Sağım Hijyeni ve Mastitis Profilaksisi 2024-2025 Vize Soruları

1. Meme Fizyolojisinin Temel İlkeleri

Bir kilogram süt üretimi için memeye yaklaşık 500 L kan akımı gerekir; bu, laktasyon sırasında kalbin debisinin beşte birinin meme loblarına yönlenmesi demektir. Kan, laktoz sentezi için glikozu, yağ sentezi için uzun zincirli yağ asitlerini ve kazein üretimi için amino asitleri taşır. Sütteki yağ ve protein fraksiyonları sütün lezzet-aromasını belirler; çoğu sütte yağ oranı 30-50 g L-1 bandındadır. “Laktogenezis” terimi, alveoler epitelin prolaktin-kortizol sinerjisiyle süt sentezleyebilir hâle gelmesini ifade eder.

2. Anatomik + İmmün Savunma Bariyerleri

Meme başı derisi, keratin tıkacı, sfinkter kası ve Fürstenberg rozeti fiziksel savunma hattını oluşturur. Enfeksiyon penetrasyonunda ilk hücum hücreleri nötrofillerdir; sağlıklı süt popülasyonunda baskın hücre tipi ise makrofajdır. Lizozim ve laktoferrin gibi kimyasal bariyerler bakteriyel büyümeyi baskılar.

3. Somatik Hücre Sayısı (SHS) ve Süt Kalitesi

SHS, bağışıklık hücreleri + laktosit döküntüsünü sayar. 200 000 hücre mL-1 üzerine çıktığında peynir verimi düşer, peynir altı suyunda yağ-kazein kaybı artar ve tat-aroma bozulur. Bu nedenle peynir endüstrisi düşük SHS’li sütü tercih eder.

4. Travma ve Kanama Mekanizmaları

Boynuz darbesi, meme asıcı bağ yırtığı veya sivri cisim penetrasyonu geniş hemoraji oluşturabilir; fakat vakumu doğru ayarlı makine sağımı genellikle yaygın kanamaya yol açmaz. İrritan intramamar uygulamalar veya C-vitamini eksikliği de sisterna mukozasında kronik kanamayı tetikleyebilir.

5. Kolostrum ve Pasif Bağışıklık

Doğumdan sonraki 3-4 gün boyunca salgılanan kolostrum, immünoglobulin bakımından zengindir ve bu periyot sonrasında standart süte dönüşür. Yavrunun ilk 6 saatte yeterli kolostrum alması sistemik antibodi transferi için kritiktir.

6. Sağım Hijyeni Uygulamaları

Sağım öncesi meme başı yıkama-kurulama, ilk spurttaki mikrobiyal yükün atılması, teat-dipping ve uygun vakum seviyesi mastitisi minimize eder. Düzgün elle sağım sfinktere travma vermeden uygulanabilir; ancak makine sağımı sürü yönetimi açısından iş gücünü azaltır.

7. Mastitis Profilaksisi Stratejileri

Profilakside kuru dönem antibiyotik tedavisi, selektif uyulama antiseptikleri, çevresel hijyen (yataklık temizliği), yem rasyonu ile E-seleniyum takviyesi ve düzenli memebaşı kontrolü bir bütün olarak ele alınmalıdır. Arka çeyrekler toplam sütün ≈ % 60’ını ürettiğinden bu bölgelerde hijyen ve muayene ekstra önem taşır.

8. İzleme ve Erken Teşhis Araçları

California Mastitis Test (CMT), iletkenlik ölçerler ve aylık SHS kayıtları subklinik mastitisin erken saptanmasını sağlar. Ani SHS artışı varsa kültür-antibiyogram ile patojen tipini belirlemek tedavi başarısını yükseltir.

9. Kan Akımı ve Sistemik Düzenleyici Görevler

Yoğun meme perfüzyonu memenin ısı, sıvı, pH, elektrolit dengesini düzenler. Locomotor problemler (topallık) ise bu dolaşım mekanizmasından bağımsızdır ancak ağrı kaynaklı duraklama, sağım hijyenini dolaylı etkileyebilir.

Sonuç

Sağım hijyeninde doğru fizyolojik bilgi, mastitis riskini en aza indirirken süt kalitesi ve ekonomik verimliliği artırır. Anatomi-fizyolojiye dayalı profilaktik önlemler (teat bakımı, stres kontrolü, SHS izleme) sürü sağlığının sürdürülebilir temelini oluşturur.

1. İnekte meme bezinde 1 kg süt yapımı için, memeye kaç litre kan gitmesi gerekir?

A) 1000 litre
B ) 100 litre
C ) 1200 litre
D ) 500 litre
E ) 250 litre

Cevap : D ) 500 litre

Açıklama : 1 litre-kilogram süt sentezi için ≈ 400-600 L kan gereklidir; literatürde sıkça 500 L değeri verilir, çünkü memedeki metabolitlerin taşınması bu miktarda kan akışını zorunlu kılar.

2. İneklerin ortalama yüzde kaçında meme başı sayısı normalden fazladır?

A) % 40-50
B ) % 60-70
C ) % 80-90
D ) % 25-50
E ) % 10-20

Cevap : A ) % 40-50

Açıklama : Süpernümerer meme başı prevalansı sürülere göre değişse de birçok kaynağa göre ırk ortalaması % 40 dolayındadır.

3. Köpeklerde meme kompleksi sayısı, aşağıdakilerden hangisidir?

A) 12
B ) 10
C ) 4
D) 2
E ) 8

Cevap : B ) 10

Açıklama : Köpeklerde beş çift (torakal-abdominal-inguinal) meme kompleksi bulunur; toplam 10’dur.

4. Meme enfeksiyon bölgesine ilk hücum eden savunma hücreleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Trombositler
B ) Nötrofiller
C ) Eritrositler
D) Lenfositler
E ) Makrofajlar

Cevap : B ) Nötrofiller

Açıklama : Akut mastitisde kemotaktik sinyale ilk yanıt veren hücre nötrofil (lökosit) grubudur; fagositoz ve ROS üretimiyle bakteriyi sınırlar.

5. Sütün lezzeti ve aroması içindeki hangi öğeden kaynaklanmaktadır?

A) Laktoz
B ) Lökosit sayısı
C ) Nötrofil satısı
D) Lizozim miktarı
E ) Süt proteini ve yağı

Cevap : E ) Süt proteini ve yağı

Açıklama : Yağ asitleri ve kazein parçalanma ürünleri sütün kendine özgü tat-aroma profilini belirleyen temel bileşenlerdir.

6. Aşağıdakilerden hangisi sisterna mukozasının hasarına yol açarak kronik kanamaya neden olmaz?

A) Vitamin C eksikliği
B ) Meme içine irritan ilaçların verilmesi
C ) Hatalı sağım
D ) Elle sağım
E ) Bitkisel zehirler

Cevap : D ) Elle sağım

Açıklama : Hassas elle sağım, makine vakum travmasına kıyasla mukozal dokuda geniş hemoraji oluşturmaz; diğer şıklar doğrudan irritasyon veya travmayla kanamaya yol açabilir.

7. Aşağıdakilerden hangisi meme başının anatomik savunma sistemlerinden birisi değildir?

A) Meme başı derisi
B ) Meme başı sfinkteri
C ) Lizozom
D) Meme başı keratini
E ) Fürstenberg rozeti

Cevap : C ) Lizozom

Açıklama : Lizozim bir enzim (kimyasal savunma) olup, sfinkter, keratin tıkaç ve Fürstenberg rozeti fiziksel-anatomik bariyerlerdir.

8. İneklerde hangi iki meme bezi, daha fazla süt üretir?

A) Sağ ön ve sol arka meme bezi
B ) Ön iki meme bezi
C ) Sağ ön ve arka meme bezi
D ) Arka iki meme bezi
E ) Sol ön ve arka meme bezi

Cevap : D ) Arka iki meme bezi

Açıklama : Arka (kaudal) çeyrekler hacimce büyük olup toplam sütün ≈ % 60’ını üretir.

9. Peynir yapımında SHS seviyesi yüksek süt kullanıldığında aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez?

A) Üretilen peynirin görünüm ve lezzetinde bozulma
B ) Yüksek kaliteli peynir elde etme
C ) Üretilen peynir miktarında azalma
D) Peynir altı suyunun kazein miktarında düşme
E ) Peynir altı suyunun yağ oranında düşme

Cevap : B ) Yüksek kaliteli peynir elde etme

Açıklama : Yüksek somatik hücre sayısı proteoliz ve lipolizi artırarak peynir kalitesini düşürür; dolayısıyla yüksek kalite beklenmez.

10. Sağlıklı bir meme dokusunda ve sütte bulunan hücreler aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Makrofajlar
B ) Nötrofiller
C ) Epitel hücreleri
D) Lenfositler
E ) Trombositler

Cevap : A ) Makrofajlar

Açıklama : Fizyolojik (sağlam) süt hücre populasyonunun çoğunluğunu makrofajlar oluşturur; nötrofil artışı enfeksiyon göstergesidir.

11. İneklerde dolaşımdaki kanın yüzde kaçı memeye uğrar?

A) % 50
B ) % 80
C ) % 20
D) % 40
E ) % 100

Cevap : C ) % 20

Açıklama : Laktasyon zirvesinde kardiyak debinin yaklaşık beşte biri (≈ % 20) meme dokusuna yönlenir; bu yoğun perfüzyon süt sentezi için zorunludur.

12. Diğer evcil hayvanlarda, meme bezinin hangi özellikleri pek çok yönden benzerlik gösterir?

A) Meme başı
B ) Meme bezinin anatomisi ve fizyolojisi
C ) Meme başı kanalı sayısı
D) Meme başı sayısı
E ) Meme bezinin sisternası

Cevap : B ) Meme bezinin anatomisi ve fizyolojisi

Açıklama : Türler arası süt sentez mekanizması, alveoler yapı ve hormon kontrolü genel hatlarıyla ortaktır; meme başı sayısı ve kanal adedi değişkenlik gösterir.

13. İneklerde kaç adet meme başı bulunmaktadır?

A) 8
B ) 10
C ) 4
D) 1
E ) 2

Cevap : C ) 4

Açıklama : Bovidae familyası üyeleri dört bağımsız kanal-sistenli meme başına sahiptir.

14. Aşağıdakilerden hangisi memede geniş kanama odakları oluşturmaz?

A) Memelerin bir yere çarpması
B ) Meme asıcı bağlarının yırtılması
C ) Boynuz darbesi
D) Sivri cisimlerin batması
E ) Makina ile sağım

Cevap : E ) Makina ile sağım

Açıklama : Vakum ayarı hatalı değilse makine sağımı geniş subkutan kanama odaklarına yol açmaz; diğer travmalar mekanik hasarla yaygın hemoraji oluşturur.

15. Küçük ruminantlarda meme bezi aşağıdaki bölgelerin hangisinde bulunur?

A ) İnguinal
B ) Torakal – kraniyal
C ) Torakal – kaudal
D) Servikal
E ) Abdominal – kraniyal

Cevap : A ) İnguinal

Açıklama : Keçi-koyun memesi arka bacakların iç kısmında, kasık (inguinal) bölgede yer alır.

16. İneklerde ırka göre değişmekle birlikte, 1 litre sütte yaklaşık kaç gram yağ bulunur?

A) 200-250 g
B ) 300-450 g
C ) 150-200 g
D) 50-100 g
E ) 30-50 g

Cevap : E ) 30-50 g

Açıklama : Yağ oranı % 3-5 (30-50 g/L) arasıdır; Jersey gibi ırklarda üst sınır, Holstein’da alt sınır görülür.

17. İlk süt olan kolostrum, kaç gün süreyle varlığını sürdürür?

A) 7-8 gün
B ) 8-10 gün
C ) 3-4 gün
D) 20 gün
E ) 10-15 gün

Cevap : C ) 3-4 gün

Açıklama : Doğumdan sonra ilk 72-96 saatte immünoglobulin yoğunluğu yüksek kolostrum süte dönüşür.

18. Meme bezinden çok yüksek miktarda kanın geçişi, vücudun hangi fonksiyonlarının regülasyonunda rol oynamaz ?

A) Sıvı
B ) Sıcaklık
C ) Asit – baz
D) Elektrolit
E ) Topallık

Cevap : E ) Topallık

Açıklama : Kan akımı süt sentezinde sıvı, ısı, pH ve elektrolit dengesine katkı sağlar; topallık (lokomotor bozukluk) ile doğrudan ilişkili değildir.

19. Aşağıdakilerden hangisi laktogenezisi doğru tanımlar?

A ) Meme alveollerinin süt sentezleyebilme kabiliyeti
B ) Sağrı bölgesindeki değişiklikler
C ) Laktasyonun devamlılığı
D) Memelilerde östrojen düzeyinin yükselmesi
E ) Memelilerde cinsel olgunluğa ulaşma

Cevap : A ) Meme alveollerinin süt sentezleyebilme kabiliyeti

Açıklama : Laktogenezis I-II safhaları prolaktin-kortizol-insülin etkisiyle alveolar hücreyi sekretuvar hâle getirir.

20. İneklerde sütte kan görülmesi en fazla ne kadar süreyle olmalıdır?

A ) 2 hafta
B ) 4 hafta
C ) 6 hafta
D) 5 hafta
E ) 8 hafta

Cevap : A ) 2 hafta

Açıklama : Doğum sonrası “pink milk” genelde travmaya bağlıdır; normalde 10-14 gün içinde düzelmesi beklenir, daha uzun sürerse patolojiktir.