Eğitim Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Modernleşme kuramı ise eğitimi bireysel ve toplumsal kalkınmanın motor gücü olarak görür. Eğitimin yaygınlaşması, bireylerin toplumsal hareketliliğini artırır; ekonomik büyüme ve sosyal değişim süreçlerine katkı sağlar. Bu kuramda, özellikle gelişmekte olan toplumlar için eğitimin işlevi, geleneksel yapılardan kopuşu hızlandırarak modern değerlerle uyumlu bireyler yetiştirmektir.

Tarihsel olarak bakıldığında, eğitimin içerdiği ideolojik boyut da önemli bir inceleme alanıdır. Müfredat, sadece akademik bilgiler değil, aynı zamanda belirli bir ulusal kimlik ve resmî ideoloji inşası için kullanılır. Bu durum, eğitim politikalarının siyasal yapıdan bağımsız olmadığını gösterir.

Ayrıca, dini düşünürlerin ve eğitim reformcularının katkıları da eğitimin tarihsel gelişiminde önemli yer tutar. Sevgi temelli öğrenme anlayışından, işe dayalı eğitim modellerine kadar uzanan farklı yaklaşımlar, eğitimin sadece akademik değil, aynı zamanda ahlaki ve toplumsal bir süreç olduğuna işaret eder.

Sonuç olarak, eğitim sosyolojisi birey ile toplum arasındaki bağı, bilgi üretimiyle şekillenen toplumsal roller üzerinden analiz eder. Eğitim sistemi, bir yandan toplumsal düzeni yeniden kurarken, diğer yandan bu düzenin hangi aktörlerce ve ne tür çıkarlarla belirlendiğine dair önemli ipuçları sunar.

1. Robert K. Merton’a göre aşağıdakilerden hangisi eğitimin açık işlevi olarak değerlendirilemez?

A) Öğrencilerin okullarda arkadaş edinmelerini sağlama işlevi
B) Öğrencilerin içinde yaşadıkları dünyayı anlamalarını sağlama işlevi
C) Öğrencilere toplumlarının tarihini öğretme işlevi
D) Meslek edinmek için gerekli bilgi ve beceriyi öğretme işlevi
E) Toplumun bilgi birikimini gelecek nesillere aktarma işlevi

Cevap : A) Öğrencilerin okullarda arkadaş edinmelerini sağlama işlevi

Açıklama : Merton’un sınıflandırmasında manifest /açık işlevler kurumun resmî olarak üstlendiği amaçlara ‐ örneğin bilgi aktarma, kültür aktarımı ve mesleğe hazırlama ‐ karşılık gelir. Arkadaşlık kurma, aidiyet hissi geliştirme, flört etme gibi sonuçlar ise okulun planlanmamış latent/gizli işlevleri arasında yer alır.

2. İsmail Hakkı Tonguç’un eğitim görüşüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Okul müfredatının sanayi üreticileri yetiştirecek şekilde planlanmasını savunur.
B) J.J. Rousseau’nun doğal eğitim anlayışından etkilenmiştir.
C) Bireyden topluma doğru gelişen evrimci görüşe dayanır.
D) John Dewey gibi okulun toplumun bir parçası olduğunu savunur.
E) İş ve çalışma odaklı okul anlayışını destekler.

Cevap : A) Okul müfredatının sanayi üreticileri yetiştirecek şekilde planlanmasını savunur.

Açıklama : Tonguç’un Köy Enstitüleri modeli tarım ve el işlerine dayalı kırsal üretici yetiştirmeyi hedefler; sanayi işçiliği yerine köyde yaşayıp üreten, çok yönlü aydın köy önderleri yetiştirmeye odaklanır. Diğer şıklardaki doğal eğitim, evrimci toplum görüşü, Deweyci iş-okul bütünlüğü ve işe dayalı öğrenme Tonguç’un tespit edilen özellikleridir.

3. Saint Augustine’e göre aşağıdakilerden hangisi doğru öğretim tarzıdır?

A) Eğlendirme ve güldürme
B) Korkutma
C) Ezberletme
D) Acı verme ve cezalandırma
E) Sevdirme ve teşvik etme

Cevap : E) Sevdirme ve teşvik etme

Açıklama : Augustinus, öğrenmenin temelinde sevgi (amor) ve içsel teşvik olduğunu vurgular. Bilgiye sevgiyle yönelmek, öğrenenin ruhani gelişimini destekler; cezalandırma ve korku geçici itaat sağlasa da kalıcı anlayış oluşturmaz.

4. Çatal sistemine dayalı okul kuruluş sistemi hangi tür toplumlarda görülmektedir?

A) Göçebe toplumlarda
B) Avcı ve toplayıcı toplumlarda
C) Feodal toplumlarda
D) Demokratik toplumlarda
E) Tarım toplumunda

Cevap : D) Demokratik toplumlarda

Açıklama :

5. Eğitimin iyi davranışı, ahlaki normları ve beden sağlığını içermesi gerektiğini savunan, Kanun ve Şifa isimli eserin sahibi olan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aristoteles
B) Farabi
C) İbn-i Sina
D) İbn-i Tufeyl
E) Gazali

Cevap : C) İbn-i Sina

Açıklama : İbn Sina (Avicenna) el-Kanun fi’t-Tıbb (Kanun) ve Kitabü’ş-Şifa eserlerinde sağlık ile ahlaki terbiyeyi birlikte ele alarak bütüncül bir eğitim vizyonu çizer.

6. Ziya Gökalp’e göre aşağıdakilerden hangisi milli eğitimin bir unsuru değildir?

A) Sanat eğitimi
B) Din eğitimi
C) Dil eğitimi
D) Yabancı dil eğitimi
E) Ahlak eğitimi

Cevap : D) Yabancı dil eğitimi

Açıklama : Gökalp millî kültürün taşıyıcıları olarak dil, din, ahlâk ve sanatı görür; yabancı dil öğretimi kültür aktarımının zorunlu öğesi değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi öğrenciye gizli müfredat ile aktarılır?

A) Matematik işlemlerini yapma becerisi
B) Otoriteye itaat etme
C) İnsan anatomisini tanıma
D) Edebiyat eserini yorumlama becerisi
E) Uygarlık tarihi bilgisi

Cevap : B) Otoriteye itaat etme

Açıklama : Gizli müfredat (saklı program) saygı, hiyerarşi, dakiklik, rekabet gibi örgüt kültürü değerlerini örtük olarak kazandırır; bilişsel içeriğin dışı kalır.

8. Eğitimli insan sayısının artışının ekonomik büyümeyi tetikleyeceğini savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çatışmacı kuram
B) İnsan sermayesi kuramı
C) Yeni-Marksist kuram
D) Yorumcu kuram
E) Radikal pedagoji

Cevap : B) İnsan sermayesi kuramı

Açıklama : Becker ve Schultz’un insan sermayesi yaklaşımı, eğitime yapılan yatırımı işgücünün verimliliğini ve dolayısıyla milli geliri artıran ekonomik bir yatırım olarak yorumlar.

9. Radikal Pedagoji’ye göre devlet okullarındaki eğitimin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Modern sanayi devleti için itaatkâr vatandaşlar yetiştirir.
B) Düzensiz, plansız ve istikrarsızdır.
C) Ekonomik üretkenliği yeterince desteklemez.
D) Öğrencilerin bireysel özerkliklerini destekler.
E) Öğrencinin kendi çıkarı yerine toplum çıkarını öncelemesini sağlar.

Cevap : A) Modern sanayi devleti için itaatkâr vatandaşlar yetiştirir.

Açıklama : Freire, Giroux vb. radikal pedagoglar okulu “bankacı eğitim” olarak görür; öğrencileri eleştirel bilinçten yoksun, itaatkâr işgücü olarak şekillendirir.

10. Ziya Gökalp’e göre eğitim toplumsal değerleri yeni nesillere aktararak muhafaza eder. Gökalp’in eğitim görüşü aşağıdaki kuramsal yaklaşımlardan hangisiyle açıklanabilir?

A) Yorumcu yaklaşım
B) Çatışmacı yaklaşım
C) Kültürel yeniden üretim yaklaşımı
D) Yeni-Marksist yaklaşım
E) İşlevselci yaklaşım

Cevap : E) İşlevselci yaklaşım

Açıklama : İşlevselciler gibi Gökalp de eğitimi toplumsal dayanışmayı ve düzeni sürdürmenin temel kurumu olarak görür; kültür aktarımı okulun birincil işlevi sayılır.

11. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde bir eğitim kurumu değildir?

A) Mahalle mektebi
B) Enderun
C) Medrese
D) Mekatib-i Umumiye Nezareti
E) Tekke

Cevap : D) Mekatib-i Umumiye Nezareti

Açıklama :

12. Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda açılan ilk sivil lisedir?

A) Darülmuallimin
B) Fenerbahçe Lisesi
C) Galatasaray Lisesi
D) Darülfünun
E) Beşiktaş Lisesi

Cevap : C) Galatasaray Lisesi

Açıklama : 1868’de kurulan Mekteb-i Sultani (Galatasaray), askerî ve dinî okulların dışında ilk sivil ortaöğretim kurumu olarak modern lise modelini getirmiştir.

13. Modern toplumlara özgü toplumsal eşitsizliklerin etkisiyle aşağıdaki okul düzenlerinden hangisi ortaya çıkar?

A) Elit okulları sistemi
B) Çatal sistemi
C) Merdiven sistemi
D) Paralel sütunlar sistemi
E) Meslek okulları sistemi

Cevap : B) Çatal sistemi

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi, geri kalmış ülkelerde bireysel modernleşme sürecinde özel bir rol oynadığı düşünülen etkenlerden biridir?

A) Eğitim
B) Tarım faaliyetleri
C) Sanayi devrimi
D) Askerî yatırımlar
E) Geleneksel festivaller

Cevap : A) Eğitim

Açıklama : Modernleşme kuramları eğitimi seküler değerler, yeni beceriler ve mobilite kazandırarak “gelişme motoru” olarak konumlandırır.

15. Çatışmacı yaklaşımın eğitim görüşüne göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Eğitim alanında toplumsal grupların çıkar çatışması vardır.
B) Okullar toplumsal düzeni koruyacak tutum ve davranışları öğretir.
C) Fırsat eşitliği söylemi seçkinlerin ayrıcalıklarını gizler.
D) Eğitim toplumsal eşitsizlikleri yok etme aracıdır.
E) Eğitim alanında seçkinlerin çıkarları korunur.

Cevap : D) Eğitim toplumsal eşitsizlikleri yok etme aracıdır.

Açıklama : Çatışma kuramcıları aksine okulun eşitsizlik üreten/yeniden üreten bir mekanizma olduğunu, mevcut güç ilişkilerini pekiştirdiğini savunur.

16. İşlevselci yaklaşıma göre eğitimin işlevi yetenekli kişileri seçmek ve onları piyasanın ihtiyaç duyduğu donanımlı bireyler haline getirmektir.
Eğitimin işlevini yerine getirmesini sağlayan modern toplum türünün özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Toplumsal düzende atfedilmiş özellikler belirleyicidir.
B) Toplumsal düzen liyakate göre oluşur.
C) Adalet ve refahı yaygınlaştıran demokratik işleyişe sahiptir.
D) Yetenek ve kişisel çabaya önem verilir.
E) Ekonomi yüksek uzmanlık bilgisine sahip insan kaynağına sahiptir.

Cevap : C) Adalet ve refahı yaygınlaştıran demokratik işleyişe sahiptir.

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisi Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yapılan düzenlemelerden biri değildir?

A) Bütün eğitim kurumları Maarif Nezaretine bağlandı.
B) İlahiyat fakültesi açıldı.
C) Medreseler kapatıldı.
D) Din hizmetlerini yerine getirecek memurları yetiştiren okullar açıldı.
E) Latin harflerini esas alan alfabe yürürlüğe girdi.

Cevap : E) Latin harflerini esas alan alfabe yürürlüğe girdi.

Açıklama : 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu maarifi tek çatı altında toplarken, alfabe değişimi 1928’de ayrı bir kanunla gerçekleşmiştir.

18. Aşağıdakilerden hangisi Gazali’nin eğitim görüşüne göre yanlıştır?

A) Eğitim dindar ve inançlı insanlar yetiştirmelidir.
B) İlahi olanın bilgisi insan aklıyla kavranamaz.
C) Gerçek bilgiye bilimsel düşünceyle ulaşılır.
D) Eğitim iyi davranışları da öğretmelidir.
E) Öğrencilerin kendilerine özgü farklılıkları gözetilmelidir.

Cevap : B) İlahi olanın bilgisi insan aklıyla kavranamaz.

Açıklama :

19. Paul Willis’e göre işçi sınıfından gelen öğrencilerin işçi sınıfına özgü işleri seçmelerinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşçi sınıfından gelen öğrenciler otoriteye başkaldırma kültürüne sahip değildir.
B) İşçi sınıfından gelen öğrenciler aşağılık duygusuna kapılarak okul karşıtı olurlar.
C) İşçi sınıfından gelen öğrenciler yüksek statülü işlerle ilgili bilgi sahibi değildir.
D) İşçi sınıfından gelen öğrenciler yeterli zeka ve beceriye sahip değildir.
E) İşçi sınıfından gelen öğrenciler okul karşıtı ve bedensel işleri öven bir kültürü miras alırlar.

Cevap : E) İşçi sınıfından gelen öğrenciler okul karşıtı ve bedensel işleri öven bir kültürü miras alırlar.

Açıklama : Willis’in “asi çıraklar” etnografisi, işçi erkek öğrencilerin okul otoritesine karşı direnen kültürlerinin kendilerini yeniden mavi yaka işlere yönelttiğini gösterir; bu kültür kültürel yeniden üretim mekanizmasıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi müfredatın ideolojik boyutunu örneklendirir?

A) Farklı sosyoekonomik sınıftan gelen öğrencilerin aynı sınıfta eğitim alması
B) Öğretmenlerin sınıfta pozitif ayrımcılık uygulamaları
C) Ders kitaplarında devletin resmî ideolojisinin vurgulanması
D) Okul idarecilerinin öğretmen-öğrenci ilişkisine müdahale etmesi
E) Okul binalarının dışarıdan girişe kapalı olması

Cevap : C) Ders kitaplarında devletin resmî ideolojisinin vurgulanması

Açıklama : Müfredatın ideolojik yüzü, ulusal kimlik, tarih anlatısı ve devlet meşruiyetini yücelten resmî söylemlerin bilinçli olarak öğrencilere aktarılmasıdır.