Modernliğin Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Fransız Devrimi, krallık rejimini ve Katolik Kilisesi’nin mutlak gücünü kırarken, evrensel insan hakları fikrinin tüm dünyaya yayılmasına zemin hazırlamıştır. Francis Bacon’un “pazar hayaleti” kavramı, dil ve toplum kaynaklı bilgi yanılsamalarına dikkat çekerken; modern bilim evreni, mekanik bir saat gibi bütüncül ve ampirik temellere dayandırılmıştır.

Karl Marx, bireylerin tarihlerini kendi seçmedikleri koşullarda yaptıklarını savunmuş ve tarihsel materyalizm perspektifini getirmiştir. Bilim ve kültüre insani değerlerin merkezde olduğu bir yaklaşımla hümanizm adı verilmiştir.

Jakoben dönem, monarşiyi değil cumhuriyetçiliği yücelten radikal bir hareketti. Robespierre ve Danton gibi figürler, devrimin radikal safhasının öncülerindendi.

Idealizm akımından etkilenmeyen Descartes, modern felsefede akılcılığın temelini atmıştır. Max Weber’in “dünyanın büyüsünün bozulması” metaforu ise modern rasyonalizasyon sürecinin sekülerleşme etkisini betimler.

Romantizm, sıradan olana derin anlamlar yükleyen bir estetik arayıştır; Erasmus’un “Deliliğe Övgü” eseri gibi hümanist yapıtlar ise modern eleştirinin öncüleri olmuştur.

Anthony Giddens, sosyolojiyi modernliğin sistemli bilimsel incelemesi olarak tanımlar. Marshall Berman’ın “Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor” eseri, modern dünyanın değişken ve çelişkili yapısını etkili şekilde ifade eder.

Modern öncesi toplum, savaşanlar, dua edenler ve çalışanlar üzerinden tasnif edilirdi. Bilgi düzeni fizik, matematik ve metafizik şeklinde sıralanırdı.

Kapitalizmin emek üzerindeki etkileri, emeğin vasıfsızlaşması, düşük ücretler ve uzun çalışma saatleri gibi olguları kapsarken, ham madde ihtiyacı daha genelde sanayi ve teknoloji gelişimleriyle bağlantılıdır.

Son olarak, Kınalızade Ali Efendi’nin “adalet çemberi” kavramı, Osmanlı düşüncesinde toplumsal dengenin nasıl sağlanması gerektiğine dair klasik bir model sunar.

Modernliğin sosyolojisi, bütün bu teorik akımları ve tarihsel gelişmeleri bir arada düşünerek, bugünkü toplumsal düzenin derinlemesine anlaşılmasını hedefler.

1. Aşağıdaki siyaset filozoflarından hangisi bireysel özgürlük ve özel mülkiyet hakkındaki fikirleri ile Amerikan Bağımsızlık Savaşı’na etki etmiştir?

A) Baron de La Brède et de Montesquieu
B) John Locke
C) Saint Simon
D) Karl Marx
E) Alexis de Tocquveille

Cevap : B) John Locke

Açıklama : Locke’un “yaşam-özgürlük-mülkiyet” doğuştan hakları ve “yasama yetkisine rıza” vurgusu, 1776 Bağımsızlık Bildirgesi’nin ideolojik omurgasını oluşturur; modern liberal demokrasinin temelidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Vico’nun tarihsel dönemlendirmelerinden biridir?

A) Kahramanlar Çağı
B) Pozitif Çağ
C) Teolojik Çağ
D) Sanat Çağı
E) Orta Çağ

Cevap : A) Kahramanlar Çağı

Açıklama : Giambattista Vico, “Tanrılar Çağı → Kahramanlar Çağı → İnsanlar Çağı” üçlü döngüsünü öne sürer; “Kahramanlar Çağı” (Heroic Age) ikinci safhayı temsil eder.

3. Aşağıdakilerden hangisi erken dönem hümanizmin özellikleri arasında yer almaz?

A) Fetih sonrası İtalya’ya gelen Ortodoks teologların düşüncelerinden etkilenmiştir.
B) Neo-Platonizm ve Hermetizm gibi felsefelerden etkilenmiştir.
C) Metnin filolojik analizine karşı dogmatik yaklaşımı savunur.
D) Kutsal Kitap’ın nasıl yorumlanması gerektiği ile ilgili bir tartışmanın ürünüdür.
E) İlk olarak Venedik ve Floransa gibi İtalyan kentlerinde teşekkül etmiştir.

Cevap : C) Metnin filolojik analizine karşı dogmatik yaklaşımı savunur.

Açıklama : Hümanistler tam tersine metinlerin özgün dilde filolojik-eleştirel okunmasını savunmuş, skolastik dogmatizme meydan okumuşlardır.

4. Aşağıdaki ifadelerden hangisi romantiklerin modern kültüre olan katkıları arasında gösterilemez?

A) Kültüre dinamik bir anlam yüklerler.
B) “Kalabalıklar içinde yalnız” gibi güncel kültürel durumları betimlemişlerdir.
C) Eleştiriyi kültürün içkin bir parçası olarak kabul ederler.
D) Öznelliği savunan bir birey anlayışına sahiptirler.
E) İş bölümü ve vazife ahlakına dayanan bir toplum tasarısına sahiptirler.

Cevap : E) İş bölümü ve vazife ahlakına dayanan bir toplum tasarısına sahiptirler.

Açıklama : Romantikler sanayi-rasyonalite temelli iş bölümü ahlâkını eleştirir; ruh-duygu-doğa vurgusuyla bütüncül bir kültür arayışındadır.

5. I. Etkileri çok geniş bir coğrafyaya yayılmıştır.
II. Krallık rejiminin güçlenmesine neden olmuştur.
III. Katolik kilisesinin yeniden güç kazanmasını sağlamıştır.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Fransız Devrimi’nin sonuçları arasında gösterilemez?

A) II ve III
B) I ve II
C) I ve III
D) Yalnız III
E) Yalnız I

Cevap : A) II ve III

Açıklama : Devrim monarşiyi yıkıp laikliği güçlendirmiş, kilisenin imtiyazlarını törpülemiştir; buna karşın “evrensel haklar” fikri tüm dünyaya yayılmıştır.

6. Francis Bacon’un “pazar hayaleti” ile kastettiği yanlış bilgi/yanılsama aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanın doğasından gelen yanlışlar
B) Felsefi öğreti ve edebi anlatılardan doğan yanlışlar
C) Kişisel hayat hakkındaki yanlışlar
D) Deney ve gözlemden kaynaklanan yanlışlar
E) Uzlaşı ve dayanışmanın sebep olduğu yanlışlar

Cevap : E) Uzlaşı ve dayanışmanın sebep olduğu yanlışlar

Açıklama : “Idola Fori” (pazar/çarşı putları) dilin ve gündelik söylemin muğlaklığıyla oluşan kavram kargaşasını, yani toplumsal iletişimden kaynaklı yanılsamaları ifade eder.

7.
I. Evren, “ay üstü” ve “ay altı” alem olarak ikiye ayrılır.
II. Ampirik-matematiksel bir doğa bilimine dayanır.
III. Evren, mekanik bir saatin işleyişini andırır.
Yukarıdaki maddelerden hangisi modern evren biliminin özellikleri arasında gösterilemez?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve III
D) I ve II
E) Yalnız II

Cevap : A) Yalnız I

Açıklama : Aristotelesçi “ay üstü / ay altı” ayrımı ortaçağ kozmolojisine aittir; modern bilim evreni bütüncül ve mekanik bir düzen olarak görür.

8. “Kişiler, kendi tarihlerini kendileri yaparlar; fakat keyiflerine göre kendileri tarafından seçilmiş koşullara göre değil de geçmişin doğrudan doğruya verdiği ve miras olarak bıraktığı koşullarda olur bu.”
Yukarıdaki ifadeler aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Friedrich Engels
B) G. W. Friedrich Hegel
C) Arnold Toynbee
D) Karl Marx
E) Auguste Comte

Cevap : D) Karl Marx

Açıklama : Alıntı, Marx’ın Louis Bonaparte’ın 18 Brumaire’i eserinden olup, yapı-özne diyalektiğini tarihsel maddiyete bağlar.

9. “Bilim ve kültürde insani değer ve ilgilerin esas alınması” şeklinde tanımlanabilecek kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ampirizm
B) Rasyonalizm
C) Hümanizm
D) Slopsizm
E) Dogmatizm

Cevap : C) Hümanizm

Açıklama : Hümanizm, insanı merkeze koyan, bilgi ve sanat faaliyetlerini beşerî değerlere göre yeniden yorumlayan Rönesans kökenli bir akımdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Jacobenist dönemdeki gelişmeler arasında gösterilemez?

A) Küçük bir aydın grubu ile yoksul bir kitlenin ittifakına dayanır.
B) Krallık rejimine geri dönülmüştür.
C) Çok sayıda aristokrat ve burjuvayı idam etmişlerdir.
D) Robespierre, Marat ve Danton önemli temsilcileridir.
E) Genel oy hakkı yürürlüğe girmiştir.

Cevap : B) Krallık rejimine geri dönülmüştür.

Açıklama : Jakoben dönem Cumhuriyetçi-radikal çizgidedir; monarşinin restorasyonu, Thermidor sonrası ve Napolyon safhasında gündeme gelmiştir.

11. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi ‘idealizm’den etkilenmemiştir?

A) G. W. F. Hegel
B) F. Nietzsche
C) J. G. Herder
D) Descartes
E) Karl Marx

Cevap : D) Descartes

Açıklama : 12. “Dünyanın büyüsünün bozulması” metaforu aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Karl Marx
B) Talcott Parsons
C) Auguste Comte
D) Emile Durkheim
E) Max Weber

Cevap : E) Max Weber

Açıklama : Weber’in “Entzauberung der Welt” kavramı, rasyonelleşme sürecinin geleneksel-mistik anlam dünyalarını çözerek modernliğin özgün sekülerliğini yarattığını anlatır.

13. “Sıradan şeylere yüksek bir anlam, alışılmışa gizemli bir itibar, bilinene bilinmeyenin onurunu, sonluya sonsuz bir görünüm vermeye çalışır.”
Yukarıdaki cümlede yapılan tanımlama aşağıdaki düşünce akımlarından hangisine aittir?

A) Tarihselcilik
B) Materyalizm
C) Romantizm
D) Rasyonalizm
E) İdealizm

Cevap : C) Romantizm

Açıklama : Alıntı, romantizmin gündelik olana derinlik ve yücelik katma estetik idealini özetler; doğa-duygu odağı romantik duyarlığa has bir niteliktir.

14. Aşağıdaki eserlerden hangisi Erasmus’a aittir?

A) Güneş Ülkesi
B) Yeni Bilim
C) Utopia
D) Macbeth
E) Deliliğe Övgü

Cevap : E) Deliliğe Övgü

Açıklama : Desiderius Erasmus’un Stultitiae Laus (Deliliğe Övgü) adlı satirik eseri, erken modern Avrupa’da hümanist düşüncenin simgesi olmuştur.

15. Anthony Giddens’a göre sosyolojiyi tanımlayan en doğru ifade aşağıdakilerin hangisidir?

A) Sanayinin bilimi
B) Toplumun bilimi
C) Modernliğin bilimi
D) Düşüncenin bilimi
E) Endüstrinin bilimi

Cevap : C) Modernliğin bilimi

Açıklama : Giddens, sosyolojiyi “modern toplumsal kurumların sistemli incelemesi” olarak konumlandırır; dolayısıyla modernlik analizi disiplinin kalbidir.

16. Modernite ve modernleşme konularını ele alan “Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor.” adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

A) Karl Marx
B) Marshall Berman
C) Friedrich Nietzsche
D) Zygmunt Bauman
E) Anthony Giddens

Cevap : B) Marshall Berman

Açıklama : Berman’ın 1982 tarihli yapıtı, Marx’ın Komünist Manifesto’daki ünlü dizesini başlıklaştırarak modern deneyimin çelişkili dinamiklerini irdeler.

17. Aşağıdaki tasniflerden hangisi modern öncesi toplumsal düzeni tanımlamak için kullanılabilir?

A) Çalışanlar, dua edenler, uyuyanlar
B) Uyuyanlar, çalışanlar, hazır yiyiciler
C) Dua edenler, gezenler, çalışanlar
D) Savaşanlar, dua edenler, çalışanlar
E) Gezenler, uyuyanlar, çalışanlar

Cevap : D) Savaşanlar, dua edenler, çalışanlar

Açıklama : Ortaçağ feodal hiyerarşisinde toplumsal yapı “oratores-bellatores-laboratores” (ruhban-savaşçı-emekçi) üçlemesiyle özetlenirdi.

18.
I. Fizik
II. Metafizik
III. Matematik
Yukarıda verilen modern öncesi dönemdeki bilgilerin doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) III-II-I
B) I-III-II
C) I-II-III
D) II-I-III
E) II-III-I

Cevap : B) I-III-II

Açıklama :

19. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan kapitalizmin emek ile ilgili düzenlemelerinden biri değildir?

A) Ham madde ihtiyacının artışı
B) Emeğin vasıfsızlaşması
C) Düşük ücretler
D) Uzun çalışma saatleri
E) Yedek bir iş gücünün oluşması

Cevap : A) Ham madde ihtiyacının artışı

Açıklama : Ham madde talebi üretim teknolojileriyle ilişkili iken diğer seçenekler emek piyasasının kapitalist disiplinine (proleterleşme, artı-değer baskısı) dairdir.

20. “Adalet Çemberi” kavramı aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Namık Kemal
B) Leo Huberman
C) Karl Polanyi
D) Kınalızade Ali Efendi
E) Mizancı Murat

Cevap : D) Kınalızade Ali Efendi

Açıklama : 16. yy Osmanlı ahlâk düşünürü Kınalızade, Ahlak-ı Alâî’de toplumsal düzeni hükümdar-kanun-ekonomi-adalet döngüsü (adalet çemberi) metaforuyla açıklar; İslam siyaset-ahlâk geleneğinde etkili olmuştur.