar olan dönemde bireylere teknik becerilerin öğretilmesidir.
C) Akademik olarak risk altındaki çocukları desteklemektir.
D) Kişilerarası ilişkilerin geliştirilmesini sağlamaktır.
E) Bireylere ekonomik destek sağlamaktır.

Cevap : A) Bireylerin yaşamlarında deneyimleme ihtimali olan riskleri yaşamamaları için olumlu davranışlar kazanmalarını sağlamaktır.

Açıklama : Yaşam becerileri eğitiminin genel amacı, kişilerin risk durumlarına yönelik sağlıklı baş etme becerileri kazanması, öz farkındalık, iletişim, problem çözme vb. olumlu davranışlar geliştirmesidir.

17. Birçok davranışı gözlem ve taklit yoluyla öğrenebiliriz. Aşağıdakilerden hangisi bu yolla öğrenilebilecek bir davranış değildir?

A) Yerlere çöp atma
B) Kolay sinirlenme
C) Paylaşma
D) Başkalarına yardım etme
E) Özbakım becerilerine sahip olma

Cevap : B) Kolay sinirlenme

Açıklama : “Kolay sinirlenme” bir duygu düzenleme (veya kişilik) özelliği olarak, büyük oranda biyolojik mizaç veya deneyimlerce şekillenir. Bazı “öğrenilmiş” kısımları olsa da doğrudan gözlem ve taklitten ziyade tepkiselliği ifade eder. Diğer davranışlar (çöp atma, paylaşma, yardım etme, özbakım becerileri) net şekilde model alınarak gözlem yoluyla öğrenilebilir.

18. Aşağıda duygusal gelişimle ilgili söylenenlerden hangisi doğru bilgiyi yansıtmamaktadır?

A) Duygular ve duygusal tepkiler, çocuğun yaşamını sürdürmesi, iletişim kurması ve davranışlarını yönetmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
B) Duygular ilk kez okul ortamında keşfedilir.
C) Duygular kişiler arası ilişkilerimizi etkilemekte ve bu ilişkileri yönetebilme konusunda bizi motive etmektedir.
D) Bebekler duygusal tepkileri taklit yoluyla öğrenirler.
E) Çevredeki bazı hayvanlardan korkma veya endişe duyma gibi duyguları yetişkinlerden gözlemleyerek öğreniriz.

Cevap : B) Duygular ilk kez okul ortamında keşfedilir.

Açıklama : Duygular doğumdan itibaren aile çevresi ve erken sosyal etkileşimle keşfedilir. Okul dönemi de etkilidir ama duyguların ilk kez okulda keşfedilmesi doğru değildir.

19. Jason, Jeremy ve Norman üçüz kardeşlerdir. Amerika’da yapılan gizli bir deney kapsamında henüz bebekken birbirlerinden ayrılmışlar ve farklı koruyucu ailelere verilmişlerdir. Birbirlerinden habersiz uzun süre yaşamışlar ve üniversite çağıda geldiklerinde bir rastlantı sonucu birbirlerini bulmuşlardır. Hikayeleri Amerika’da ses getirmiş; televizyon programlarına katılmışlar ve bir anda ‘ünlü üçüzler’ olarak tanınmışlardır. Birlikte yaşadıkları süre boyunca haklarında çok şey yazılıp çizilmiştir. En sonunda üçüzlerin bir proje kapsamında birbirinden ayrıldıkları ve giz bir araştırmanın bir parçası oldukları kanıtlanmıştır. Bu olayın ardından Jeremy derin bir depresyona girmiş ve kendini asarak intihar etmiştir.

A) Kolay mizaç özellikleri
B) Sosyal öğrenme
C) Psikolojik sağlamlık
D) Duygusal gelişim
E) Sosyal etkileşim

Cevap : C) Psikolojik sağlamlık

Açıklama : Psikolojik sağlamlık (rezilyans), zorlayıcı yaşam olaylarına karşı bireyin güçlü kalabilmesi veya uyum sağlamasıdır. İntihar, bu konuda yetersizlikle ilişkili olabilir.

20.Bireyin ailesi ile sorun yaşaması ve anne babasının şiddet içerikli baskıcı bir tutumla kendisini yetiştirmesi problem davranış teorisine göre, bireyin davranışlarını etkileyen hangi sisteme örnek olarak verilebilir?

A) Kişilik sistemi
B) Toplum sistemi
C) Yapısal çevre
D) Davranış sistemi
E) Sosyal çevre

Cevap : C) Yapısal çevre

Açıklama : Aile, yakın çevre ve ebeveyn tutumları “sosyal çevre”yi oluşturur. Bu etkenler problem davranış teorisi açısından bireyin davranışlarını önemli ölçüde etkiler.