Yönetim ve Liderlik 2024-2025 Vize Soruları

Eğitim kurumlarında etkili yönetim ve liderlik, yalnızca organizasyonel verimlilik sağlamakla kalmaz; aynı zamanda ekip motivasyonu, paydaş katılımı ve öğrenci başarısını da doğrudan etkiler. Bu nedenle yöneticilerin ve liderlerin sahip olması gereken bilgi, beceri ve tutumların kapsamı geniştir. Modern eğitim ortamlarında yöneticiler, sadece idari değil, aynı zamanda sosyal, duygusal ve stratejik roller üstlenir.

Liderlik Kuramları ve Yaklaşımları

Liderlik üzerine geliştirilen kuramlar, farklı odak noktalarına sahiptir. Davranışsal kuram, liderin ne yaptığına ve nasıl davrandığına odaklanır. Bu kuram, liderliği doğuştan gelen özelliklerle değil, öğrenilebilir davranışlarla açıklar. Öte yandan Özellikler Kuramı, liderliği belirli kişilik özellikleriyle ilişkilendirir. Örneğin Stogdill’in çalışmalarına göre; liderler kararlıdır, sorumluluk alırlar ve zorluklara karşı yılmazlar.

Güncel yönetim yaklaşımları, 21. yüzyılın bilgi çağının etkisiyle şekillenmiştir. Bu anlayış; strateji, sürekli öğrenme, bilgiye erişim ve profesyonelleşmeyi merkeze alır. Artık yönetim sadece planlama ve denetim değil; iş birliği, teknoloji kullanımı ve değişime uyum anlamına da gelir.

Yönetim Süreçleri ve İletişim

Yönetim, dört temel işlevle tanımlanır: planlama, organize etme, liderlik etme ve kontrol etme. Bu süreçlerin sağlıklı işlemesi için etkili iletişim şarttır. İletişimin temel öğeleri şunlardır: kaynak, mesaj, kanal, alıcı, gürültü ve geri bildirim. Bu unsurların her biri, yönetim süreçlerinin başarısını doğrudan etkiler.

Ayrıca, etkileme becerileri güçlü yöneticiler, paydaşları ortak hedeflerde bir araya getirebilir. Bu sayede kurum kültürü güçlenir, öğrenme iklimi gelişir ve tüm paydaşlar kendini sürecin bir parçası olarak hisseder.

Yönetişim ve Katılım Kültürü

Modern yönetim anlayışları artık hiyerarşiye dayalı değil, katılımcı ve şeffaf yapılara dayanır. “Yönetişim” bu anlayışı temsil eder. Yönetişimde bireyler aktif rol oynar, karar süreçleri açık yürütülür ve ortak akıl esastır. Kişisel çıkarların kurumsal çıkarların önüne geçmesine izin verilmez.

Eğitim Kurumlarında Liderlik

Okullarda liderlik sadece okul müdürüyle sınırlı değildir. Öğretmenler de sınıf düzeyinde liderlik sergileyebilir. Lider öğretmenler, etkili iletişim kurar, meslektaşlarını destekler ve çatışmaları çözmede arabuluculuk yapabilir. Ancak bu kişiler kendi fikirlerini dayatma yoluna gitmez; iş birliği temelli yaklaşırlar.

Okul liderliğini etkileyen faktörler arasında; okulun yapısı, büyüklüğü, bulunduğu bölge, kültürel özellikleri ve hizmet verdiği toplumun yapısı yer alır. Müdürün yaşı ya da cinsiyeti gibi bireysel demografik özellikler liderliği doğrudan belirlemez.

Çatışma Yönetimi ve Süreçleri

Okullarda çatışmalar kaçınılmazdır. Ancak bu çatışmalar işlevsel de olabilir, işlevsiz de. İşlevsel çatışma gelişime katkı sağlayabilirken, işlevsiz olanlar motivasyonu düşürür. Çatışma sürecinde kavrama ve kişiselleştirme gibi aşamalar yaşanır. İnsan faktörü (örneğin düşük benlik saygısı), çatışmaların temel nedenlerinden biri olabilir.

Liderler çatışmalara çözüm ararken farklı stratejiler kullanabilir. Bazıları kaçınır, bazıları ödün verir. Ancak ideal olan, iş birliği yaparak her iki tarafın da ihtiyaçlarını gözetmektir.

Eğitim Yönetiminde Kuramların Yansımaları

Klasik yönetim kuramı, okulu bir fabrika gibi görür. Müdür üretim sürecini yöneten kişi, öğrenci ise ham maddedir. Bu yaklaşımda verimlilik ve kontrol ön plandadır. Buna karşın, modern yaklaşımlar bilgi üretimi, yaratıcılık ve insan ilişkilerine daha fazla odaklanır.

Örneğin, performans yönetimi günümüzün güncel yönetim kuramları arasında yer alır. Bu sistem, çalışanların sadece sonuçlarını değil süreçlerini de izler; sürekli geri bildirim ve gelişim hedeflenir.

1- Liderlerin ne yaptığına ve nasıl davrandığına odaklanır” ifadesi hangi liderlik kuramına aittir?

A) Özellikler Kuramı
B) Davranışsal Kuram
C) Durumsallık Kuramı
D) Eski Yaklaşımalar
E) Yeni Yaklaşımlar

Cevap : B) Davranışsal Kuram

Açıklama : Davranışsal Kuram, liderlerin davranışlarına ve ne yaptıklarına odaklanarak liderliği anlamaya çalışır.

2- Yerleşmiş eğitim sistemine sahip ülkelerde okula ilişkin stratejik kararlar nasıl alınmaktadır?

A) Okulun veya okul bölgesinin eğitim yönetiminden sorumlu kurulları tarafından
B) Okul yöneticisi ve öğretmenlerden oluşan bir kurul tarafından
C) Okul yöneticisinin görüşleri doğrultusunda
D) Ülkelerdeki eğitim bakanlığı tarafından
E) Okul yöneticisi liderliğinde okul-aile birliği kurulu tarafından

Cevap : A) Okulun veya okul bölgesinin eğitim yönetiminden sorumlu kurulları tarafından

Açıklama : Gelişmiş eğitim sistemlerinde stratejik kararlar, yerel yönetim kurulları ve eğitim otoriteleri tarafından alınır.

3- Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde iletişimin ögeleri eksiksiz olarak yer almaktadır?

A) Kaynak – Mesaj – Alıcı – Kanal – Gürültü – Geri bildirim
B) Kaynak – Mesaj – Alıcı – Kanal – Ses – Geri bildirim
C) Kaynak – Mesaj – Gönderen – Kanal – Gürültü – Geri bildirim
D) Kaynak – Mesaj – Gönderen – Alıcı – Gürültü – Geri bildirim
E) İleten – Mesaj – Alıcı – Kanal – Gürültü – Geri bildirim

Cevap : A) Kaynak – Mesaj – Alıcı – Kanal – Gürültü – Geri bildirim

Açıklama : İletişimin temel ögeleri kaynak, mesaj, alıcı, kanal, gürültü ve geri bildirimi kapsar.

4- Performans yönetimi, hangi yönetim kuramı/yaklaşımı başlığı altında kategorize edilmektedir?

A) Klasik Kuramlar
B) Neoklasik Kuram
C) Bilimsel Yönetim Yaklaşımı
D) Yönetim Süreci Yaklaşımı
E) Güncel Yönetim Kuramları

Cevap : E) Güncel Yönetim Kuramları

Açıklama : Performans yönetimi modern çağın ihtiyaçlarına yanıt veren güncel kuramlar arasında değerlendirilir.

5- Aşağıdakilerden hangisi yönetişim kavramı için söylenemez?

A) Etkili iletişim ve bilgi paylaşım süreçlerini içeren, karşılıklı güvenin ve şeffaflığın hâkim olduğu örgütsel faaliyetlerdir.
B) Güçlü kişilerin, kendi kişisel çıkarlarını örgütün çıkarlarının üzerinde tutarak hareket ettiği örgütsel faaliyetlerdir.
C) Kararların ortaklaşa alındığı örgütsel faaliyetlerdir.
D) Duygusal zekaya sahip ve empati becerileri gelişmiş bireylerin yer aldığı örgütsel faaliyetlerdir.
E) Aktif ve uyumlu davranışlar sergilenerek gerçekleştirilen örgütsel faaliyetlerdir.

Cevap : B) Güçlü kişilerin, kendi kişisel çıkarlarını örgütün çıkarlarının üzerinde tutarak hareket ettiği örgütsel faaliyetlerdir.

Açıklama : Bu ifade yönetişim anlayışının tersidir; yönetişim ortak akıl, şeffaflık ve katılımcılıkla ilgilidir.

6- Bir öğretmen diğer öğretmenlerin ve kendisinin istekleri, dilekleri, duyguları ve düşüncelerini eşit düzeyde önemli görmektedir. Bu öğretmenin çatışma çözme yöntemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Hükmeder.
B) Ödün verir.
C) Diğerlerini yok sayar.
D) Kaçınır.
E) İş birliği yapar.

Cevap : E) İş birliği yapar.

Açıklama : Öğretmenin tüm tarafların düşüncelerine eşit mesafede yaklaşması, iş birliği yapma yöntemine işaret eder.

7- “20. yy’da yönetim alanında hakim olan, ekip çalışmasının önemini temel alan ve müşteri memnuniyeti odaklı bakış açıları yerini 21. yy’da, bilgi odaklı ve bilgiye ulaşmayı sağlayacak her türlü yol, yöntem ve süreci ön plana alan anlayışa bırakmıştır. Bilgiye ulaşmaya çalışırken sürekli değişim, sürekli öğrenme ve bunların yanında profesyonelleşme ve strateji gibi kavramlar gündeme gelmiş ve yönetim yaklaşımlarını etkilemiştir.”
Yukarıda verilen tanım aşağıdaki hangi kuram/yaklaşımı açıklamaktadır?

A) Bilimsel Yönetim Yaklaşımı
B) Güncel Yönetim Kuramları
C) McGregor X ve Y Kuramı
D) Bürokrasi Yaklaşımı
E) Chris Argyris Olgunlaşma Kuramı

Cevap : B) Güncel Yönetim Kuramları

Açıklama : 21. yüzyılda bilgi temelli, sürekli öğrenme ve değişim odaklı yönetim anlayışı güncel kuramların temelini oluşturur.

8- I. Karmaşık projeler düzenleme
II. Ekip üyelerini motive etme çabasında olmama
III. Okuldan sonra bir ürünü tamamlamak için başkalarıyla birlikte çalışma
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri lise/geç ergenlik (15/19 yaş) dönemi liderlik görev ve becerilerindendir?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve III
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : C) I ve III

Açıklama : Karmaşık proje yürütme ve iş birliği ile görev tamamlama, geç ergenlik dönemine özgü liderlik becerileridir.

9- Aşağıdakilerden hangisinde liderlerin gereksinimi olan özellikler doğru eşleştirilmemiştir?

A) Sosyal özellikler – Yaratıcılık
B) Fiziksel özellikler – Aktif olma
C) Kişilik – Etik davranma
D) Zekâ ve yetenek – Yargılama
E) İş ile ilgili özellikler – Başarma güdüsü

Cevap : C) Kişilik – Etik davranma

Açıklama :

10- Aşağıdakilerden hangisi okul liderliğini etkileyen faktörlerden biri değildir?

A) Okulun türü ve aşaması
B) Okulların ve hizmet ettikleri toplulukların şartları
C) Okulun büyüklüğü
D) Okul müdürünün yaşı ve cinsiyeti
E) Kültürel ve tarihsel faktörler

Cevap : D) Okul müdürünün yaşı ve cinsiyeti

Açıklama : Yaş ve cinsiyet gibi bireysel demografik özellikler okul liderliği üzerinde doğrudan belirleyici değildir.

11- “Bu okulda çalışmaktan yoruldum. Diğerleri ile çatışmaktan bıktım. Benim isteklerim dinlenmiyor. İstediğim materyaller karşılanmıyor. Bıktım artık!”
Yukarıdaki sözleri söyleyen bir öğretmen açısından çatışmaların nasıl görüldüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Örgütler arası
B) İşlevsiz
C) Örgüt içi
D) Yapısal
E) İşlevsel

Cevap : B) İşlevsiz

Açıklama : Öğretmenin çatışmadan olumsuz etkilendiğini göstermesi, çatışmanın işlevsiz olarak algılandığını gösterir.

12- Öğretmenler, bir lider olarak çeşitli özelliklere sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin sahip olabileceği bu özelliklerinden biri değildir?

A) Meslektaşlarını destekleme ve meslektaşları arasında büyümeyi ve gelişmeyi teşvik etme
B) Çalışma arkadaşları ile olumlu ilişkiler kurma
C) Çatışmanın üstesinden gelebilme, müzakere ve arabuluculuk yapma
D) Kendi fikirlerinin kabul edilmesinde ısrarcı olma
E) Etkili iletişim kurabilme

Cevap : D) Kendi fikirlerinin kabul edilmesinde ısrarcı olma

Açıklama : Lider öğretmen, fikirlerini paylaşır ama dayatmaz; iş birliği ve anlayış ön plandadır.

13- Aşağıdakilerden hangisi okul müdürünün “organizasyonu yeniden tasarlamak” boyutunda yaptığı uygulamalardan biri değildir?

A) Bürokratik organizasyon yapıları kurmak
B) Organizasyon yapısını iyileştirici sistemler kurmak
C) İşbirlikçi süreçler oluşturmak
D) Üretken bir okul kültürü yaratmak
E) İşi baltalayan organizasyon yapılarını değiştirmek

Cevap : A) Bürokratik organizasyon yapıları kurmak

Açıklama : Bürokratik yapılar geleneksel yaklaşımlardır, yeniden tasarlama yenilikçi ve dinamik süreçler içerir.

14- Aşağıdakilerden hangisi Stogdill (1974)’in Özellikler Kuramında ele aldığı liderlikle pozitif yönde ilişkili gösteren özelliklerden biri değildir?

A) Görevi başarmada ısrar ve gayret
B) Görevi başarma ve sorumluluk için isteklilik
C) Problem çözmede özgünlük ve cesaret
D) Eylemlerin ve kararların sonuçlarını kabul etmede kararsızlık
E) Engeller ve gecikmeler karşısında yılmamak

Cevap : D) Eylemlerin ve kararların sonuçlarını kabul etmede kararsızlık

Açıklama : Kararsızlık liderlik özelliğiyle çelişir; Stogdill’in kuramında olumlu özellikler arasında yer almaz.

15- • Eğitim ve okul yöneticisinin bir verim uzmanı olarak görülmesi, bunun sonucu olarak okulun bir fabrika öğrencinin ham madde durumuna gelmesi
• Eğitime yatırım gözüyle bakma
Yukarıdaki maddeler hangi yönetim kuram/yaklaşımının eğitim yönetimine yansıması olarak görülmektedir?

A) Klasik Kuramlar
B) Güncel Yönetim Kuramları
C) Durumsallık Yaklaşımı
D) Chris Argyris Olgunlaşma Kuramı
E) Neo-klasik Kuram

Cevap : A) Klasik Kuramlar

Açıklama : Klasik yönetim anlayışı, okulun üretim merkezi gibi görülmesine neden olmuş, verimlilik ve iş bölümü esas alınmıştır.

16- Aşağıdakilerden hangisi, “dört ana işlevi yerine getirerek kurumsal hedeflere ulaşma süreci” olarak tanımlanan yönetim kavramının işlevlerinden biri değildir?

A) Organize etme
B) Liderlik etme
C) Planlama
D) Düzenleme
E) Kontrol etme

Cevap : D) Düzenleme

Açıklama : Yönetim işlevleri planlama, organize etme, liderlik etme ve kontrol etme olarak sıralanır; “düzenleme” ayrı bir işlev değildir.

17- Aşağıdakilerden hangisi çatışma süreci düzeylerindendir?

A) Süreç çatışmaları
B) İlişki çatışma süreci
C) Görev çatışma süreci
D) İşlevsiz çatışma süreci
E) Kavrama ve kişiselleştirme

Cevap : E) Kavrama ve kişiselleştirme

Açıklama : Kavrama ve kişiselleştirme, çatışma sürecinin başlıca düzeylerinden biridir; çatışmanın birey tarafından algılanma biçimini ifade eder.

18- Etkileme becerileri sayesinde eğitim yöneticilerinin elde ettiği faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?

A) Çalışanlarını örgütün hedeflerine ulaşmak konusunda ikna etmek ve motive etmek gibi konularda fayda sağlamaktadırlar.
B) Etkilemenin yapıcı etkisinden planlama aşamasında da faydalanmaktadırlar.
C) Eğitimin amacının gerçekleştirilmesi ve bütün paydaşların bu ortak amaç etrafında toplanabilmesini sağlamaktadırlar.
D) Yetki ve sorumlulukları belirlemektedirler.
E) Gruplandırılan işler için norm kadro çalışmasının yapılmasını sağlamaktadırlar.

Cevap : C) Eğitimin amacının gerçekleştirilmesi ve bütün paydaşların bu ortak amaç etrafında toplanabilmesini sağlamaktadırlar.

Açıklama :

19- Düşük benlik saygısına sahip öğretmenlerin çatışmalarda kaçınmacı çatışma yönetimi sergiledikleri düşünülmektedir. Bahsedilen düşük benlik çatışma nedeni aşağıdaki grupların hangisinde yer almaktadır?

A) Örgütsel yapı
B) Süreç
C) İnsan faktörü
D) Kıt kaynaklar
E) İletişim

Cevap : C) İnsan faktörü

Açıklama : Düşük benlik saygısı bireysel bir durumdur ve çatışma nedenleri arasında insan faktörüne girer.

20- Aşağıdakilerden hangisi yönetimin özelliklerinden biridir?

A) Bir sorumluluk faaliyetidir.
B) Bireysel bir faaliyettir.
C) Kültürel özelliğe sahiptir.
D) Tek boyutlu bir özelliğe sahiptir.
E) Beşerî özelliği vardır.

Cevap : E) Beşerî özelliği vardır.

Açıklama :