Gelişimsel Psikopatoloji 2024-2025 Vize Soruları

(Otizm Belirtilerinden Tik Bozukluklarına Kadar 20 Temel Kavram)

Giriş

Gelişimsel psikopatoloji; ruh sağlığı bozukluklarını “yaşam süreci” perspektifiyle ele alarak, risk‑koruyucu etkenlerin bireyin biyolojik, psikolojik ve sosyal gelişim yörüngesi üzerindeki dinamik etkileşimini inceleyen disiplinler‑arası bir alandır. Bu yaklaşım, normal‑anormal ayırımının gelişim evrelerine göre değişebileceğini, belirli dönemlerin özgün hassasiyetler barındırdığını ve aynı bozukluğun farklı evrelerde değişik belirtiler gösterebileceğini vurgular.

1. Yaşam Süreci Yaklaşımının Temelleri

• Normallik kavramı evreye göredir. Bir çocukta görülen kurgu oyunları normal iken ergenlikte aynı davranış geriliğe işaret edebilir.

• Risk dönemleri vardır. Örneğin erken ergenlik kimlik karmaşası, erken ergenlikte DEHB belirtilerinin süregelmesi akademik ve sosyal uyumu zora sokabilir.

• Belirti penceresi değişkendir: Okul çağındaki DEHB kendini davranış düzeyinde; yetişkinlikte ise içsel huzursuzluk, zaman yönetim güçlüğü gibi daha örtük belirtilerle gösterebilir.

2. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

3 yaş çevresinde sosyal iletişim belirtileri tanıda en duyarlı göstergelerdir:

• Göz teması kurmama, sosyal etkileşim başlatmama, jest‑mimik kullanımında yetersizlik

• Duygu veya ilgi paylaşımında güçlük
  Bu belirtilere sıra dışı, tekrarlayıcı davranışlar (dönme, el çırpma, nesneye aşırı bağlılık) eşlik eder ancak bunlar sosyal kümedeki eksiklikler kadar tanı belirleyici değildir. OSB erkeklerde kızlara göre 3‑4 kat daha sık raporlanır.

3. Dil Gelişiminin İlk Basamakları

Bebeklerde dil ilerleyişi tipik olarak

1. Gıgıldama (cooing‑babbling)

2. Mırıldanma (canonical babbling)

3. Jargon
   sıralamasını izler. Yüksek SES, zengin sözel girdi, masal okuma ve “ana dilde uzun, anlamlı cümleler” gelişimi olumlu etkilerken pasif televizyon maruziyeti dil çıktısını kısıtlar.

4. Özgül Öğrenme Bozuklukları

• Disleksi (okuma bozukluğu) tüm öğrenme bozukluğu vakalarının yaklaşık %80’ini oluşturur.

• Disgrafi (yazılı anlatım bozukluğu) okul çağı çocuklarının %4’e yakınına etki eder ve çoğu zaman diğer öğrenme bozukluklarıyla birliktedir.
  Ailelere ödevleri çocuğun yerine yapmak yerine, tekrarlama‑geri bildirim yoluyla hatayı fark ettiren, bireysel eğitim programı hazırlayan ve öğretmen‑hekim işbirliğini sürdüren yaklaşımlar önerilir.

5. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Küresel prevalans: çocuklarda %5‑10, yetişkinlerde ~%4,4.
Etiyoloji

• Genetik kalıtım: %70‑80 oranında katkı

• Prenatal riskler: sigara‑alkol, erken doğum, düşük doğum kilosu

• Çevresel stresörler (ihmal, uyaran yoksunluğu) semptom şiddetini artırabilir — “hiç rolü yoktur” demek yanlıştır.
  Tanıda psikometrik ölçekler, anne‑baba ve öğretmen görüşmeleri anahtar iken laboratuvar kan testleri rutin olarak gerekmez.

6. Tik Bozuklukları

Tikler; aniden ortaya çıkan, yineleyici, ritmik olmayan motor hareketler veya vokalizasyonlardır.

• Premonitör duyum: Tikten önce kaşıntı‑gerginlik benzeri rahatsızlık; kişi tik yapınca geçici rahatlama yaşar. Bu duyum, alışkanlığı tersine çevirme (HRT) eğitiminde bilinçlendirme hedefidir.

• Tiklerin tipi ve şiddeti değişkenlik gösterir; dikkat yoğun faaliyetlerde azalabilir.

7. Dil ve İletişim Bozuklukları

• Özgül dil bozukluğu, sesletim bozukluğu, toplumsal iletişim bozukluğu ve kekemelik iletişim bozuklukları sınıfındayken selektif mutizm kaygı bozuklukları arasında yer alır.

8. Zihinsel Yetersizlik

DSM‑5’te “Entellektüel Gelişimsel Bozukluk” olarak adlandırılan zihinsel yetersizlik, entellektüel işlevler ve uyumsal davranışlarda belirgin kısıtlılıkla tanımlanır.

• Prevalans: toplumlarda %1‑3 arası

• Etiyoloji: Down sendromu, Frajil X gibi genetik sendromlar; prenatal alkol maruziyetine bağlı Fetal Alkol Sendromu Batı toplumlarında önde gelen çevresel nedendir.

• Vakaların çoğunda neden multifaktöriyeldir; “çoğunluğu genetik sendromdur” demek doğru değildir.

9. Gelişim Dönemleri ve Klinik Örüntü

• Tik bozuklukları ilkokul yıllarında pik yapar, ergenliğin sonlarında sıklıkla hafifler.

• Öğrenme bozuklukları okul çağında fark edilir; erken müdahale ile akademik başarı ve benlik saygısı korunabilir.

• DEHB’nin erken çocuklukta hiperaktif‑impulsif baskın tabloyla başlayıp ergenlikte dikkatsizliğin öne çıktığı belirti kayması tipiktir.

Sonuç

Gelişimsel psikopatoloji, psikiyatrik bozuklukların “yaşam süreci” boyunca nasıl ortaya çıktığını, seyrettiğini ve döneme özgü şekilde nasıl tedavi edileceğini anlamada vazgeçilmezdir. Otizmde erken sosyal belirtileri tanımak, dil gelişim evrelerini izlemek, öğrenme bozukluklarında aile‑okul işbirliğini kurmak, DEHB’de biyolojik ve çevresel riskleri yönetmek, tik bozukluklarında premotör duyumları hedefleyen davranış müdahaleleri geliştirmek ve zihinsel yetersizlikte bütüncül destek programları oluşturmak; disiplinler‑arası, gelişim odaklı bu bakışın pratik yansımalarından sadece birkaçıdır.

1‑ Gelişimsel psikopatoloji, psikiyatrik bozuklukların bir ….. perspektifiyle ele alınmasını amaçlayan bir disiplindir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) erişkinlik
B) klinik
C) çocukluk
D) yaşam süreci
E) ergenlik

Cevap : D) yaşam süreci.

Açıklama : Gelişimsel psikopatoloji doğumdan yaşlılığa kadar tüm dönemleri kapsayan “yaşam süreci” yaklaşımını benimser.

2‑ Aşağıdakilerden hangisi 3 yaşındaki bir çocukta otizm spektrum bozukluğu açısından şüphe uyandıran önemli bir belirti değildir?

A) Diğer çocuklara ilgi göstermemesi
B) Konuşmasınının olmaması
C) İsmine tepki vermemesi
D) El‑kol çırpma veya dönme hareketlerinin olması
E) Çok hareketli olması

Cevap : E) Çok hareketli olması.

Açıklama : Aşırı hareketlilik tek başına DEHB veya yaşa bağlı canlılık göstergesi olabilir; otizme özgü çekirdek belirti değildir.

3‑ Bebeklerdeki dil gelişiminin farklı aşamaları hangi seçenekte doğru sıralama ile verilmiştir?

A) Mırıldanma, gıgıldama, jargon
B) Gıgıldama, mırıldanma, jargon
C) Jargon, gıgıldama, mırıldanma
D) Gıgıldama, jargon, mırıldanma
E) Jargon, mırıldanma, gıgıldama

Cevap : B) Gıgıldama, mırıldanma, jargon.

Açıklama : İlk aşama gıgıldama (cooing‑babbling), ardından ünsüz‑ünlü tekrarları içeren mırıldanma, son olarak anlamlı hece dizileri jargon gelir.

4‑ Aşağıdakilerden hangisi bir çocuk gelişim uzmanının özgül öğrenme bozukluğu tanılı çocukların ebeveynlerine yönelik vereceği önerilerden biri değildir?

A) Çocuk okumakta ve yazmakta zorlandığında ödevlerini onun yerine yapmak
B) Geri bildirim, pekiştirme, tekrarlama ile çocuğun sorununa ilişkin farkındalığını artırmak
C) Çocuğun gereksinimlerine uygun ve gerçekçi bir eğitim programı düzenleyebilmek
D) Tedavi sürecinin yönetiminde hekim ve öğretmenlerle işbirliği içinde olmak
E) Eğitim programını düzenli aralıklarla yeniden değerlendirmek ve güncellemek

Cevap : A) Çocuk okumakta ve yazmakta zorlandığında ödevlerini onun yerine yapmak.

Açıklama : Çocuğun yerine ödevi yapmak bağımsızlığı engeller; destekleyici stratejiler uygulanmalıdır.

5‑ Yazılı anlatım bozukluğu olan ….. sıklıkla diğer öğrenme bozukluklarıyla birlikte bulunmaktadır ve okul çağı çocuklarının ….. kadarını etkilemektedir.

A) disleksi; %10
B) diskalkuli; %5
C) disleksi; %4
D) disgrafi; %4
E) disgrafi; %15

Cevap : D) disgrafi; %4.

Açıklama : Disgrafi (yazılı anlatım bozukluğu) prevalansı %3‑5 arası olup çoğu zaman disleksi veya diskalkuliyle birliktedir.

6‑ ….. psikopatoloji; çocuk ve ergenlerdeki psikiyatrik bozuklukların ortaya çıkışı, klinik özellikleri, tanısı, tedavisi ve gidişatı açısından gelişimsel dönemlerin ve özelliklerin dikkate alınmasını vurgulayan bir disiplin olarak karşımıza çıkmaktadır.

A) Ergen
B) Klinik
C) Çocuk
D) Gelişimsel
E) Psikiyatrik

Cevap : D) Gelişimsel.

Açıklama : “Gelişimsel psikopatoloji” terimi tam da bu bütüncül yaklaşımı tanımlar.

7‑ Aşağıdakilerden hangisi otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda sosyal iletişim ve etkileşimle ilgili belirti veya zorluklardan biri değildir?

A) Sıra dışı nesnelere aşırı bağlılık veya uğraşılar, aşırı sınırlı ve tekrarlayıcı ilgiler
B) Sosyal etkileşim başlatmama veya tepki vermeme
C) Davranışlarını farklı toplumsal ortamlara göre ayarlayamama
D) Göz teması ve beden dilinde anormallikler veya jestleri anlamakta ve kullanmakta yetersizlik
E) İlgilerini, duygularını, duygulanımını paylaşmaktaki yetersizlik

Cevap : A) Sıra dışı nesnelere aşırı bağlılık veya uğraşılar, aşırı sınırlı ve tekrarlayıcı ilgiler.

Açıklama : Bu belirti OSB’nin tekrarlayıcı davranış boyutuna girer; sosyal iletişim alanına girmez.

8‑ Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) etiyolojisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bebeklik döneminde ihmal veya kötü bakıma maruz kalmanın etiyolojide bir rolü yoktur.
B) DEHB olan çocukların ebeveyn ve kardeşlerinde de DEHB olma riski artmıştır.
C) Gebelikte sigara ve alkol kullanımı önemli bir faktördür.
D) Genetik kalıtımın %70‑80 oranında etkili olduğu gösterilmiştir.
E) Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı önemli bir faktördür.

Cevap : A) Bebeklik döneminde ihmal veya kötü bakıma maruz kalmanın etiyolojide bir rolü yoktur.

Açıklama : Erken ihmal çevresel risk faktörleri arasında sayılmaktadır; yoktur ifadesi yanlıştır.

9‑ Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun tüm dünya çapında çocukların ….. ve yetişkinlerin ….. kadarını etkilediği öngörülmektedir.

A) %5‑10; %4.4
B) %1‑2; %5‑6
C) %3‑5; %3‑5
D) %5‑10; %10.5
E) %10‑15; %15‑20

Cevap : A) %5‑10; %4.4.

Açıklama : Çocuklarda ~%5 (bazı kaynaklarda %8‑10), erişkinlerde ~%4 civarında prevalans bildirilir.

10‑ Tüm öğrenme bozukluğu olgularının yaklaşık ….. kadarını okuma bozukluğu olgularının oluşturduğu bildirilmektedir.

A) %50
B) %10
C) %30
D) %60
E) %80

Cevap : E) %80.

Açıklama : Disleksi, öğrenme bozuklukları spektrumunda en yaygın alt tiptir.

11‑

I) Normal ya da anormal kabul edilen durumlar gelişimsel dönemlere göre değişebilir.
II) Belirli dönemler bazı psikiyatrik bozukluklar açısından daha fazla risk teşkil edebilir.
III) Psikiyatrik bozukluklar farklı dönemlerde farklı belirtiler gösterebilir.
IV) Aynı bozukluğun farklı dönemlerdeki etkileri ve sonuçları aynı olur.

Gelişimsel psikopatoloji açısından yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

A) I ve III
B) II ve IV
C) Yalnız I
D) Yalnız III
E) Yalnız IV

Cevap : E) Yalnız IV.

Açıklama : Gelişimsel bakış açısına göre etkiler dönemlere göre değişir; IV ifadesi hatalıdır.

12‑

I) Tik öncesinde kaşıntı, huzursuzluk gibi rahatsız edici duyum hissedilir.
II) Tikleri olan her kişi tarafından fark edilir.
III) Tikler yapıldıktan sonra yoğunluk ve şiddeti artar.
IV) Alışkanlığı tersine çevirme tedavisinde kullanılır.
V) Varlığı kötü prognozla ilişkilidir.

A) I, II ve V
B) I, II ve III
C) II, III ve IV
D) III ve V
E) I ve IV

Cevap : E) I ve IV.

Açıklama : Premonitör duyumlar (I) bilinçli bastırma‑karşı tepki eğitiminde (IV) hedef alınır; her hastada görülmez, tik sonrası rahatlama olur.

13‑ Aşağıdakilerden hangisi bebek ve küçük çocuklarda dil gelişimini olumlu etkileyen durumlardan biri değildir?

A) Yüksek sosyoekonomik düzey
B) İlk çocuk olma
C) Bebeğin bol bol televizyon seyretmesi
D) Annenin uzun ve bol sözcüklü cümleler kurması
E) Bebeğe masal anlatma

Cevap : C) Bebeğin bol bol televizyon seyretmesi.

Açıklama : Pasif ekran maruziyeti gerçek etkileşim yerine geçmez, dil girdisini zayıflatır.

14‑ Zihinsel yetersizlik (ZY) ile ilgili olarak hangisi söylenemez?

A) Hafif derece zihinsel yetersizlik en sık görülen şeklidir.
B) Zihinsel yetersizliği olan olguların büyük bir kısmında genetik sendrom veya bozukluklar söz konusudur.
C) Genetik ve çevresel faktörler zihinsel yetersizlik etiyolojisinde önemlidir.
D) Genetik nedenler arasında Down sendromu ve Frajil X sendromu en sık görülenlerdir.
E) Batı toplumlarında etiyolojisi bilinen zihinsel yetersizlik olgularının en sık nedeni gebelikte alkol kullanımına bağlı Fetal Alkol Sendromudur.

Cevap : B) Zihinsel yetersizliği olan olguların büyük bir kısmında genetik sendrom veya bozukluklar söz konusudur.

Açıklama : Bilinen etiyolojisi olan olgularda genetik pay önemliyse de “büyük kısmı”na karşılık gelmez; çok sayıda vaka idiopatik veya multifaktöriyeldir.

15‑ Tiklerin klinik özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Tikler, kişi tarafından belirli bir süre bastırılabilir.
B) Tikler bazı ortamlarda hiç olmazken bazı ortamlarda artabilir.
C) Tikler genellikle hızlı, ritmik olmayan, tekrarlayıcı motor hareketler ya da seslerdir.
D) Tikler genellikle aynı türden ve şiddet olarak değişkenlik göstermeyecek bir şekilde seyrederler.
E) Tikler, dikkatin yoğun biçimde odaklandığı faaliyetler sırasında azalır.

Cevap : D) Tikler genellikle aynı türden ve şiddet olarak değişkenlik göstermeyecek bir şekilde seyrederler.

Açıklama : Tiklerin tipi‑şiddeti zaman içinde dalgalanma gösterir.

16‑ Aşağıdakilerden hangisi dil ve iletişim bozuklukları arasında yer almaz?

A) Özgül dil bozukluğu
B) Sesletim (artikulasyon) bozukluğu
C) Selektif mutizm
D) Toplumsal iletişim bozukluğu
E) Kekemelik

Cevap : C) Selektif mutizm.

Açıklama : Selektif mutizm kaygı bozuklukları grubunda sınıflanır; temel sorun konuşmayı başlatma anksiyetesidir.

17‑ Cinsiyet farklılığı açısından bakıldığında otizm spektrum bozukluğu erkeklerde kızlardan ….. görüldüğü birçok çalışmada bildirilmektedir.

A) 3‑4 kat daha az
B) 10 kat daha fazla
C) 3‑4 kat daha fazla
D) 2 kat daha az
E) 2 kat daha fazla

Cevap : C) 3‑4 kat daha fazla.

Açıklama : Erkek : kız oranı ortalama 3‑4 : 1’dir.

18‑….., zihinsel işlevler (muhakeme, öğrenme, problem çözme) ve günlük hayat, sosyal ve pratik becerileri de kapsayan uyumsal davranışlarda önemli derecede kısıtlılıklarla karakterize edilen bir durum olarak tanımlanmaktadır.

A) Öğrenme güçlüğü
B) Öğrenme bozukluğu
C) Zihinsel yetersizlik
D) Otizm spektrum bozukluğu
E) Uyum bozukluğu

Cevap : C) Zihinsel yetersizlik.

Açıklama : DSM‑5’te “Entellektüel Gelişimsel Bozukluk” olarak geçen kriterdir.

19‑ Aşağıdakilerden hangisi okul çağı çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu için tanısal değerlendirmede yapılması gerekenlerden biri değildir?

A) Psikometrik testler uygulama
B) Kan testleri
C) Aileyle görüşme
D) Çocukla görüşme
E) Öğretmenden bilgi alma

Cevap : B) Kan testleri.

Açıklama : DEHB tanısında laboratuvar incelemeleri spesifik tanısal değer taşımaz.

20‑ Zihinsel yetersizlik sıklığının çeşitli toplumlarda ….. arasında değiştiği değerlendirilmektedir.

A) %4‑6
B) %1‑3
C) %5‑7
D) %3‑5
E) %6‑8

Cevap : B) %1‑3.

Açıklama : Epidemiyolojik veriler entellektüel yetersizlik prevalansını çoğu toplumda %1‑3 aralığında göstermektedir.