Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Gelişim 2024-2025 Vize Soruları

1. Aşağıda verilen gelişim dönemlerinden hangisi ergenlik öncesi durağan dönem olarak tanımlanmaktadır?

A) Çocukluk dönemi
B) Orta çocukluk dönemi
C) Genç yetişkinlik dönemi
D) Bebeklik dönemi
E) İlk çocukluk dönemi

Cevap : B) Orta çocukluk dönemi

Açıklama : Orta çocukluk dönemi (yaklaşık 6-11 yaş), ergenlik öncesi dönemde görece “durağan” olarak nitelendirilen bir süreçtir. Bu yaş aralığında büyüme ve gelişim sürse de, bebeklik ve ergenlikteki hızlı fiziksel ve bilişsel değişimler kadar belirgin olmadığı için “sakin” bir evre olarak tanımlanır. Bu dönem, çocuğun bedensel ve zihinsel becerilerinin daha istikrarlı şekilde geliştiği, akademik ve sosyal becerilerin temellerinin pekiştiği kritik bir süreçtir.

2. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel gelişimi açıklayan kuramlardan biri değildir?

A) Bruner’in Bilişsel Gelişim Kuramı
B) Vygotsky’nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı
C) Bilgi İşleme Yaklaşımı
D) Dinamik Sistemler Kuramı
E) Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı

Cevap : D) Dinamik Sistemler Kuramı

Açıklama : Dinamik Sistemler Kuramı daha çok motor gelişim ve organizmanın çevre ile etkileşimindeki karmaşık dinamikleri inceleyen bir yaklaşımdır. Bruner, Vygotsky, Bilgi İşleme Yaklaşımı ve Piaget ise doğrudan bilişsel gelişimi açıklayan kuramlar arasında sayılır. Bu nedenle bilişsel gelişimi tanımlayan ana akım teoriler arasında Dinamik Sistemler Kuramı yer almaz.

3. Orta çocukluk döneminde kemik ve iskelet sistemindeki gelişmelerin kas gelişiminden daha önde olması altı­on iki yaş aralığında çocuğun …… neden olur.

Yukarıdaki boşluğa getirilebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) ağrı hissetmesine
B) gelişim geriliğine
C) hareketli olmasına
D) esneklik kazanmasına
E) sakarlığa

Cevap : A) ağrı hissetmesine

Açıklama :

4. Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre dört ile altı yaşı kapsayan dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kimlik kazanımı karşısında kimlik karmaşası
B) Yakınlık karşısında yalnızlık
C) Girişimcilik karşısında suçluluk
D) Bağımsızlık karşısında utanç ve şüphe
E) Temel güven karşısında güvensizlik

Cevap : C) Girişimcilik karşısında suçluluk

Açıklama : Erikson’a göre 3-6 yaş dönemi “Girişimcilik (girişkenlik) karşısında suçluluk” evresidir. Bu süreçte çocuklar yeni şeyler denemekten keyif alır ve girişimcilik duygusu geliştirir. Ancak yetişkinler tarafından engellendiklerinde veya aşırı eleştirildiklerinde suçluluk duygusu ortaya çıkar. Bu durum, çocuğun özgüven gelişimi açısından oldukça önemlidir.

5. İnsanların yaşam boyunca aynı cinsiyette kaldığı anlayışına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları
B) Toplumsal cinsiyet
C) Cinsiyet sürekliliği
D) Toplumsal cinsiyet değişmezliği
E) Toplumsal cinsiyet kimliği

Cevap : C) Cinsiyet sürekliliği

Açıklama : Cinsiyet sürekliliği, çocuğun zaman içinde (bugün, yarın, gelecekte) biyolojik cinsiyetinin değişmeyeceğini kavramasını ifade eder. Bu anlayış, erken çocukluk döneminde cinsiyetin kalıcı olduğuna yönelik bilişsel bir farkındalığı anlatır.

6. Dilin kolay ve doğru kullanılan bir araç haline gelmesi hangi yaşlarda gerçekleşen bir durumdur?

A) 4-5
B) 5-6
C) 1-2
D) 2-3
E) 3-4

Cevap : A) 4-5

Açıklama :

7. Ünlü bir çalışmada, bir bebek beyaz farelerden korkmaya koşullandırılmıştır. Çocuk, beyaz fare ile oynamaya başladığında gürültülü sesler çıkarılarak çocuk korkutulur. Zamanla beyaz fareler çocuğa gürültüyü çağrıştırmaya başlar. Fare ortaya çıktığında çocuk ağlar ve odadan çıkmaya çalışır.

Yukarıda bahsedilen deney aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stanford Hapishane Deneyi
B) Milgram Deneyi
C) Küçük Albert Deneyi
D) Rosenhan Deneyi
E) Öğrenilmiş Çaresizlik Deneyi

Cevap : C) Küçük Albert Deneyi

Açıklama : John B. Watson ve Rosalie Rayner tarafından gerçekleştirilen “Küçük Albert” deneyi, klasik koşullanma ile korku tepkisinin öğrenilebileceğini göstermiştir. Bu deney, koşullu uyarıcı (beyaz fare) ile koşulsuz uyarıcı (yüksek ses) eşleştiğinde çocuğun korku tepkisi geliştirdiğini ortaya koyan davranışçı psikolojinin en ünlü çalışmalarından biridir.

8. Aşağıdakilerden hangisi gelişimi etkileyen sosyo duygusal süreçlere örnek olarak verilemez?

A) Yaşlı bir çiftin birbirine duygusal yakınlık kurması
B) Bir bebeğin ebeveyninin dokunuşuna gülümseyerek karşılık vermesi
C) Bir çocuğun oyun arkadaşına saldırganca davranması
D) Bir film yıldızı olmanın nasıl bir şey olacağını hayal etmesi
E) Okul çağındaki çocukta girişkenliğin gelişmesi

Cevap : D) Bir film yıldızı olmanın nasıl bir şey olacağını hayal etmesi

Açıklama : Sosyo-duygusal gelişim, bireyin duygularını anlama, düzenleme ve sosyal etkileşimleri kapsar. Bir film yıldızı olmanın nasıl bir şey olacağını hayal etmek bilişsel bir süreç (hayal gücü ve düşünme) ile daha çok ilişkilidir. Diğer şıklar doğrudan duygusal tepki, etkileşim veya sosyal davranış örneği içerir.

9. Kalıtım mı çevre mi tartışmasında sorulabilecek daha anlamlı bir soru kalıtım ve çevre arasındaki dinamik etkileşimin …… olduğu sorusudur.

Yukarıdaki boşluğa getirilebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) hangi
B) ne
C) nasıl
D) neden
E) kim

Cevap : C) nasıl

Açıklama : “Kalıtım mı çevre mi?” tartışmasında modern gelişim psikolojisi, bu iki etmenin birbirini “nasıl” etkilediğini odak noktası olarak ele alır. Yani kalıtsal özellikler ve çevresel faktörlerin etkileşiminin mekanizmaları incelenir. Soru “nasıl” sorusuna kaydığında, gelişimin dinamik ve çok boyutlu yapısı daha iyi anlaşılır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Freud’un geliştirmiş olduğu Psikanalitik Kurama göre Anal Döneme takılı kalmanın sonucunda gelişen bir durumdur?

A) Kibir
B) Cimrilik
C) Aşırı yemek yeme
D) Sigara içmek
E) Umursamazlık

Cevap : B) Cimrilik

Açıklama : Freud’un anal dönem (1-3 yaş) kuramına göre, tuvalet eğitimi ve dışkı kontrolüyle ilgili baskı veya aşırı rahatlık, kişinin ileriki yaşamında “anal retentif” veya “anal expulsive” özellikler geliştirmesine neden olabilir. Anal retentif özellikler genellikle inatçılık, titizlik, düzen takıntısı ve cimrilik olarak kendini gösterebilir.

11. Yardım etme, paylaşma ve rahatlatma gibi başkalarına fayda sağlamayı amaçlayan gönüllü davranışlara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Olumlu sosyal davranış
B) Olumsuz sosyal davranış
C) Empati
D) Sempati
E) Saldırganlık

Cevap : A) Olumlu sosyal davranış

Açıklama : Yardım etme, paylaşma, destek olma gibi prososyal nitelikteki tüm eylemler “olumlu sosyal davranış” olarak tanımlanır. Empati ve sempati ise başka birinin duygularını anlamakla ilişkili süreçlerdir; saldırganlık ise olumsuz sosyal davranış örneğidir.

12. Ortak bir amacı olan, çocukların birbirleriyle rollerini, oyuncaklarını ve düşüncelerini paylaştığı oyun türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Paralel oyun
B) Yapısal oyun
C) Ortaklaşa oyun
D) İş birlikçi oyun
E) Seyirci oyun

Cevap : D) İş birlikçi oyun

Açıklama : Parten’ın oyun sınıflandırmasında “iş birlikçi (cooperative) oyun”, çocukların ortak bir amacı paylaştıkları, roller üstlenip birlikte hareket ettikleri en ileri düzey sosyal etkileşimli oyun biçimidir. Ortaklaşa oyun (associative play) ise etkileşim vardır ama amaç ve organizasyon iş birlikçi oyundaki kadar net değildir.

13. Dil ediniminin çocuğun bilinçli olarak yaptığı bir şey olmadığını, uygun beslenme ve çevresel şartlar sağlandığında çocuğun vücudunun önceden belirlenmiş bir şekilde büyüyüp olgunlaşması gibi dil ediniminin de uygun adaptasyon ortamında bulunan çocukta gerçekleşen bir durum olduğunu ifade eden dil gelişim kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Davranışçı Kuram
B) Bilişsel Öğrenme Kuramı
C) Sosyal Öğrenme Kuramı
D) Psikolinguistik Kuram
E) Sosyo-Kültürel Kuram

Cevap : D) Psikolinguistik Kuram

Açıklama : Psikolinguistik Kuram, özellikle Chomsky’nin “Dil Edinim Cihazı” (Language Acquisition Device) kavramıyla dilin büyük ölçüde doğuştan gelen bir yapı olduğunu öne sürer. Çevresel etmenler destekleyici rol oynar; ancak dil öğrenme kapasitesi, çocuğun içinde var olan biyolojik bir yatkınlığa dayanır.

14. Aşağıdakilerden hangisi 49-60 aylık çocukların kaba motor becerilerinden biri değildir?

A) Destekle uzun bir merdivenden farklı ayaklarla aşağı inebilir.
B) İpe boncuklar dizebilir.
C) Başlama ve durmada biraz kontrol sahibi olur.
D) Zıplama uzunluğu 60–83 cm’ye çıkar.
E) Dönmede biraz kontrol sahibi olur.

Cevap : B) İpe boncuklar dizebilir.

Açıklama : İpe boncuk dizmek, göz-el koordinasyonu gerektiren bir “ince (küçük kas) motor beceridir.” Kaba motor beceriler, büyük kas gruplarının (koşma, zıplama, tırmanma vb.) kullanımını gerektirir. Diğer şıklarda, büyük kas gruplarını kullanmaya dair örnekler verilmiştir.

15. Aşağıda verilen erken okuryazarlık becerilerinden hangisi yazının çeşitli amaç ve işlevinin olduğunun anlaşılması ile ilgilidir?

A) Ses bilgisel farkındalık
B) Yazı farkındalığı
C) Kelime farkındalığı
D) Yazı yazma girişimi
E) Sözel dil becerisi

Cevap : B) Yazı farkındalığı

Açıklama : “Yazı farkındalığı,” yazının farklı amaçlarla (iletişim kurma, bilgi aktarma, duygu ifade etme vb.) kullanılabileceğinin ve değişik işlevler gördüğünün anlaşılmasıdır. Bu beceri, erken okuryazarlık gelişiminin önemli bir basamağıdır.

16. Beynin belirli bölgelerindeki yaralanmaları telafi etme becerisine ne ad verilmektedir?

A) Plastisite
B) Prefrontal korteks
C) Miyelinizasyon
D) Serebral lateralizasyon
E) Kortkes

Cevap : A) Plastisite

Açıklama : Beyin plastisitesi, sinir hücrelerinin veya beyin bölgelerinin işlev kaybı durumunda yeni bağlantılar kurarak veya mevcut bağlantıları güçlendirerek bu kaybı telafi etme özelliğidir. Özellikle çocukluk döneminde beyin plastisitesi daha yüksektir ve gelişim açısından büyük avantaj sağlar.

17. İki tane aynı boyutta olan oyun hamurunun birinin daha uzun bir şekilde yoğrulduğunda miktarının değiştiğini söyleyen dört yaşındaki Güner’de Piaget’e göre aşağıdaki kavramlardan hangisi henüz gelişmemiştir?

A) Şema
B) Düzenleme
C) Uyum
D) Animizm
E) Korunum

Cevap : E) Korunum

Açıklama : Piaget’in bilişsel gelişim evrelerinde “korunum” (conservation) kavramı, nesnenin şekli veya görünümü değişse bile miktarının aynı kalacağını anlamayı ifade eder. Yaklaşık 7 yaşından itibaren kazanılan bir beceridir. Dört yaşındaki bir çocuk henüz bu zihinsel işlemi yapamadığı için hamurun miktarının değiştiğini zanneder.

18. Çocukların karşı cinsten ebeveynlerine bir çekim geliştirdiği görüşünü savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Olgunlaşma Kuramı
B) Sosyal Öğrenme Kuramı
C) Bilişsel Gelişim Kuramı
D) Bilgi İşleme Kuramı
E) Psikanalitik Kuram

Cevap : E) Psikanalitik Kuram

Açıklama : Freud’un Psikanalitik Kuramı’na göre çocukların gelişiminin fallik döneminde (3-6 yaş) Oedipus veya Elektra kompleksi görülür. Çocuğun karşı cinsten ebeveyne duyduğu çekim ve kendi cinsiyetinden ebeveyne karşı hissedilen rekabet duyguları bu kuramın temel dayanaklarındandır.

19. Aşağıdakilerden hangisi zihinsel uğraşın seçilmiş bilgilere odaklanması olarak tanımlanmasına verilen isimdir?

A) Çalışma belleği
B) Bellek
C) Kısa süreli bellek
D) Uzun süreli bellek
E) Dikkat

Cevap : E) Dikkat

Açıklama : “Dikkat,” zihinsel süreçlerin belirli uyaranlara odaklanmasını ifade eder. Öğrenme ve bilişsel performans için kritik bir unsur olan dikkat, diğer bellek türleri (kısa süreli bellek, uzun süreli bellek vb.) ile birlikte çalışır ve seçici bir odaklanma sağlar.

20. Beynin iki hemisferi arasındaki anatomik veya fonksiyonel farklılıklara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Epifiz
B) Plastisite
C) Prefrontal korteks
D) Miyelinizasyon
E) Serebral lateralizasyon

Cevap : E) Serebral lateralizasyon

Açıklama : Serebral lateralizasyon, beynin sol ve sağ yarım küreleri arasındaki görev veya fonksiyon ayrımını ifade eder. Dil işleme, mantık, matematiksel düşünme çoğunlukla sol; mekânsal algı, müzik, yüz tanıma gibi görevler ise çoğunlukla sağ hemisferde ağırlıklıdır. Bu farklılaşmaya “lateralizasyon” denir.