Gündelik Hayatın Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Erving Goffman’ın dramaturjik modeli ise, bireylerin gündelik hayatta belirli bir izleyici kitlesi önünde sergilediği “performanslar” üzerine odaklanır. Sosyal yaşam, bir tiyatro sahnesine benzer; bireyler rollerini oynar, izlenim yönetimi yapar ve kimliklerini bu performanslarla sunarlar.

Fenomenoloji, fiziksel dünyayı sabit bir gerçeklik olarak değil, bireysel bilinç tarafından kurulan bir yaşantı dünyası olarak görür. Edmund Husserl’ın “fenomenolojik indirgeme” kavramı, önyargıları askıya alarak deneyimin özünü kavramaya yönelir.

Pierre Bourdieu, toplumsal alanı bir “askeri muhayyile” ile tasvir eder; aktörler sosyal sermaye, kültürel sermaye gibi kaynakları kullanarak konum savaşları verir. Bourdieu’nun “habitus” kavramı da, bireylerin öğrendikleri sosyal yapıları nasıl içselleştirip gündelik pratiklerinde yeniden ürettiklerini açıklar.

Robert K. Merton, fonksiyonel analizde “açık” ve “gizli” fonksiyonlar ayrımını getirerek, toplumsal kurumların öngörülen ve öngörülemeyen etkilerini anlamamızı sağlamıştır. Bu, gündelik hayatın gözden kaçan boyutlarını açığa çıkarır.

Karl Marx’ın “yabancılaşma” kavramı, özellikle emeğin üründen, süreçten ve diğer insanlardan kopuşuyla ilgili eleştirisel bir bakış sunar. Gündelik iş deneyimlerinde yabancılaşmanın izleri bugün de hissedilmektedir.

Michel de Certeau, çalışanların otoriteyi aşma stratejilerini “peruk” kavramıyla anlatır. Gündelik hayatta mikro direniş teknikleri, iktidarın dayatmalarına karşı yaratıcı alanlar açar.

Frankfurt Okulu teorisyenleri Adorno ve Horkheimer, “kültür endüstrisi” kavramıyla, kitlesel medya ürünlerinin bireyleri pasifleştirip eleştirel düşünceyi bastırdığını savunmuştur. Bu, gündelik tüketim alışkanlıklarımızın arkasındaki ideolojik yapıya işaret eder.

Howard Becker’in sapkınlık teorisi, sapmanın davranışın kendisinde değil, toplumun o davranışa verdiği tepkide yattığını ileri sürer. Etiketleme süreci, bireyin kimliğini şekillendirir.

Ferdinand Tönnies’in Gemeinschaft (cemaat) ve Gesellschaft (cemiyet) ayrımı, geleneksel samimi toplumlardan rasyonel modern toplumlara geçişin izini sürer.

Son olarak, Henri Lefebvre gündelik hayatı modernleşme sürecinin en hassas göstergesi olarak görür. Tüketim, zaman kullanımı ve mekân örgütlenmesi gibi görünüşte basit olan pratikler, toplumsal değişim dinamiklerini anlamada temel anahtarlar sunar.

Günün sonunda, gündelik hayatın sosyolojisi bize şunu öğretir: En olağan davranışlar bile, daha genis toplumsal yapıların ve iktidar ilişkilerinin yansımasıdır.

1. Sembolik etkileşimcilerin, “sosyal yapı” kavramı yerine kullanmayı tercih ettikleri kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal yapı
B) Eylemde birlik
C) Sosyalizasyon
D) Kurumsal yapı
E) Birlikte eylem

Cevap : E) Birlikte eylem

Açıklama : Herbert Blumer, makro “sosyal yapı” şemasını mikro etkileşimlerle anlamlandırmak için “birlikte eylem” (joint action) kavramını kullanır. Böylece sembolik etkileşimcilik, gündelik hayatın içindeki karşılıklı anlam üretimini vurgulayarak sosyal düzeni dinamik bir süreç olarak ele alır. Bu açıklama, Gündelik Hayatın Sosyolojisi bağlamında “birlikte eylemin” niçin kilit kavram olduğunu SEO açısından öne çıkarır.

2. Erving Goffman’ın, bir kimsenin belli bir gözlemci kümesi önünde sürekli bulunduğu bir süre boyunca gerçekleştirdiği ve gözlemciler üzerinde biraz da olsa etkili olan tüm faaliyetleri tanımlamak için kullandığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Playing
B) Sunum
C) Game
D) Yorum
E) Performans

Cevap : E) Performans

Açıklama : Goffman’ın dramaturjik modelinde birey, seyircisinin beklentilerine göre sahnede bir performans sergiler. “Gündelik hayat tiyatrosu” metaforu, yüz yüze etkileşimde kimlik sunumunun (presentation of self) nasıl düzenlendiğini açıklar; böylece sosyal rol, dekor ve izlenim yönetimi kavramlarının önemi vurgulanır.

3. Aşağıdaki sosyolojik yaklaşımlardan hangisi fiziki dünyanın asla değişmeyen ve bütün insanlar için aynı olan gerçek bir dünya olmadığını savunur?

A) Sembolik Etkileşimcilik
B) Fenomenoloji
C) Damgalama Teorisi
D) Postmodern Sosyal Teori
E) Marksist Teori

Cevap : B) Fenomenoloji

Açıklama : Fenomenoloji, Edmund Husserl’den itibaren “yaşantı dünyası”nın (Lebenswelt) öznel kurulumunu merkeze alır. Fiziksel gerçekliğin sabit değil, bilinç tarafından sürekli yeniden inşa edilen bir olgu olduğu vurgulanır. Bu bakış açısı, gündelik hayat araştırmalarında deneyimin yorumlanmasını öne çıkarır.

4. Pierre Bourdieu’nun, alanı ve içinde süren mücadeleleri tanımlamak için kullandığı metafor aşağıdakilerden hangisidir?

A) Askeri muhayyile
B) Okul
C) Sosyolojik tahayyül
D) Karınca kümesi
E) Alışveriş merkezi

Cevap : A) Askeri muhayyile

Açıklama : Bourdieu, “alan”ı (field) “mücadelelerin sahası” olarak bir savaş meydanı metaforuyla açıklar. Aktörler, sermaye türlerini kullanarak konum üstünlüğü için “stratejik manevralar” yapar. Bu askeri imge, alan içindeki güç dinamiklerini görünür kılar.

5. Fonksiyonel bir analiz yapıldığında kolayca görülmesi mümkün olmayan işlevlerle de karşılaşmak mümkündür, diyerek bu noktada “açık fonksiyon” (manifest function) ve “gizli fonksiyon” (latent function) ayrımını yapan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Robert Merton
B) Herbert Spencer
C) Auguste Comte
D) Emile Durkheim
E) Vilfredo Pareto

Cevap : A) Robert Merton

Açıklama : Merton’un fonksiyonel analizinde, kurumların açık (bilinçli) ve gizli (öngörülmeyen) sonuçları ayrıştırılır. Bu yaklaşım, gündelik pratiklerin görünmez işlevlerini keşfetmek için sosyolojik bir “büyüteç” sunar.

6. “Yabancılaşma” kavramını sosyolojiye kazandıran sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Talcott Parsons
B) Max Weber
C) Robert K. Merton
D) KarlMarx
E) Ralf Dahrendorf

Cevap : D) KarlMarx

Açıklama : Marx, kapitalist üretimde emeğin ürünü, süreç ve diğer insanlarla bağının kopmasını “yabancılaşma” kavramıyla betimler. Bu kavram, gündelik emek deneyimlerinin eleştirel analizinde hâlâ merkezi bir referanstır.

7. Michel de Certeau, otorite karşısında sıradan insanların dikkati başka yöne çekmesini aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklamaktadır?

A) Peruk
B) İmaj
C) Eldiven
D) Kalkan
E) Maske

Cevap : A) Peruk

Açıklama : De Certeau, “la perruque” (peruk) kavramıyla çalışanların şirket zamanını kendi yaratıcı işlerine kaydırarak otoritenin denetimini aşma taktiğini anlatır. Gündelik mikro direniş biçimlerini görünür kılar.

8. Toplumun normlarını ve değerlerini tehdit eden, sürekli toplumsal kuralları ihlal eden davranışlarda bulunan kişiler toplum tarafından aşağıdakilerden hangisiyle nitelendirilir?

A) Sapkın
B) Komünist
C) Anarşist
D) Hasta
E) Terörist

Cevap : A) Sapkın

Açıklama : Sapma (deviance), normatif beklentilerden kalıcı biçimde uzaklaşmayı ifade eder. Becker’in damgalama kuramına göre “sapkın” etiketleme toplumsal tepkilerin ürünüdür.

9. Vilfredo Pareto, Seçkinlerin Dolaşımı Teorisi’nde iki farklı seçkin tipinden bahsetmektedir.
Bu seçkin tipleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) Aylaklar ve öteki aylaklar
B) Kurtlar ve çakallar
C) Eşek arıları ve bal arıları
D) Bedeviler ve hadariler
E) Arslanlar ve tilkiler

Cevap : E) Arslanlar ve tilkiler

Açıklama : Pareto’ya göre arslanlar güce, tilkiler ise kurnazlığa dayanan yönetim tarzlarını temsil eder. Seçkinlerin dolaşımı, sistemin sürekliliği için zorunlu görülür.

10. Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu’nun (Kritik Teori) üzerinde durduğu temel konulardan biri değildir?

A) Marksist Teori’nin kritiği
B) Sosyolojinin kritiği
C) Post-modern toplumun kritiği
D) Pozitivizmin kritiği
E) Kültürün kritiği

Cevap : C) Post-modern toplumun kritiği

Açıklama : Frankfurt Okulu analizi modern kapitalist toplum, pozitivizm ve kültür endüstrisi odaklıdır; post-modernizm eleştirileri ise sonraki kuşak teorisyenlere aittir.

11. Howard Becker’e göre bir davranışın sapma davranışı olarak görülüp görülmemesi davranışı yapan kişinin hangi özelliğine bağlıdır?

A) Kişilik
B) Tutum
C) Sağlık durumu
D) Kimlik
E) Yaş

Cevap : D) Kimlik

Açıklama : Becker, “sapma”nın eylemde değil, toplumsal tepki ve etiketlemede yattığını söyler. Kişiye yapıştırılan kimlik etiketi, davranışın nasıl algılanacağını belirler.

12. Pierre Bourdieu’nun, “Sosyal dünyanın yapılarının içselleştirilmesinin bir ürüdür. Bu bakımdan içselleştirilmiş sosyal yapı olarak düşünülebilir.” şeklinde tanımladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sermaye
B) Habitus
C) Konsensüs
D) Endemik
E) Asabiye

Cevap : B) Habitus

Açıklama : Habitus, bireyin geçmiş deneyimlerle şekillenen kalıcı eğilimler setidir; alanlarla etkileşerek pratikleri yönlendirir. Gündelik seçimlerimizin arkasındaki sezgisel “otomatik pilot”tur.

13. Theodor W. Adorno ve Max Horkheimer’ın beyin yıkama ve toplumsal denetim aracı olarak yukarıdan dayatılan ve yönetilen bir kültür olarak tanımladıkları kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel kimlik
B) Kültür endüstrisi
C) Kültürel kırılma
D) Endüstri kültürü
E) Kültürel çatışma

Cevap : B) Kültür endüstrisi

Açıklama : “Kültür endüstrisi”, kitle iletişim araçlarının standartlaşmış ürünler yoluyla pasif tüketiciler yaratarak eleştirel düşünceyi bastırdığını savunur. Gündelik medya kullanımının ideolojik boyutuna dikkat çeker.

14. Fenomenologlara göre nesneleri algılayışımızdan bildiğimiz matematiksel formüllere kadar tüm dünya deneyimimiz bilinç içinde ve bilinç tarafından kurulmuştur. Bu kuruluş sürecinin izini sürmek istiyorsak dünyaya ilişkin bildiklerimize boş vermemiz ve o bilginin nasıl ya da hangi süreçlerle oluştuğuna yönelmemiz gerekir.
Burada sözü edilen durumu anlatan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fenomenolojik tipleştirme
B) Fenomenolojik örüntüleme
C) Fenomenolojik sınırlandırma
D) Fenomenolojik rasyonelleşme
E) Fenomenolojik indirgeme

Cevap : E) Fenomenolojik indirgeme

Açıklama : “İndirgeme” (epoché), doğal tutumu askıya alarak deneyimin özünü kavramayı hedefler. Gündelik algıları braketleyip bilinç akışının kurucu yapılarını açığa çıkarır.

15. Sembolik etkileşimciliğin temel kavramlarından biri olan “benlik” ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Benlik, diğerlerinin rollerini almayı öğrendikçe gelişir.
B) Benlik, sosyal etkileşim yoluyla inşa edilir.
C) Benlik, daha çok doğuştan var olan karakterden türeyen bir düşüncedir.
D) Benlik, kişinin zihnindeki kendisidir.
E) Benlik, insanların kendi kendilerini nasıl gördüklerini belirtir.

Cevap : C) Benlik, daha çok doğuştan var olan karakterden türeyen bir düşüncedir.

Açıklama : SI kuramında benlik, sosyalleşme sürecinde “genelleştirilmiş öteki”nin içselleştirilmesiyle oluşur; biyolojik determinizm savı geçerli değildir.

16. Aşağıdakilerden hangisi Pierre Bourdieu’nun sosyolojiye kazandırdığı kavramlardan biri değildir?

A) Sermaye
B) Sembolik şiddet
C) Alan
D) Tortular
E) Habitus

Cevap : D) Tortular

Açıklama : “Tortular” kavramı Bourdieu literatüründe yer almaz; diğer dört kavram onun analitik üçlüsü (alan-habitus-sermaye) ve “sembolik şiddet” yaklaşımıdır.

17. Gündelik hayatın sosyolojisine göre aşağıdakilerden hangisi gündelik hayatı incelemenin bize kazandırdıklarından biridir?

A) Mutlu olmamıza katkı sağlar.
B) Kısa zamanda şöhret kazandırır.
C) Daha büyük toplumsal düzen ve kurumların anlaşılmasında yardımcı olur.
D) Gelecekle ilgili sağlam öngörülerde bulunmamıza yardımcı olur.
E) Araştırmada ekonomik kolaylık sağlar.

Cevap : C) Daha büyük toplumsal düzen ve kurumların anlaşılmasında yardımcı olur.

Açıklama : Mikro eylemlerin analizi, makro yapıları yansıtır. Bu nedenle gündelik pratikler, modern toplumun genel işleyişini çözümlemek için vazgeçilmez bir “sosyolojik mercek” sunar.

18. Aşağıdakilerden hangisi Sembolik Etkileşimci Teori’nin temel konularından biri değildir?

A) Anlamları ve sembolleri öğrenme
B) Aksiyon ve etkileşim
C) Bilinçaltı
D) Düşünce kapasitesi
E) Düşünme ve etkileşim

Cevap : C) Bilinçaltı

Açıklama : “Bilinçaltı” psikanalitik bir terimdir; SI ise toplumsal anlam, sembol kullanım ve yüz yüze etkileşim süreçlerine odaklanır.

19. Toplumsal değişimin “cemaat tipi” toplumdan “cemiyet tipi” topluma doğru gerçekleştiğini savunan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jonathan H. Turner
B) Ferdinand Tönnies
C) Talcott Parsons
D) Walter Wallace
E) Dennis H. Wrong

Cevap : B) Ferdinand Tönnies

Açıklama : Tönnies’in Gemeinschaft → Gesellschaft tipolojisi, modernleşme sürecinin gündelik ilişkileri samimiyetten rasyonelliğe dönüştürdüğünü gösterir.

20. Aşağıdakilerden hangisi Henri Lefebvre’e göre toplumların geçirdiği modernleşme sürecinin izini sürmek için kullanılabilecek en elverişli araçlardan biridir?

A) Japonya’nın modernleşme sürecinin incelenmesi
B) Mısır, Hint ve Çin medeniyetlerinin incelenmesi
C) Orta Çağ Avrupasının incelenmesi
D) Gündelik hayatın incelenmesi
E) Tarih kitaplarının incelenmesi

Cevap : D) Gündelik hayatın incelenmesi

Açıklama : Lefebvre, “gündelik hayat”ı modernitenin dokusunu en iyi yansıtan alan olarak görür; mekân, tüketim ve zaman pratikleri modernleşme dinamiklerini gözler önüne serer.