Sağlık İşletmelerinde Teknoloji Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

Teknolojinin Sağlık İşletmelerindeki Stratejik Rolü

Teknoloji, sağlık işletmelerinin sadece destekleyici bir unsuru değil, aynı zamanda doğrudan üretim ve hizmet sunumunun merkezinde yer alır. Modern sağlık yönetiminde teknoloji, hem fiziksel hem de bilgisel bileşenleriyle entegre biçimde değerlendirilir. İç çevreden gelen kaynaklarla dış çevreden alınan girdilerin buluşma noktasında teknoloji, stratejik avantaj sağlamada belirleyici faktörlerden biridir.

Sağlık Tekniklerinin Sınıflandırılması

Sağlık hizmeti sunumunda kullanılan teknikler, bilgiye, donanıma ve ilaca dayalı olarak farklı gruplarda sınıflanabilir. Bazı teknikler yalnızca bireysel bilgi ve beceriyle uygulanabilirken, bazıları teknolojik donanım veya farmasötik müdahaleleri içerir. Karma teknikler ise bu unsurların bir araya geldiği uygulamalardır. Kişilerarası ilişkiler bu tekniklere destek sağlar ama başlı başına bir teknik sınıflaması değildir.

Performans Ölçümünde Dengelenmiş Başarı Karnesi

İşletmelerin performansını değerlendirmede kullanılan Dengelenmiş Başarı Karnesi (Balanced Scorecard), müşteri memnuniyeti, finansal sonuçlar, iç süreçler ve öğrenme-innovasyon gibi dört temel göstergeden oluşur. Fiziksel unsurlar bu çerçevede yer almaz çünkü odak, ölçülebilir ve stratejiye entegre edilebilecek göstergelerdedir.

Yetenek ve İnsan Sermayesi Yaklaşımı

Yetenek yönetimi, özellikle bilgi çağının iş gücü yapısında öne çıkan bir unsur haline gelmiştir. Talent kavramı yaratıcılık, başarı ve pratiklik gibi boyutlarla tanımlanır. Bu kapsamda kararlılık önemli bir özellik olsa da kavramsal olarak talent bileşenlerinden biri olarak değerlendirilmez. İnsan sermayesinin düşük katma değerli kısımlarını geliştirmenin en etkili yolu ise onları bilgiyle donatmaktır.

Yaratıcılık Süreci ve İnovasyon İlişkisi

Yaratıcılık süreci bilgi toplamayla başlar, kuluçka evresinde zihinsel olarak işlenir ve aydınlanma ile çözüm ortaya çıkar. Bu bireysel süreçler sonrasında yenilik aşamasına geçilir; burada sosyal boyut devreye girer. İnovasyonun ticarileştirme aşaması yaratıcılığın değil, bu sürecin son evresidir. Yenilik, özellikle mevcut ürünlerin mevcut pazarlara daha etkin yollarla sunulmasını sağlayan süreç iyileştirmelerinde belirginleşir.

Entelektüel Sermaye ve Değer Yaratımı

Entelektüel sermaye, sadece maddi olmayan varlıkları kapsar. İnsan sermayesi, yapısal bilgi ve ilişkisel ağlar bu çerçevenin temelini oluşturur. Patent, telif ve ticari sırlar gibi entelektüel mülkiyetler bu sermayenin önemli bir parçasıdır. Bu varlıkların finansal sermaye ile birlikte işletmenin toplam piyasa değerine katkısı, Skandia değer şeması gibi modellerle analiz edilir.

Teknoloji Yönetiminin Bağlamı

Teknoloji yönetimi birçok alanla doğrudan ilişkilidir; yaratıcı süreçler, Ar-Ge faaliyetleri ve entelektüel sermaye gibi. Ancak “informal yönetim” gibi kurumsal olmayan yaklaşımlar bu disiplinle örtüşmez. Teknoloji tanım ve kullanım yaklaşımları arasında, girdi-çıktı ilişkisini esas alan Neo-Klasik yaklaşım üretim teknolojisini rasyonel formüllerle tanımlar.

Teknolojinin Temin Yolları

Sağlık işletmeleri teknoloji temininde farklı yollar kullanır: lisans alma, yabancı ortaklıklar kurma, Ar-Ge geliştirme ya da mevcut teknolojiyi adapte etme. Bu süreçlerin başarıyla yürütülmesi için stratejik performans ölçümleri, bilgi ekonomisinin değişen gerekliliklerine uyum sağlanması ve dikeyden ziyade yatay kariyer modellerinin benimsenmesi gerekmektedir.

Bilgi Ekonomisi ve Yapısal Değişim

Bilgi ekonomisinde dijitalleşme, sanallaşma ve üretici-tüketici bütünleşmesi öne çıkarken, hiyerarşik yapılar önemini yitirmektedir. Süreç inovasyonu, üretimden lojistiğe kadar olan aşamalarda etkinliği artırır, maliyetleri azaltır ve genel verimliliği yükseltir. Bu yönüyle işletmelerin iş yapış şekillerini doğrudan etkileyen bir dönüşüm aracıdır.

Yönetim Perspektifi ve Kariyer Modelleri

Sonuç olarak, sağlık işletmelerinde teknoloji yönetimi hem mikro hem makro düzeyde stratejik kararları içerir. Kariyer yapılarının esnekleştiği, yetenekli çalışanlara olan talebin arttığı ve yaratıcı süreçlerin inovasyonla buluştuğu bir ortamda, teknoloji yöneticileri sadece teknik değil, aynı zamanda organizasyonel vizyon da geliştirmek zorundadır.

1- Teknoloji kavramı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A ) Genel işletmecilik açısından kritik olmayan bir öğedir.
B ) Hem destekleyici hem de mal yada hizmet üretiminin ve satışının kendisini gerçekleştiricidir.
C ) Öznel olarak belirlenmiş süreç ve ürünlere dayanmaktadır.
D) Fiziksel ve bilgisel olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.
E ) Aynı anda dış ve iç çevre öğesi olma özelliğine sahiptir.

Cevap : A ) Genel işletmecilik açısından kritik olmayan bir öğedir.

Açıklama : Teknoloji, modern işletmelerde stratejik rekabet avantajı sağlayan **kritik** bir faktördür; üretim, lojistik, pazarlama ve satış süreçlerini dönüştürür. Dolayısıyla “kritik olmayan” demek yanlıştır. Diğer şıklar teknolojinin işlevsel (B), öznel-bilgi tabanlı (C), fiziksel & bilgisel bileşenli (D) ve hem iç hem dış çevreyle ilişkili (E) olduğuna vurgu yaparak doğru yönlerini tanımlar.

2- Aşağıdakilerden hangisi insan gücü tarafından sağlık hizmeti üretmek amacıyla kullanılan sağlık tekniklerine yönelik gruplandırmalardan biri değildir?

A) İlaçlardan yararlanılan teknikler
B ) Kişilerarası ilişkilere dayalı teknikler
C ) Herhangi bir donatım (malzeme, alet, makine vb.) ve ilaç kullanılmayan, salt kişisel bilgi ve beceriye dayalı teknikler
D) Donatımdan (malzeme, alet, cihaz ve benzeri) yararlanılan teknikler
E ) Sağlık tekniklerinin iki veya daha fazlasından bir arada yararlanılan karma teknikler

Cevap : B ) Kişilerarası ilişkilere dayalı teknikler.

Açıklama : Sağlık tekniklerinin yaygın sınıflandırması; donatım-temelli, ilaç-temelli, salt bilgi-beceri temelli ve karma teknikler olmak üzere dört ana gruptur. “Kişilerarası ilişkilere dayalı teknikler” (ör. empatik iletişim) bağımsız bir teknik grubu değil, bu dört kategoriden her birinin içinde yer alabilecek tamamlayıcı bir yaklaşımdır; bu nedenle listede “gruplandırma” sayılmaz. Diğer dört seçenek söz konusu ana grupları doğrudan adlandırmaktadır.

3- Aşağıdakilerden hangisi Dengelenmiş Başarı Karnesi (Balanced Scorecard)’nin ana göstergelerinden biri değildir?

A) İç süreçler perspektifi
B ) Fiziksel perspektif
C ) Müşteri perspektifi
D) İnovasyon ve öğrenme perspektifi
E ) Finansal perspektif

Cevap : B ) Fiziksel perspektif.

Açıklama : Balanced Scorecard dört temel boyut içerir: Finansal, Müşteri, İç süreçler ve Öğrenme-Büyüme (İnovasyon). “Fiziksel perspektif” çerçevede yer almaz; dolayısıyla doğru cevaptır. Diğer şıklar metodolojinin özgün başlıklarıdır.

4- Aşağıdakilerden hangisi İngilizcede talent (yetenek) sözcüğünün baş harflerinden türetilmiş olan ve yetenek kavramını tanımlayan unsurlardan biri değildir?

A) Kabiliyet
B ) Başarı
C ) Yaratıcılık
D) Pratiklik
E ) Kararlılık

Cevap : E ) Kararlılık.

Açıklama :

5- İnsan sermayesinin “yeri zor dolar, düşük katma değerli” bölümüne öncelikle uygulanması gerekli olan strateji aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Otomasyona geçin.
B ) Bilgiyle donatın.
C ) Dışarıya verin.
D) Sermayeye katın.
E ) Farklılaştırın.

Cevap : B ) Bilgiyle donatın.

Açıklama :

6- Yaratıcılık ve yenileşim sürecinin bireysel/kişilik düzeyindeki üçüncü aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Aydınlanma
B ) Bilgi toplama
C ) Kuluçka
D) Deneme
E ) Formülleştirme

Cevap : A ) Aydınlanma.

Açıklama : Klasik dört aşamalı modelde sırasıyla Bilgi Toplama (preparation), Kuluçka (incubation), Aydınlanma (illumination) ve Deneme/Doğrulama (verification) evreleri bulunur. “Aydınlanma” üçüncü aşamadır; diğer şıklar farklı evreleri ifade eder ya da (Formülleştirme) işletme odaklı ek bir kavramdır.

7- Entelektüel sermaye kavramı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A ) Maddi ve maddi olmayan varlıkların tümüdür.
B ) Şirket ağacının köklerine benzetilebilir.
C ) Kâra dönüştürülebilen bilgidir.
D) Bilançoda görünmeyen varlıkları kapsamaktadır.
E ) Değer yaratma potansiyeli olan bilgidir.

Cevap : A ) Maddi ve maddi olmayan varlıkların tümüdür.

Açıklama : Entelektüel sermaye yalnızca <strong (intangible) varlıkları kapsar (insan, yapısal ve ilişkisel sermaye). Maddi varlıklar (binalar, makineler) bu kategoriye girmez; bu yüzden A yanlıştır. Diğer seçenekler kavramın literatürde kabul edilen özellikleridir.

8- Yaratıcılık ve yenilik (inovasyon) arasındaki ilişki ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaratıcılık, yenilik (inovasyon) öncesi ortaya çıkan bireysel bir süreçtir.
B ) Yaratıcılıktan yeniliğe (inovasyona) geçişte formülleştirme gereklidir.
C ) Yaratıcılıktan yeniliğe (inovasyona) geçiş bireysel düzeyden sosyal düzeye geçiş anlamını da taşımaktadır.
D ) Ticarileştirme, hem yaratıcılık hem de yenilik (inovasyon) sürecinde yer alan bir aşamadır.
E ) Yaratıcılık olmadan yenilik (inovasyon) de olmayacaktır.

Cevap : D ) Ticarileştirme, hem yaratıcılık hem de yenilik sürecinde yer alan bir aşamadır.

Açıklama : “Ticarileştirme” tipik olarak inovasyon fazının son basamağıdır; yaratıcılık (fikir üretme) kısmında yer almaz. Dolayısıyla D yanlıştır. Diğer şıklar literatürde kabul edilen doğru tespitlerdir.

9- “İşletmenin mevcut ürününü mevcut pazarlara daha uygun imkânlarla sunmak için yapmış olduğu yeniliklerdir.”
Yukarıdaki ifadelerde sözü edilen inovasyon çeşidi aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

A ) Pazarlama inovasyonu
B ) Süreç inovasyonu
C ) Ürün ve hizmet inovasyonu
D) Teknolojik inovasyon
E ) Yapısal inovasyon

Cevap : B ) Süreç inovasyonu

Açıklama :

10- Bilgi Çağı’na geçiş sürecinde örgüt çalışanlarına yönelik aşağıdakilerden hangisine duyulan ihtiyaç en fazla artmıştır?

A ) Yetenekli çalışanlar
B ) İnsan kaynakları yönetimi
C ) Süreç yönetimi
D) Personel yönetimi
E ) Kol gücüyle çalışanlar

Cevap : A ) Yetenekli çalışanlar.

Açıklama : Bilgi ekonomisinde değer yaratmanın ana kaynağı **nitelikli/yaratıcı insan sermayesi**dir. Dolayısıyla örgütler “yetenekli çalışanlar” (knowledge workers) arayışını artırır. Diğer şıklar önemli olsa da (B, C) araç veya alt sistemdir; (D) klasik personel yönetimi ve (E) fiziksel kol gücü ise bilgi çağında azalan gereksinimlerdir.

11- Patentler, telif hakları, ticari sırlar, know-how vb. unsurlardan oluşan organizasyonel / yapısal sermaye türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Örgüt kültürü
B) Yenilik ve geliştirme sermayesi
C) Entelektüel mülkiyetler
D) Şirket stratejisi
E) İş süreçleri sermayesi

Cevap : C) Entelektüel mülkiyetler

Açıklama : Patent, marka, telif ve ticari sırlar entelektüel mülkiyet sermayesini oluşturur; bunlar yapısal sermayenin (organizational capital) “yasal korumalı bilgi” boyutudur. Örgüt kültürü, iş süreçleri ve strateji ise diğer yapısal alt kategorilerdir, fakat doğrudan IP niteliği taşımaz.

12- “Bir şirketin piyasa değerini belirlemek için, finansal sermayesi ile entelektüel sermayesinin ayrımının çok iyi yapılması gerekir.”
Yukarıdaki tanım, aşağıda yer alan modellerden hangisi ile en fazla uyum sağlamaktadır?

A) Somut varlıkları izleme modeli
B) Skandia pusulası modeli
C) Skandia değer şeması modeli
D) Kavramsal model
E) Soyut varlıkları izleme modeli

Cevap : C) Skandia değer şeması modeli

Açıklama : Skandia’nın “Value Scheme” yaklaşımı, **finansal sermaye + entelektüel sermaye = piyasa değeri** denkliğini temele alır; maddi-maddi olmayan sermayeyi net biçimde ayırıp raporlar. Pusula (Navigator) operatif göstergeler setidir; “somut/soyut varlık izleme” ifadeleri ise literatürde ayrı bir model adı değildir.

13- Aşağıdakilerden hangisi teknoloji yönetiminin ilişkili olduğu yönetim türlerinden biri değildir?

A) Yaratıcılık ve yenilikçilik yönetimi
B) İşletme yönetimi
C) Ar-Ge yönetimi
D) Entelektüel sermaye yönetimi
E) İnformal yönetim

Cevap : E) İnformal yönetim

Açıklama : Teknoloji yönetimi; Ar-Ge, inovasyon, işletme stratejisi ve entelektüel sermaye disiplinleriyle doğrudan kesişir. “İnformal yönetim” belirgin teorik çerçevesi olmayan bir kavramdır; teknoloji yönetiminin çekirdek alanları arasında sayılmaz.

14- Üretim teknolojisini, “girdi ile çıktı arasındaki ilişkiyi gösteren üretim fonksiyonu” olarak tanımlayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Post Modern Yaklaşım
B) Evrimci Yaklaşım
C) Klasik Yaklaşım
D) Neo Klasik Yaklaşım
E) Modern Yaklaşım

Cevap : D) Neo Klasik Yaklaşım

Açıklama : Neo-klasik iktisat, üretim teknolojisini Q = f(K, L, T) formülüyle temsil eder; teknoloji (T) girdi-çıktı (K-L) ilişkisini belirleyen fonksiyonel parametredir. Klasik yaklaşımda teknoloji dışsal kabul edilir; post-modern ve evrimci yaklaşımlar dinamik öğrenme-yenilik vurgular.

15- Aşağıdakilerden hangisi teknolojiyi temin etmeye yönelik seçeneklerden biri değildir?

A) Yabancı sermaye ortaklığı
B) Örgüt içi Ar-Ge faaliyetleri
C) Mevcut teknolojinin kullanımı
D) Dengelenmiş Başarı Karnesi
E) Lisans alma

Cevap : D) Dengelenmiş Başarı Karnesi

Açıklama : Teknolojiyi temin etme yolları; lisanslama, ortak girişim, doğrudan yatırım, satın alma ya da iç kaynaklı Ar-Ge gibi transfer/üretim yöntemleridir. “Dengelenmiş Başarı Karnesi” (Balanced Scorecard) ise stratejik performans ölçüm aracıdır; teknoloji temin yöntemi değildir.

16- Aşağıdakilerden hangisi bilgi ekonomisinin karakteristik özelliklerinden biri değildir?

A) Sektörel değişim
B) Dijitalleşme
C) Hiyerarşik yapılanma
D) Sanallaşma
E) Üretici ve tüketici bütünleşmesi

Cevap : C) Hiyerarşik yapılanma

Açıklama : Bilgi ekonomisi ağ-temelli, yatay ve esnek yapıları öne çıkarır; hiyerarşik katı yapılar sanayi çağının özelliğidir. Dijitalleşme, sektörel dönüşüm, sanallaşma ve prosumer (üretici-tüketici) bütünleşmesi bilgi ekonomisinin çekirdek göstergeleridir.

17- Süreç inovasyonu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yenilikler; tedarik sürecinde, üretim sürecinde, teslim sürecinde olabilir.
B) İşletmenin iş yapma şekillerini etkileyen bir yeniliktir.
C) Üretim tekniklerinde veya malların ve hizmetlerin pazarlanmasında yapılan inovasyonlar bu gruptandır.
D) Süreç inovasyonunun maliyet azaltma üzerinde direkt etkisi bulunmamaktadır.
E) Genellikle üretimin etkinliğini ve verimliliğini artırmak üzere kurgulanmaktadır.

Cevap : D) Süreç inovasyonunun maliyet azaltma üzerinde direkt etkisi bulunmamaktadır.

Açıklama : Süreç inovasyonunun temel amacı verimlilik ve maliyet azaltmadır; bu nedenle “direkt etkisi yoktur” ifadesi yanlıştır. Diğer maddeler süreç inovasyonunun doğru özelliklerini tanımlar.

18- “Teknolojiyi organizasyon bazında planlama, örgütleme, yöneltme, koordine etme ve kontrol etmeyi içerir.”
Yukarıdaki tanım aşağıdaki yaklaşımlardan hangisine uymaktadır?

A) Makro yaklaşım
B) Yönetim yaklaşımı
C) Mikro yaklaşım
D) Pazarlama yaklaşımı
E) Durum yaklaşımı

Cevap : C) Mikro yaklaşım

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangisi yeni kariyer yaklaşımlarına yönelik bir özellik değildir?

A) Öğrenmeyi öğrenme eğitimin temeli olmuştur.
B) Çevreye uyum (adaptasyon) gereklidir.
C) İstihdam edilebilirlik ön plandadır.
D) İş güvencesi bulunmamaktadır.
E) Hiyerarşik ilerleme basamakları önceden belirlidir.

Cevap : E) Hiyerarşik ilerleme basamakları önceden belirlidir.

Açıklama : Çevik, sınır-ötesi (boundaryless) kariyer anlayışında bireyler doğrusal hiyerarşik basamaklara değil, esnek projelere ve kişisel öğrenme-istihdam edilebilirliğe odaklanır. Dolayısıyla “önceden belirlenmiş hiyerarşik yol” yeni kariyer paradigmasına uymaz.

20- I. Sorun ayıklama aşamasıdır.
II. Araştırmacı ne mevcut olanlardan ne de kendinden doyum almamaktadır.
III. Zaman zaman soruna yaklaşılmakta veya uzaklaşılmaktadır.
Yukarıda maddeler hâlinde açıklanan ifadeler, yaratıcılık ve yenileşim sürecinin hangi aşamasına aittir?

A) Deneme
B) Aydınlanma
C) Formülleştirme
D) Bilgi toplama
E) Kuluçka

Cevap : E) Kuluçka

Açıklama : “Kuluçka (incubation)” evresi, problemin bilinçaltında olgunlaştığı, araştırmacının zaman zaman uzaklaşıp tekrar döndüğü sorgulama-arayış dönemidir; doyumsuzluk ve zihinsel tasnif sürerken görünürde ilerleme azdır. Sonraki aşamada (aydınlanma) aniden sezgisel çözüm ortaya çıkar.