Veri Tabanı Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

1. Popüler VTYS’ler ve Ekosistem Uyumu

SQL Server (Microsoft), MySQL, PostgreSQL, Oracle Database ve SQLite günümüzün en yaygın ilişkisel veri tabanı yönetim sistemleridir.
Özellikle Microsoft ekosisteminde .NET ile tam uyumlu çalışan SQL Server, Windows tabanlı sunucularda performans, T-SQL desteği ve güçlü raporlama servisleri sunar.
Web tabanlı LAMP yığınlarında ise MySQL üstünlüğü göze çarpar.

2. SQL Standartları ve Dialect (Lehçe) Kavramı

SQL, ANSI/ISO tarafından standartlaştırılmış olsa da her VTYS kendi genişletmelerini (T-SQL, PL/pgSQL vb.) sağlar.
Bu nedenle “çeşitli VTYS’ler içinde gelişmiş SQL versiyonları bulunur” ifadesi doğrudur.
Sorguların taşınabilirliğini korumak için temel söz dizimine bağlı kalmak önemlidir.

3. ORM ve SQLAlchemy

<Nesne-İlişkisel Eşleme> (ORM), tabloları sınıflara, satırları nesnelere dönüştürerek boilerplate SQL kodunu ortadan kaldırır.
Python ekosisteminde SQLAlchemy, hem ORM katmanı hem de düşük seviye core API’si ile esnek çalışma imkânı sunar.
session.query().filter() gibi sorgular arka planda optimize SQL üretir ve veritabanına gönderir.

4. Veri Tabanı Tasarımı ve DIKW Modeli

Başarılı bir veri tabanı tasarımı; tutarlılık, bütünlük kısıtları (PK, FK), indeksleme ve normalizasyon adımlarını içerir.
Doğru tasarım, verinin ham hâlinden (veri) anlamlı enformasyona ve oradan bilgiye dönüşümünü kolaylaştırır.
Bu süreç Rowley’in Bilgelik Hiyerarşisi’nde (DIKW) “Veri → Enformasyon → Bilgi” sıralamasıyla temsil edilir.

5. Codd’un İlişkisel Modeli

E. F. Codd, 1970’te ilişkisel modeli tanımlayarak veriye yüksek seviyeli, matematiksel temelli bir erişim dili kazandırdı.
Bu motivasyon yeni bir üst seviye dil (SQL) ortaya çıkarmak ve fiziksel veri erişim detaylarını geliştiriciden soyutlamaktı.

6. Hafif ve Gömülü Çözümler

SQLite, sunucusuz yapısı sayesinde gömülü sistemler, mobil uygulamalar ve IoT cihazlarında en çok tercih edilen VTYS’dir.
Dosya tabanlı mimarisi, minimum yapılandırma gereksinimi ve küçük bellek ayak izi avantaj sağlar.

7. Sorgu Örnekleri ve İleri Seçim Kriterleri

SELECT *
FROM Kullanicilar
WHERE yas > 50 AND unvan = 'Güvenlik Görevlisi';

Yukarıdaki sorgu, SQL’de çoklu koşul kullanımına (AND operatörü) klasik bir örnektir; indeksli yas ve unvan sütunlarıyla birlikte kullanıldığında sorgu hızı ciddi ölçüde artar.

Sonuç

Veri Tabanı Yönetimi alanında doğru VTYS seçimi, etkili SQL/ORM kullanımı ve sağlam veri modeli oluşturmak, sürdürülebilir yazılım projelerinin temelini oluşturur.
2024-2025 vize sorularında sorgulanan kavramlar; gerek akademik, gerek endüstriyel senaryolarda karşımıza çıkan standart bilgileri özetler.
Bu rehber sayesinde konuları pekiştirerek hem sınav başarınızı artırabilir hem de gerçek projelerde verimli veri tabanı çözümleri geliştirebilirsiniz.

1- Microsoft ekosistemiyle en uyumlu şekilde çalışan VTYS aşağıdakilerden hangisidir?

A) Redis
B) MySQL
C) SQL Server
D) MariaDB
E) Elastic Search

Cevap : C) SQL Server

Açıklama : SQL Server, Microsoft tarafından geliştirilmiş olup .NET ekosistemi, Windows Server ve Azure platformlarıyla doğal entegrasyona sahiptir; bu nedenle Microsoft ortamlarında en uyumlu VTYS’dir.

2- Aşağıdakilerden hangisi özgür yazılım felsefesinin sunduğu temel özgürlüklerden biri değildir?

A) Yazılımı değiştirerek, değiştirilmiş kopyayı dağıtabilme
B) Herhangi bir amaç için yazılımı sınırsız kullanma
C) Yazılımı dağıtabilme
D) Yazılımın kodlarını inceleyebilme
E) Yazılımı kullanırken kullanım verilerinin kayıt altına alınması gerekliliği

Cevap : E) Yazılımı kullanırken kullanım verilerinin kayıt altına alınması gerekliliği

Açıklama : Özgür yazılım dört temel özgürlük (çalıştırma, inceleme, değiştirme, dağıtma) sunar; kullanıcıyı izlemek veya kullanım verilerini kaydetmek özgürlük kapsamına girmez.

3- SQL ile ilgili aşağıdaki şıklardan hangisi yanlıştır?

A) Çeşitli VTYS (Veri Tabanı Yönetim Sistemi)’ler içinde gelişmiş versiyonları bulunur.
B) Programlama dilleri SQL sayesinde veri tabanı ile etkileşime geçer.
C) Çoğu VTYS (Veri Tabanı Yönetim Sistemi) ile uyumlu çalışır.
D) Veri yönetimi için tek başına kullanılamaz.
E) Çoğu programlama dilleriyle uyumlu çalışır.

Cevap : D) Veri yönetimi için tek başına kullanılamaz.

Açıklama : SQL, bir VTYS üzerinde doğrudan çalıştırılarak veri oluşturma, okuma, güncelleme ve silme (CRUD) işlemlerini tek başına gerçekleştirebilir; bu nedenle “tek başına kullanılamaz” ifadesi yanlıştır.

4- Aşağıdakilerden hangisi en çok kullanılan veri tabanı yönetim sistemlerinden biri değildir?

A) Postgre SQL
B) Oracle
C) MySQL
D) Splunk
E) Microsoft SQL Server

Cevap : D) Splunk

Açıklama : Splunk bir log analizi ve büyük veri platformudur; ilişkisel VTYS olarak sınıflandırılmaz. PostgreSQL, Oracle, MySQL ve SQL Server ise yaygın kullanılan VTYS’lerdir.

5- T-SQL, hangi VTYS’nin özelleşmiş ve daha yetenekli hâle getirilmiş veri sorgulama dilidir?

A) Redis
B) SQL Server
C) Oracle Database
D) MySQL
E) SQLite

Cevap : B) SQL Server

Açıklama : Transact-SQL (T-SQL) Microsoft SQL Server’a özgü genişletilmiş SQL lehçesidir ve saklı yordamlar, hata yakalama, akış kontrolü gibi özellikler ekler.

6- Veri tabanına erişimde doğrudan SQL kullanmadan sorgulama yapmayı sağlayan programlama kütüphanesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nesne-İlişkisel Eşleme
B) Nesne Yönelimli Programlama
C) Varlık-İlişki Diyagramı
D) İlişkisel Veri Tabanları
E) Yapısal Sorgu Dili

Cevap : A) Nesne-İlişkisel Eşleme

Açıklama : Nesne-İlişkisel Eşleme (ORM), sınıf ve nesneleri tablo ve kayıtlara eşleyerek geliştiricinin SQL yazmadan veri sorgulamasını sağlar; SQLAlchemy, Hibernate gibi araçlar bu yaklaşımı kullanır.

7- Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı ile etkin şekilde etkileşime geçme yöntem veya yaklaşımlarından birisi değildir?

A) Microsoft Excel
B) DBeaver
C) SQLAlchemy
D) SQL
E) ORM

Cevap : A) Microsoft Excel

Açıklama : Excel bir hesap tablosu uygulamasıdır; veri tabanı ile doğrudan ve performanslı etkileşim için tasarlanmış değildir. DBeaver (GUI istemcisi), SQL (sorgu dili) ve ORM-temelli çözümler veri tabanı etkileşimi sağlar.

8- Python dilinde SQL komutunu çalıştırmak için kullanılan fonksiyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) sql_function
B) connect
C) execute
D) run
E) cursor

Cevap : C) execute

Açıklama : Python DB-API ve popüler kütüphanelerde (sqlite3, psycopg2 vb.) cursor.execute() metodu SQL komutunu çalıştırmak için kullanılır.

9- Aşağıdakilerden hangisi yüksek miktarda veri toplamak için elverişli bir ortam sunmaktadır?

A) İş yerinde kullanılan bir mikrodalga fırın
B) Otonom sürüşe sahip bir araç
C) Bir anteni istenmeyen frekanslardan koruyan izolasyon sistemi
D) Çözünürlüğü yüksek bir bilgisayar faresi
E) Dizüstü bilgisayarı uygun şekilde soğutan bir stand

Cevap : B) Otonom sürüşe sahip bir araç

Açıklama : Otonom araçlar lidar, radar, kamera ve sensörlerden saniyede gigabaytlara varan veri üreterek büyük miktarda veri toplama kapasitesine sahiptir.

10- SQLAlchemy ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Nesne yönelimli programlamadan faydalanır.
B) Python dili içerisinde çalışır.
C) Bir yazılım kütüphanesidir.
D) Özel bir araç ile arayüz üzerinden yönetilir.
E) Arka planda SQL dilinden faydalanır.

Cevap : D) Özel bir araç ile arayüz üzerinden yönetilir.

Açıklama : SQLAlchemy GUI uygulaması değil, Python için bir ORM/SQL araç setidir; kod tabanlı kullanılır.

11- Bir veri tabanı için, veri yönetiminin sağlıklı gerçekleşebilmesi, veri yapısının veriyi etkin şekilde içermesi ve ihtiyaca göre özel filtrelerin uygulanabilmesi için doğru şekilde gerçekleştirilmesi gereken veri tabanı oluşturma sürecine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Veri tabanını elde etme
B) Veri tabanı yaratma
C) Veri tabanını kazanma
D) Veri tabanı kurgulama
E) Veri tabanı tasarımı

Cevap : E) Veri tabanı tasarımı

Açıklama : Veri tabanı tasarımı, tabloların, anahtarların ve ilişkilerin ihtiyaçlara göre doğru kurgulanmasını hedefleyen kritik aşamadır; performans ve veri bütünlüğü bu aşamada belirlenir.

12-

session.query(Calisan).filter(Calisan.ad=='Emre').all()

SQLAlchemy ile yazılmış yukarıdaki kod verilen seçeneklerden hangisini gerçekleştirir?

A) Calisan tablosunda ad niteliği Emre olan kayıtların ilkini döndürür.
B) Calisan tablosunda ad niteliği Emre olmayan kayıtları döndürür.
C) Calisan tablosunda ad niteliği Emre olan kayıtları siler.
D) Calisan tablosunda ad niteliği Emre olan kayıtların tümünü döndürür.
E) Calisan tablosunda Emre kaydı olup olmadığını kontrol eder.

Cevap : D) Calisan tablosunda ad niteliği Emre olan kayıtların tümünü döndürür.

Açıklama : .filter() koşuluyla eşleşen bütün satırları .all() metodu liste olarak getirir.

13- Genellikle internet tabanlı uygulamalarda kullanılan popüler VTYS (Veri Tabanı Yönetim Sistemi) aşağıdakilerden hangisidir?

A) MySQL
B) SQLite
C) Redis
D) Microsoft Access
E) Oracle Database

Cevap : A) MySQL

Açıklama : MySQL, PHP-MySQL ikilisi ve LAMP yığını sayesinde web barındırma sektöründe en yaygın açık kaynak VTYS’lerden biridir.

14- Bilgiye ulaşma süreci, Rowley’in Bilgelik Hiyerarşisi’ne göre sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

A) Veri – Bilgelik – Bilgi
B) Bilgelik – Enformasyon – Bilgi
C) Veri – Enformasyon – Bilgi
D) Veri – Bilgi – Bilgelik
E) Enformasyon – Veri – Bilgi

Cevap : C) Veri – Enformasyon – Bilgi

Açıklama : DIKW modeline göre ham veri işlenerek enformasyona, yorumlanarak bilgiye dönüşür; Rowley bu sıralamayı temel alır.

15-

SELECT *
FROM Kullanicilar
WHERE yas > 50
AND unvan == "Güvenlik Görevlisi"

Yukarıda verilen SQL sorgusu hangi amaçla kullanılır?

A) Kullanicilar tablosunda yer alan, yaşı 50’den büyük güvenlik görevlilerini sorgulamak
B) Kullanicilar tablosunda yer alan güvenlik görevlilerini sorgulamak
C) Kullanicilar tablosunda yer alan, yaşı 50’den küçük güvenlik görevlilerini sorgulamak
D) Kullanicilar tablosunda yer alan, yaşı 50 ve üstü olan güvenlik görevlilerini sorgulamak
E) Tüm tablodaki, yaşı en az 50 yaşın üzerindeki güvenlik görevlilerini sorgulamak

Cevap : A) Kullanicilar tablosunda yer alan, yaşı 50’den büyük güvenlik görevlilerini sorgulamak

Açıklama : yas > 50 koşulu 50’yi hariç tutar; ek AND ile “Güvenlik Görevlisi” unvanına sahip kayıtlar filtrelenir.

16- Aşağıdakilerden hangisi Codd’un ilişkisel veri modeli ve ilişkisel veri tabanını önerme motivasyonlarından birisidir?

A) Yeni bir orta seviye dil ortaya çıkartmak
B) Yeni bir üst seviye dil ortaya çıkartmak
C) Programlama dillerinin yapısında önemli bir değişiklik yapmak
D) İnternet ortamında kullanılabilecek bir dil ortaya çıkartmak
E) Yeni bir alt seviye dil ortaya çıkartmak

Cevap : B) Yeni bir üst seviye dil ortaya çıkartmak

Açıklama : Codd, matematiksel temelli ilişkisel modelle veri yönetimini yüksek seviyeli, bildirimsel (declare-tive) bir dile taşıyarak veriden bağımsız erişim sağlamayı amaçlamıştır.

17- Veri sorgulamak için geliştirilmiş üst seviye dilin adı nedir?

A) Yapısal Seçme Dili
B) Yapısal Sorgu Dili
C) Yapısal Filtreleme Dili
D) Yapılandırılmamış Sorgu Dili
E) Yapı Sorgulama Dili

Cevap : B) Yapısal Sorgu Dili

Açıklama : SQL (Structured Query Language) Türkçede “Yapısal Sorgu Dili” olarak karşılık bulur ve ilişkisel veritabanlarını sorgulamak için standarttır.

18- Aşağıdakilerden hangisi yeni bir kayıt eklemek için kullanılan komuttur?

A) CREATE
B) DELETE
C) SHOW
D) SELECT
E) INSERT INTO

Cevap : E) INSERT INTO

Açıklama : INSERT INTO tablo (sütunlar) VALUES (değerler); komutu tabloya yeni satır eklemek için kullanılır.

19- Genellikle donanım kapasitesi çok küçük cihazlar üzerinde çalıştırılan, minimum özellik ve gereksinime sahip VTYS aşağıdakilerden hangisidir?

A) MySQL
B) Redis
C) SQL Server
D) PostgreSQL
E) SQLite

Cevap : E) SQLite

Açıklama : SQLite sunucusuz (serverless) mimarisi ve düşük ayak izi sayesinde IoT, mobil uygulamalar ve gömülü sistemler için ideal hafif VTYS’dir.

20- Veri tabanı yönetimi ile bilgisayar programlama arasındaki ilişki aşağıdaki hangi seçenekte doğru biçimde verilmiştir?

A) Bilgisayar programlamada veri tabanı kullanımı zorunludur.
B) Her bir veri tabanı tek bir programlama diliyle kullanılır.
C) Geliştirilen bilgisayar programı bir veri tabanına giriş ya da sorgulama yapabilir.
D) Veri tabanları genellikle yerel (istemci – client) bilgisayarda kuruludur.
E) Veri tabanı yönetimi de bir bilgisayar programlama türüdür.

Cevap : C) Geliştirilen bilgisayar programı bir veri tabanına giriş ya da sorgulama yapabilir.

Açıklama : Yazılım projeleri bir veritabanı ile bütünleşebilir ancak zorunlu değildir; doğru ifade programların veri tabanına bağlanarak CRUD işlemleri yapabileceğidir.