Çağdaş Sosyoloji Teorileri 2024-2025 Vize Soruları

Toplumsallaşma süreci, bireylerin “benlik” kazanmalarını sağlayan temel dinamiklerden biridir. Bu süreç, ağırlıklı olarak aile, okul, akran grupları ve medya gibi aracı kurumlar aracılığıyla işler. Mead’in vurguladığı gibi, taklitten oyuna ve sonunda “genelleştirilmiş öteki” kavrayışına doğru bir gelişim süzgüsü içinde birey toplumun bir parçası olur.

Diğer taraftan, etnometodoloji gibi yaklaşımlar ise gündelik hayatın “görünmeyen” kurallarını açığa çıkarmaya çalışır. Toplumun görünür bir düzen izlenimi vermesinin, bireyler arası sessiz ve ücretsiz mutabakatlara dayandığı iddia edilir.

Robert Merton’un “orta düzey teoriler” kavramı, sosyolojinin salt soyutlamalar yerine daha uygulanabilir, somut analizler üretmesi gerektiği fikrine dayanır. Toplumsal kurumların analizi ve toplumsal sistemlerin işleyişi bu perspektifle ele alınır.

Sonuç olarak, çağdaş sosyoloji teorileri toplumun sabit değil, sürekli bir devinim halinde olduğuna işaret eder. Toplumsal düzenin ardındaki gizli işleyişleri, bireylerin anlam düzeyindeki etkileşimlerini ve yapısal eşitsizlikleri anlama çabası, bugün sosyoloji disiplininin merkezinde yer almaya devam etmektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi çatışmacılığın ilgilendiği esas konulardan biri değildir?

A) Egemenlik
B) Tabakalaşma
C) Toplumsal düzen
D) Rekabet
E) Eşitsizlik

Cevap : C) Toplumsal düzen

Açıklama : Çatışmacı yaklaşım iktidar, eşitsizlik ve çıkar çatışmalarına odaklanır; düzeni ise daha çok işlevselciler inceler.

2. Felsefi bir yaklaşım olan fenomenolojinin kurucusu filozof ile bu yaklaşımı temel alarak sosyolojiye taşıyan ve sosyal fenomenolojinin kurucusu olan sosyoloğun isimleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?

A) E. Husserl-A. Schutz
B) W. Hegel-G. H. Mead
C) N. Hartmann-H. Garfinkel
D) J. P. Sartre-H. Blumer
E) M. Heidegger-E. Goffman

Cevap : A) E. Husserl-A. Schutz

Açıklama : Husserl bilinç fenomenolojisinin kurucusudur; Alfred Schutz bu yöntemi toplumsal yaşama uygulayarak sosyal fenomenolojiyi geliştirmiştir.

3. Fikirleriyle mikro sosyolojik teorilerin gelişmesine özellikle katkıda bulunmuş iki klasik sosyolog hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

A) Max Weber ve Georg Simmel
B) Karl Marx ve Herbert Spencer
C) Max Weber ve Emilé Durkheim
D) Karl Marx ve Emilé Durkheim
E) Max Weber ve Herbert Spencer

Cevap : A) Max Weber ve Georg Simmel

Açıklama : İktisadi eylemin “anlamını” (Weber) ve karşılıklı etkileşim biçimlerini (Simmel) çözümleyen bu iki yazar mikrososyolojinin öncüleridir.

4. Erving Goffman statü kavramını hangi kavrama referansla açıklamaktadır?

A) Sahne
B) İzlenim denetimi
C) Performans
D) Rol mesafesi
E) Rutin

Cevap : D) Rol mesafesi

Açıklama : Goffman, “rol mesafesi” kavramıyla kişinin işgal ettiği statüye atanan rolü icra ederken benliğini ondan kısmen ayırabildiğini gösterir; böylece statü-rol ilişkisini açıklar.

5. Aşağıdakilerden hangisi temel toplumsallaşma aracılarından biri değildir?

A) Aile
B) Okul
C) Devlet
D) Kitle iletişim araçları (medya)
E) Akran ve arkadaş grupları

Cevap : C) Devlet

Açıklama : Aile, okul, akran grubu ve medya birincil/toplumsallaştırıcı kurumlardır; devlet dolaylı bir çerçeve sağlar fakat temel ajan sayılmaz.

6. Yirminci yüzyılda çatışmacılık teorisi bağlamındaki tartışmalara en çok katkıda bulunan ve kökleri on dokuzuncu yüzyılda kurumlaşan teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pozitivizm
B) Sosyal Darwinizm
C) Liberalizm
D) Marksizm
E) Milliyetçilik

Cevap : D) Marksizm

Açıklama : Çatışma kuramcıları sınıf, iktidar ve ideoloji analizlerini büyük ölçüde Marx’ın mirasından beslenerek geliştirmiştir.

7. G. H. Mead’e göre benliğin gelişim aşamaları sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

A) Taklit – Oyun – Genelleştirilmiş öteki
B) Oynama – Oyun – Taklit
C) Taklit – Oynama – Genelleştirilmiş öteki
D) Genelleştirilmiş öteki – Taklit – Oyun
E) Oyun – Taklit – Genelleştirilmiş öteki

Cevap : A) Taklit – Oyun – Genelleştirilmiş öteki

Açıklama : Mead’de çocuk önce başkalarının hareketlerini taklit eder, sonra “oyun” aşamasında tekil rolleri üstlenir, son olarak “genelleştirilmiş öteki”nin beklentilerini içselleştirir.

8. Mead’in, benliğin gelişim sürecinde dikkat çektiği, özellikle gelişen iki insan unsuru aşağıdakilerden hangileridir?

A) Dil ve beden
B) Toplumsallık ve rasyonalite
C) Dil ve toplumsallık
D) Dil ve zihin
E) Zihin ve toplumsallık

Cevap : D) Dil ve zihin

Açıklama : Mead’e göre sembolik dil yoluyla iletişim “mind” (zihin) süreçlerini mümkün kılar; ikisi toplumsal etkileşimde birlikte gelişir.

9. Dramaturjide rollere bağlı olarak etkileşimin gerçekleştiği ve muhatapların karşılıklı etkileşimlerinin geliştiği mekânları ifade etmek için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sahne önü
B) Sahne arkası
C) Takım
D) Rol mesafesi
E) Alan

Cevap : A) Sahne önü

Açıklama : “Front stage” bölgesi, bireylerin izleyiciler önünde resmî rolleri sergiledikleri alandır.

10. “Dramaturjide bireyin belli bir gözlemci kümesi önünde sürekli bulunduğu bir süre boyunca gerçekleştirdiği ve gözlemciler üzerinde biraz da olsa etkisi olan tüm faaliyetlere ….. denir.” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) sahne
B) rol
C) etkileşim
D) performans
E) takım

Cevap : D) performans

Açıklama : Goffman’da performans, izleyici karşısında sürdürülen eylem dizisidir.

11. Sembolik etkileşimciliğin en önemli kavramlarından birisi olan ve “insan hâline gelme” ve “benliğin gelişmesi” süreçlerini açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bütünleşme
B) Değer
C) Toplumsallaşma
D) Kültürlenme
E) Toplumsal benlik

Cevap : C) Toplumsallaşma

Açıklama : Sembolik etkileşimciler benliğin, toplumsallaşma sürecindeki etkileşim ve anlam verme pratikleriyle oluştuğunu vurgular.

12. Yapısal işlevselciliğin temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplum organizmaya benzetilebilir.
B) Toplum ticari ve siyasi bir örgütlenmedir.
C) Toplum, düzenlilik halinde bir gerçekliktir.
D) Toplumsal değişme zorunlu bir süreçtir.
E) İşlevler değişmezdir.

Cevap : C) Toplum, düzenlilik halinde bir gerçekliktir.

Açıklama :

13. Sosyoloji tarihinde sosyolojik teori için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Değişkenler arası ilişkileri oluşturan genel sistemdir.
B) Toplumsalın bilgisine ulaştıran yol ve araçlardır.
C) Belirli toplumsal fenomenlerin açıklanmasıdır.
D) Sosyologların eserlerinin ve izleyicilerinin çalışılmasıdır.
E) Genel perspektif ve dünya görüşüdür.

Cevap : B) Toplumsalın bilgisine ulaştıran yol ve araçlardır.

Açıklama :

14. İki kişinin arkadaş olmaları, zamanla arkadaşlık ilişkilerinde “biz” gerçekliğinin oluşması ve bu iki kişinin arkadaşlığın ilkelerine göre birbirlerine davranmaya başlamaları toplumsal gerçekliğin üretiminde hangi sürece karşılık gelmektedir?

A) Asli toplumsallaşma
B) Nesnelleştirme
C) İçselleştirme
D) Dışsallaştırma
E) Tali toplumsallaşma

Cevap : B) Nesnelleştirme

Açıklama :

15. Aşağıdakilerden hangisi Robert Merton’a göre sosyoloji teorileri literatürüyle ilgili değildir?

A) Sosyolojik kavramların analizi
B) Genel sosyolojik eğilimler
C) Gözleme dayanan genellemeler
D) Metodoloji
E) Toplumsal kurumların analizi

Cevap : E) Toplumsal kurumların analizi

Açıklama :

16. Gündelik hayatı, yaşayan insanların düzenli toplumsal işlerde gerçekleştirdikleri teknikleri sistematik olarak inceleyen teorik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerçekliğin toplumsal inşası
B) Etnometodoloji
C) Dramaturji
D) Sembolik etkileşimcilik
E) Davranışçı sosyoloji

Cevap : B) Etnometodoloji

Açıklama : Garfinkel, gündelik “metod”ları çözümleyerek toplumsal düzenin nasıl üretildiğini gösterir.

17. T. Parsons’ın sistem teorisinde sosyolojinin açıklamaya yöneldiği sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel sistem
B) Fizyolojik sistem
C) Organik sistem
D) Kişilik sistemi
E) Toplumsal sistem

Cevap : E) Toplumsal sistem

Açıklama : Parsons AGIL şemasında sosyolojiyi “toplumsal sistem” alt-alanı içinde konumlandırır.

18. Aşağıdakilerden hangisi R. Dahrendorf’un yirminci yüzyıl modern toplumlarına verdiği isimdir?

A) Liberal toplum
B) Post kapitalist toplum
C) Sosyalist toplum
D) Refah toplumu
E) Kapitalist toplum

Cevap : B) Post kapitalist toplum

Açıklama : Dahrendorf, sanayi-refah devletleri için “post-kapitalist”/“endüstriyel toplum” kavramlarını kullanır.

19. Yapısal-işlevselcilik teorisini yirminci yüzyılda geliştiren kurucu teorisyen sosyolog ile bu sosyoloğun teorinin işlevler konusundaki eksiklerini tespit edip yeni yorumlar getiren öğrencisi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

A) Lewis Coser-Ralf Dahrendorf
B) Talcott Parsons-Ralf Dahrendorf
C) Robert Merton-George Herbert Mead
D) Lewis Coser-George Herbert Mead
E) Talcott Parsons-Robert Merton

Cevap : E) Talcott Parsons-Robert Merton

Açıklama : Parsons genel sistem kuramını kurmuş; Merton mani fest-latent işlevler ve orta düzey kuram kavramlarıyla modeli revize etmiştir.

20. Yorumlama şemalarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bilgi stoklarına bağlıdırlar.
B) Özneler arasılığın üretilmesini sağlamaktadır.
C) Anlamlı etkileşimin zorunlu şartlarındandır.
D) Davranışlara anlam yüklemeyi mümkün kılmaktadır.
E) Tipleştirme yorumlama şemalarından bağımsız da gerçekleşebilir.

Cevap : E) Tipleştirme yorumlama şemalarından bağımsız da gerçekleşebilir.

Açıklama : Berger-Luckmann’a göre tipikleştirme, paylaşılan yorumlama şemalarına dayalıdır; onlardan bağımsız gerçekleşemez.