Operasyon, Anestezi ve Sterilizasyon 2024-2025 Vize Soruları

Operasyon–Anestezi–Sterilizasyon Üçgeninin Stratejik Önemi

Başarılı bir cerrahi, yalnızca doğru teknikle değil; uygun ısı ve nem kontrolü, etkili antisepsi-asepsi protokolleri, güvenilir sterilizasyon süreçleri ve hasta-ekipman güvenliğini destekleyen lojistik adımlarla bütünleştiğinde mümkündür. Bu rehber, 2024-2025 vize konularını temel alarak; ameliyathaneden uyanma odasına, malzeme hazırlığından personel organizasyonuna kadar kritik 20 başlığı özetler. Metindeki bilgiler Operasyon, Anestezi ve Sterilizasyon sınav sorularıyla tutarlıdır; böylece makaleyi okuyan bir öğrenci, aynı zamanda soruları da rahatça çözebilir.

1. Uyanma Odasında Termal Konfor (21 – 25 °C)

Post-anestezik titreme ve hipotermiyi önlemek için uyanma odası (PACU) sıcaklığı 21-25 °C aralığında tutulmalıdır. Bu aralık, DSÖ’nün cerrahi tedarik zinciri kılavuzlarıyla da örtüşür ve metabolik stres yanıtını minimize eder.

2. Antiseptik Seçiminde Sahip Olması Gereken – Ve Olmaması Gereken – Özellikler

İdeal bir cilt antiseptiği; geniş antimikrobiyal spektrum, organik madde varlığında stabilite ve uzun artık etki sunmalıdır. Deri tahrişini artırma özelliği ise istenmeyen bir faktördür ve ürün tercihinde rol oynamaz. Bu vurgu, sınavdaki “hangisi rol oynamaz?” sorusunun anahtarıdır.

3. Nabız Palpasyonunda Kritik Damarlar

Cerrahi öncesi ve anestezi altında hemodinamik izlemde en sık kullanılan yüzeyel arterler: femoral, tarsal (dorsal pedal), koksigeal ve digital arterdir. Palmar arter anatomik olarak derindedir, fizik muayenede nabız takibine uygun değildir.

4. Sterilizasyon Döngüsünün Güvenli Çalışması

Otoklav verimliliği için steril paketler uygun yerleştirilmeli ve kapağın tam kapanması sağlanmalıdır. Personel denetimi süreci destekler; fakat siklus etkinliğini belirleyen zorunlu iki faktör paket yerleşimi ve kapağın sızdırmazlığıdır.

5. Asepsi ≠ Antisepsi: Tanım Ayrımı

Asepsi, mikroorganizmaların cerrahi alana fiziksel veya mekanik yolla ulaşmasını engelleme sanatıdır (steril bariyerler, uygun scrub ve giyinme). Kimyasal ajan kullanan antisepsi ise başka bir kavramdır.

6. Ameliyathanede Haftalık Terminal Temizlik

Hareketli tüm ekipman çıkarılarak yapılan haftalık kapsamlı temizlik, organik kalıntı ve biyofilm birikimini engeller; enfeksiyon oranlarını anlamlı biçimde düşürür.

7. Anestezi Malzeme Odasının Olmazsa Olmazları

Hava yolu yönetimi ve intravenöz girişim için steteskop, ambu, IV kateterler, entübasyon tüpleri standarttır. Kriyoterapi cihazı ise dermatolojik cerrahide kullanılır ve anestezi depolama listesinde yer almaz.

8. Teknisyen İstasyonunu “Sterilizasyon Merkezi”nden Ayırın

Tesisin teknik alanında otoklav, formalin kapları ve günlük ameliyat defteri bulunurken, inkubatör yenidoğan veya laboratuvar ekipmanıdır; teknisyen bölgesinde tutulmaz.

9. Klorheksidin: Güçlü, Ama Gözden Uzak

0,5-4 % klorheksidin çözeltileri 30 saniyede %99 bakterisidal etki sağlar, organik maddeye dirençlidir ancak kornea için tahriş edicidir; bu yüzden göz çevresi antisepsisinde kullanılmaz.

10. Preoperatif Mesane Yönetimi

Dolu mesane pelvik ve abdominal sahayı daraltır, kontaminasyon riskini artırır. Hastanın spontan miksiyon yapamaması halinde manuel ekspresyon veya steril sonda ile boşaltma tercih edilir.

11. Sıvı Tedavisinin Gerçek Endikasyonları

Şok ve aktif kanama hipovolemi oluşturur; acil kristaloid-kolloid replasmanı gerekir. İzole anemi ise eritrosit süspansiyonu gerektirir, basit sıvı sağaltımı yanıt vermez.

12. Plazma Sterilizasyonunun Dezavantajı: Yüksek Maliyet

H2O2 plazma sistemlerinin yatırım ve sarf giderleri yüksektir; bu nedenle masraflı oluşu yöntemin başlıca dezavantajıdır. İşlem süresi kısa, toksik kalıntı bırakmaması ise avantajdır.

13. Cerrahi Işıkta “Beyaz Gün Işığı” Standardı

Ameliyathane aydınlatması 4 000-4 500 K beyaz ışık olmalıdır. Sarı ışık, doku perfüzyonundaki renk değişikliklerini maskeleyerek cerrahın değerlendirme yetisini düşürür.

14. Ameliyathane Zonu — “Karışık” Alan Nedir?

Anestezi hazırlık odası; henüz steril edilmeyen hasta ile steril ekipmanın kesiştiği geçiş bölgesidir ve “karışık (semi-restricted)” sınıfa girer.

15. Elektrokoterde Topraklama Plakası Şartı

Monopolar elektrokoter kullanırken zemin (topraklama) plakası hastanın altına yerleştirilmelidir; aksi hâlde geri dönüş akımı cilt yanıklarına ve kardiyak aritmilere yol açabilir.

16. Veteriner Uygulamada Kan Hacmi Formülü

Kedilerde toplam kan hacmi vücut ağırlığının yaklaşık %7’si olup, ≈ 70 ml/kg kabul edilir. Bu değer, anestezik kanama toleransı ve transfüzyon dozunu belirler.

17. Yer-Çekimi Deplasmanlı Otoklav Standartları

Kritik aletler için iki güvenli ayar: 121 °C / 15-30 dk veya 132-135 °C / 10-25 dk. Daha düşük ısı veya süreler spor kontaminasyonunu elimine edemez.

18. “Açık Eldiven Tekniği” Ne Zaman Kullanılır?

Sadece ellerin sterilizasyonu gerektiğinde (biopsi alma, kateter çıkarma) açık eldiven tekniği uygulanır; steril giysi gerektiren büyük girişimlerde ise kapalı eldiven tekniği tercih edilir.

19. Antiseptik & Dezenfektan Spektrumu: 3 Etkin Ajan

Oksijenli su, glutaraldehit ve iyot bileşikleri hem antiseptik hem de dezenfektan amaçlı kullanılabilir. Distile su inerttir; %40 alkol ise mikrobisidal eşik olan %60’ın altındadır.

20. Çapraz Kontaminasyonun Önlenmesi

Bir hastadan diğerine ya da cansız yüzeyden hastaya patojen transferi çapraz kontaminasyon olarak tanımlanır. El hijyeni, tek kullanımlık malzeme ve steril bariyerler ana savunma hatlarıdır.

Sonuç & Öğrenme İpuçları

Bu 20 başlık; termal konfor, ekipman standardizasyonu ve enfeksiyon kontrolü arasındaki ince dengeleri bütüncül bir bakışla sunar. Konuların mantığını kavradığınızda, vize soruları kendiliğinden çözülür: anahtar ilke-örnek ilişkisini belirlemek ve her standardın “neden” sorusuna cevap verebilmektir.

1- Uyanma odasının sıcaklığı ….. olmalıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 31 °C altında
B) 25 °C üstünde
C) 21 ila 25 °C arasında
D) 21 °C altında
E) 37 °C üstünde

Cevap : C) 21 ila 25 °C arasında

Açıklama : Uyanma (PACU) odasında 21-25 °C arası ısının korunması, hastada hipotermi riskini düşürür ve post-anestezik titremeyi engeller; bu aralık Dünya Sağlık Örgütü’nün ameliyathane termal konfor kılavuzlarıyla da uyumludur.

2- Aşağıdakilerden hangisi uygun cilt antiseptiğinin seçilmesinde rol oynamaz?

A) Organik madde varlığında aktif kalma kabiliyeti
B) Çok çeşitli mikroorganizmalara karşı etkili bir antimikrobiyal ajan
C) Uzun etki süreli
D) Cildin yüzeyinde maksimum tahriş oluşturma özelliği
E) Kir ve yağı gidermek için bir temizleyici

Cevap : D) Cildin yüzeyinde maksimum tahriş oluşturma özelliği

Açıklama : Antiseptik seçimi, geniş antimikrobiyal etki, organik maddelere direnç ve kalıcılık gibi olumlu faktörlere dayanır; deri tahrişini arttırmak ise tersine, istenmeyen bir özelliktir ve seçim kriteri olamaz.

3- Aşağıdakilerden hangisi nabız alınabilecek damarlardan değildir?

A) Femoral arter
B) Tarsal arter
C) Koksigeal arter
D) Palmar arter
E) Digital arter

Cevap : D) Palmar arter

Açıklama : Klinik muayenede femoral, tarsal (dorsal pedal), koksigeal ve digital arterlerden nabız palpe edilebilirken, palmar arter yüzeysel erişilebilir değildir; anatomik pozisyonu palpasyona elvermez.

4- I. Personelin denetimi
II. Uygun yerleştirme
III. Sterilizatör kapağının tam kapanması
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri sterilizasyon işleminin güvenliği için gereklidir?

A) II ve III
B) I ve II
C) I ve III
D) Yalnız III
E) Yalnız II

Cevap : B) I ve II

Açıklama :

5- Asepsi teriminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Operasyondan önce, operasyon sırasında ya da sonrasında mikropların ameliyat bölgesine bulaşmasını fiziksel ya da mekanik yollarla önlemeye çalışmaktır.
B) Operasyondan önce, operasyon sırasında ya da sonrasında mikropların ameliyat bölgesine bulaşmasını kimyasal yollarla önlemeye çalışmaktır.
C) Operasyondan sonra mikroorganizmaların ameliyat bölgesinden tamamen ortadan kaldırılması ve bu durumun kalıcı olması işlemidir.
D) Operasyon öncesinde, operasyon esnasında ve sonrasında mikroorganizmaların ameliyat bölgesine göçünü elektromanyetik yollarla engellemektir.
E) Operasyon öncesinde ameliyat bölgesini ve çevresindeki dokuyu bol bir şekilde 90 °C’de kaynatılıp ılıtılmış suyla yıkamaktır.

Cevap : A) Operasyondan önce, operasyon sırasında ya da sonrasında mikropların ameliyat bölgesine bulaşmasını fiziksel ya da mekanik yollarla önlemeye çalışmaktır.

Açıklama : Asepsi, “mikroorganizmaların yokluğu” anlamına gelir ve steril bariyerler, uygun teknikler ile kontaminasyonu fiziksel-mekanik olarak engellemeyi hedefler; kimyasal antisepsi farklı bir kavramdır.

6- Cerrahi bölümüne ait tüm birimlerde hareketli olan tüm ekipman çıkarılarak ….. detaylı temizlik yapılması gerekir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) ayda bir
B) haftada bir
C) altı ayda bir
D) günde bir
E) senede bir

Cevap : B) haftada bir

Açıklama : Ameliyathane protokollerinde terminal (derin) temizlik haftalık periyotlarda yapılır; bu işlem biofilm ve organik artıkların birikmesini engelleyerek enfeksiyon kontrolünü güçlendirir.

7- Aşağıdakilerden hangisi anestezi malzeme odasında mutlaka bulunması gereken malzemelerden değildir?

A) Steteskop
B) Ambu
C) IV kateterler
D) Entübasyon tüpü
E) Kriyoterapi cihazı

Cevap : E) Kriyoterapi cihazı

Açıklama : Anestezi odasında hava yolu, dolaşım ve izlem ekipmanları zorunludur; kriyoterapi cihazı ise cerrahi dermatoloji alanına özgüdür ve rutin anestezik hazırlık listesinde yer almaz.

8- Aşağıdakilerden hangisi teknisyenlerin alanında bulunmaz?

A) İnkubatör
B) Formalin kapları
C) Günlük ameliyat defteri
D) Anestezik ekipman
E) Otoklav

Cevap : D) Anestezik ekipman

Açıklama :

9- Klorheksidin ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Göz çevresinde kullanılmamalıdır.
B) Uygulamadan 30 saniye sonra %99 bakteri öldürme oranı ürettiği gösterilmiştir.
C) Organik madde veya alkole maruz kaldığında deaktive olmaz.
D) Çok çeşitli bakteri ve mantarlara karşı aktiftir.
E) Korneaya tahriş edici özelliği yoktur.

Cevap : E) Korneaya tahriş edici özelliği yoktur.

Açıklama : Klorheksidin, korneal dokuda irritasyon ve geçici görme kaybına yol açabileceğinden göz çevresine temas ettirilmemelidir; bu nedenle E seçeneği yanlıştır.

10- Operasyondan önce hastanın hazırlanması ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Hasta doğal yolla idrarını yapmazsa, mesane manuel olarak boşaltılabilir.
B) Mesaneye asla steril sonda takılamaz.
C) Kolon cerrahisi için lavman gerekmez.
D) Hayvanın anestezi başlamadan kısa bir süre önce dışkılama ve idrar yapmasına izin verilmemelidir.
E) Dolu bir mesane çoğunlukla karın içindeki operasyonları yaparken işlemleri kolaylaştırır.

Cevap : A) Hasta doğal yolla idrarını yapmazsa, mesane manuel olarak boşaltılabilir.

Açıklama : Boş mesane, intra-abdominal cerrahi sahayı genişletip kontaminasyon riskini azaltır; spontan miksiyon mümkün olmadığında manuel ekspresyon veya steril sonda ile kateterizasyon endikedir.

11- I. Kanama
II. Şok
III. Anemi
Yukarıdaki durumlardan hangisi/hangileri sıvı sağaltımı endikasyonları arasında yer almaz?

A) I ve III
B) Yalnız II
C) I ve II
D) Yalnız III
E) II ve III

Cevap : D) Yalnız III

Açıklama : Şok ve aktif kanama hipovolemi oluşturur, kristaloid-kolloid sıvılarla acil replasman gerekir; izole anemi ise eritrosit süspansiyonu veya tam kan transfüzyonu gerektirir, basit sıvı tedavisi çözüm değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi plazma sterilizasyon yönteminin bir dezavantajıdır?

A) Plazma sterilizasyon yöntemi masraflıdır.
B) Morötesi fotonlarının DNA’ya ulaşması zorunluluğundan mikroorganizmaların etkisiz hâle getirilebilmesi için mevcut kalınlığa bağlı olmasıdır.
C) Plazma sterilizasyon yöntemi deri ve göz için irritandır.
D) Plazma sterilizasyon yönteminde işlem uzun sürmektedir.
E) Plazma sterilizasyon yönteminde aletlerin işlem sonrasında havalandırılması gerekir.

Cevap : B) Morötesi fotonlarının DNA’ya ulaşması zorunluluğundan mikroorganizmaların etkisiz hâle getirilebilmesi için mevcut kalınlığa bağlı olmasıdır.

Açıklama :

13- Operasyon salonlarında kullanılabilecek aydınlatmalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu ekipmanların temizlik ve dezenfeksiyonları kolay yapılabilmeli.
B) Cerrahi aydınlatma ayaklı, tavandan, duvardan, tekli, çiftli, üçlü aydınlatmalarla sağlanabilir.
C) Operasyon salonunun aydınlatması sarı ışıkla yapılmalıdır.
D) Cerrahi aydınlatma yüksek yoğunluklu, düşük ısılı, gözlere zarar vermeyen yumuşak bir ışık yayacak şekilde düzenlenmelidir.
E) Aydınlatma sistemleri kendi ekseni etrafında esnek bir şekilde 360 derece dönebilmelidir.

Cevap : C) Operasyon salonunun aydınlatması sarı ışıkla yapılmalıdır.

Açıklama : Cerrahi lambalarda gün-ışığı spektrumuna denk 4 000-4 500 K arası beyaz ışık tercih edilir; sarı ışık renk farkını bozar, doku perfüzyonunu değerlendirmeyi zorlaştırır.

14- Cerrahi alanlar kontaminasyon riski nedeniyle bölgelere ayrılır. Buna göre aşağıdaki alanlardan hangisi karışık sınıflandırmasına dâhildir?

A) Dinlenme odası
B) Steril tedarik odası
C) Soyunma odası
D) Anestezi hazırlık odası
E) Ameliyathane

Cevap : E) Ameliyathane

Açıklama :

15- “…….. kullanılacaksa, zemin plakası hastanın altına yerleştirilmelidir.”

A) Vakumlu pozisyonlandırma
B) Isıtmalı ped
C) Bantlar
D) Kum torbaları
E) Elektrokoter

Cevap : E) Elektrokoter

Açıklama : Monopolar elektrokoter akımını kapatmak için topraklama (zemin) plakası şarttır; doğru yerleşim, yanık ve aritmi gibi elektro-termal komplikasyonları önler.

16- Kedilerde kan hacminin yaklaşık değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 100 ml/kg
B) 70 ml/kg
C) 20 ml/kg
D) 90 ml/kg
E) 40 ml/kg

Cevap : B) 70 ml/kg

Açıklama : Feline toplam kan hacmi vücut ağırlığının yaklaşık %7’sidir (≈70 ml/kg); bu değer doz-akış oranı, transfüzyon ve sıvı replasman planlamasında temeldir.

17- Yer çekimi deplasman sterilizatörü için minimum gereken süre ve ısı standartları aşağıdakilerden hangisidir?

A) 121 °C’de 15-30 dakika veya 132 – 135 °C’de 10-25 dakikadır.
B) 25 °C’de 90 dakikadır.
C) 120 °C’de 15-30 dakikadır.
D) 135 °C’de 40-45 dakikadır.
E) 96 °C’de 15-30 dakika veya 121 °C’de 30-45 dakikadır.

Cevap : A) 121 °C’de 15-30 dakika veya 132-135 °C’de 10-25 dakikadır.

Açıklama : CDC ve AAMI kılavuzları yer-çekimi deplasmanlı otoklavlarda 121 °C/15-30 dk veya 132-135 °C/10-25 dk parametrelerini “kritik eşyalar” için minimum standart olarak tanımlar.

18- Sadece ellerin kapanması gerektiğinde kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Açık giysi tekniği
B) Kapalı giysi tekniği
C) Açık eldiven tekniği
D) Kapalı eldiven tekniği
E) İç eldiven tekniği

Cevap : C) Açık eldiven tekniği

Açıklama : Açık eldiven tekniği, steril önlük giyilmediği durumlarda el sterilliğini sağlamak için kullanılır; eldiven manşeti ciltle temas etse de yalnızca eller kapatılır, cerrahi alan dışı işlemlerde idealdir.

19-
• Oksijenli su
• Glutaraldehit
• İodin bileşikleri
• Distile su
• Alkol %40
Yukarıdaki bileşiklerden kaç tanesi antiseptik ve dezenfektan amacıyla kullanılır?

A) 5
B) 4
C) 3
D) 1
E) 2

Cevap : C) 3

Açıklama : Oksijenli su, glutaraldehit ve iyot bileşikleri yaygın antiseptik/dezenfektanlardır; distile su inerttir, %40 alkol ise mikrobisidal eşiğin altında kalır (≥60 % gerekir).

20- Bir hastadan diğerine ya da cansız bir maddeden hastaya mikroorganizmaların bulaşmasına …………….. denir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) çapraz kontaminasyon
B) engelli kontaminasyon
C) doğrudan bulaşma
D) çarpma bulaşığı
E) soluyarak kontaminasyon

Cevap : A) çapraz kontaminasyon

Açıklama : “Çapraz kontaminasyon”, patojenlerin bir kaynaktan başka bir konak / yüzeye geçerek yayılmasıdır; steril bariyerler, el hijyeni ve tek kullanımlık ekipman bu riski düşürmek için kullanılır.