Temel Hastalıklar Bilgisi 2024-2025 Vize Soruları

Bel Soğukluğu ve Gonokok Enfeksiyonları

Bel soğukluğu, Neisseria gonorrhoeae bakterisinin neden olduğu ve cinsel yolla bulaşan yaygın bir hastalıktır. Gonokoklar genellikle üretra, serviks, rektum ve boğaz gibi bölgeleri enfekte eder. Tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Şark Çıbanı ve Vektör İlişkisi

Leishmania parazitinin neden olduğu şark çıbanı, tatarcık sineği aracılığıyla bulaşır. Bu hastalık özellikle sıcak iklimlerde ve akşam saatlerinde aktif olan bu sinekler tarafından yayılır.

Hepatit A’nın Ölüm Oranı

Hepatit A genellikle kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Ölüm oranı yaklaşık 1/1000’dir. Risk, yaşla birlikte artar ve yaşlılarda fulminan hepatit gelişme olasılığı yüksektir.

Boğmaca Aşısı ve Yaş Sınırlaması

Boğmaca aşısı genellikle 7 yaş altındaki çocuklara uygulanır. Bu yaştan büyükler için farklı aşı türleri kullanılır. Bu nedenle, aşı uygulamasında yaş sınırı önemlidir.

Şarbonun Bulaş Yolları

Şarbon hastalığı, Bacillus anthracis sporlarının vücuda deri yoluyla girmesiyle oluşabilir. Deri şarbonu, bu hastalığın en yaygın formudur. Sporlar kuru havaya dayanıklıdır ve solunum yoluyla da bulaşabilir.

Enfeksiyon Evreleri

Enfeksiyonlar genellikle kolonizasyon, latent dönem, subklinik dönem ve klinik dönem gibi aşamalardan oluşur. “Atak” terimi ise bu evrelerden biri olmayıp, hastalık yayılma hızıyla ilgilidir.

Kızamıkta Fotofobi Belirtisi

Kızamık hastalığında konjonktivit ve ışığa hassasiyet (fotofobi) prodrom döneminde ortaya çıkar. Bu, hastalığın ayırt edici özelliklerinden biridir.

Kızamık Aşısı Uygulama Zamanı

Kızamığın yaygın olduğu bölgelerde ilk aşı dozu 9. ayda yapılır. Bu, anneden geçen antikorların etkisinin azaldığı döneme denk gelir.

Amipli Dizanteri ve Tarihsel Yayılım

Amipli dizanteri, Mısır’daki esir kamplarında görüldükten sonra Türkiye’ye taşınmıştır. Enfeksiyon, genellikle kötü hijyen koşullarında ortaya çıkar ve kanlı mukuslu dışkı ile kendini gösterir.

Bruselloz ve Gıda Bulaşı

Bruselloz, pastörize edilmemiş süt ve taze peynir gibi ürünlerden bulaşır. Brucella türleri bu hastalığın etkenidir ve sistemik semptomlarla seyredebilir.

1- Etkeni gonokoklar olan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kabakulak
B ) Boğmaca
C ) Difteri
D ) Bel soğukluğu
E ) Dizanteri

Cevap : D) Bel soğukluğu

Açıklama : Bel soğukluğu (gonore), Neisseria gonorrhoeae adlı gram-negatif çift kok (gonokok) bakterinin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan çok bulaşıcı bir enfeksiyondur. Gonokoklar üretra, serviks, rektum ve yarı sıklıkla farenksi enfekte eder; tedavi edilmezse infertilite, pelvik inflamatuar hastalık gibi ciddi komplikasyonlara yol açar.

2- Şark çıbanı vektörü aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Tatarcık
B ) Arı
C ) Anofel
D) Culex
E ) Karasinek

Cevap : A ) Tatarcık

Açıklama : Şark çıbanı (kutanöz leşmanyaz) Leishmania parazitinin, “kum sineği” olarak da bilinen Phlebotomus (tatarcık) türü dişi flebotomlar tarafından ısırılmasıyla bulaşır. Bu vektörler alacakaranlıkta aktiftir ve hem insanlarda hem de köpek ile kemirgenlerde enfeksiyona aracılık eder.

3- Hepatit A’nın ölümcüllüğü ile ilgili oran aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1/500
B ) 1/1250
C ) 1/750
D) 1/250
E ) 1/1000

Cevap : E ) 1/1000

Açıklama : HAV enfeksiyonu büyük oranda kendi kendini sınırlar; olgu-ölüm oranı yaklaşık %0,1 (1/1000) olup, yaş ilerledikçe fatalite artmaktadır. Çocuklarda ölüm nadirdir, ancak ileri yaşlarda fulminan hepatit gelişme riski yüksektir.

4- Aşısı yedi yaşın üzerindekilere yapılmayan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kabakulak
B ) Kızamık
C ) Tetanos
D ) Boğmaca
E ) Difteri

Cevap : D ) Boğmaca

Açıklama : Boğmaca için kullanılan tam-hücre (DTwP) ve acellular (DTaP) kombine aşı formulasyonları 7 yaşından küçük çocuklarda uygulanır; daha büyük yaş grupları için pertussis içermeyen Td / Tdap rapel rejimi önerilir. Dolayısıyla “DTaP 7 yaş üstüne yapılmaz” kriterine uyan tek hastalık boğmacadır.

5- Şarbon için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Bakterinin sporları kuru havaya karşı duyarlıdır.
B ) Ülkemiz için endemik değildir.
C ) Solunum yollarından bulaşma söz konusu değildir.
D ) Vücuda yüzeysel temasla girebilir.
E ) En az görünen şekli deri şarbonudur.

Cevap : D ) Vücuda yüzeysel temasla girebilir.

Açıklama : Bacillus anthracis sporları, derideki küçük kesik ve çatlaklardan girerek kutanöz şarbon tablosu oluşturabilir; bu form olguların % >95’ini oluşturur. Sporlar ayrıca inhalasyon ve gastrointestinal yolla da bulaşabilir ve çevresel şartlara son derece dirençlidir (kuru hava, UV, ısı vb.).

6- Aşağıdakilerden hangisi enfeksiyonların derecesi arasında yer almaz?

A) Aşikâr veya klinik dönem
B ) Latent dönem
C ) Kolonizasyon
D) Subklinik veya sessiz dönem
E ) Atak

Cevap : E ) Atak

Açıklama : Enfeksiyonun evreleri kolonizasyon → latent → subklinik → klinik olarak sınıflanır. “Atak” kavramı epidemiyolojik hız ölçütüdür, hastalığın klinik derecesi değil.

7- Fotofobi aşağıdaki hastalıklardan hangisinde vardır?

A) Kolera
B ) Kabakulak
C ) Paratifo
D ) Kızamık
E ) Dizanteri

Cevap : D ) Kızamık

Açıklama : Kızamığın prodrom döneminde ateş, öksürük, burun akıntısı, konjonktivit ve ışık hassasiyeti (fotofobi) tipik göz bulgularıdır; Koplik lekeleri ardından makülopapüler döküntü başlar.

8- Kızamığın yaygın olarak görüldüğü ülkelerde aşı kaçıncı ayda uygulanmaktadır?

A) 5. ay
B ) 1. ay
C ) 9. ay
D) 12. ay
E ) 2. ay

Cevap : C ) 9. ay

Açıklama : WHO kılavuzuna göre kızamığın endemik kaldığı ortamlarda, anneden geçen antikor düzeyi daha erken düşerken enfeksiyon riski yüksek olduğundan ilk doz aşı 9. ayda uygulanır; endeminin az olduğu ülkelerde ise 12-15. ay aralığı tercih edilir.

9- Birinci Dünya Savaşı’nda Mısır’daki esir asker ve subaylar tarafından Türkiye’ye taşınan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kolera
B ) Paratifo
C ) Amipli dizanteri
D) Tifo
E ) Basilli dizanteri

Cevap : C ) Amipli dizanteri

Açıklama : Entamoeba histolytica kaynaklı amipli dizanteri, su-gıda hijyeninin bozulduğu sıcak bölgelerde sıklıkla görülür. 1916-1918’de Mısır esir kamplarında yoğun vakalar bildirilmiş; dönüş yolundaki askerlerde hastalık Anadolu’ya taşınmıştır. Amipli dizanterinin diğer şıklarla karıştırılmaması için anahtar belirti kanlı-mukuslu dışkıdır.

10- Taze peynirlerden bulaşan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tifo
B ) Bruselloz
C ) Kolera
D) Dizanteri
E ) Botilismus

Cevap : B ) Bruselloz

Açıklama : Brucella melitensis / abortus bakterileri pastörize edilmemiş süt ve taze-yumuşak peynir ürünleriyle bulaşarak bruselloza neden olur. Hastalık ateş, artrit ve hangi organ yerleşimine bağlı spesifik bulgularla seyreder; antibiyotik kombinasyonu (rifampisin + doksisiklin) standart tedavidir.

11- Boğazda noktalar şeklinde başlayan ve 12-24 saat içinde beyaz veya grimsi, yüzeyi düz, kaldırmakla kanayan bir zar hâline dönüşen hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kızamık
B ) Difteri
C ) Kabakulak
D ) Tetanos
E ) Boğmaca

Cevap : B ) Difteri

Açıklama : Difteri, Corynebacterium diphtheriae toksininin neden olduğu ve orofarenkste kanamalı psödomembran oluşturan klasik hastalıktır; membran kaldırıldığında kanar. Diğer seçeneklerde böyle psödomembran tipik değildir.

12- Kazıklı humma adı ile de bilinen hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sıtma
B ) Sarı humma
C ) Tetanos
D ) Kolera
E ) Bruselloz

Cevap : C ) Tetanos

Açıklama : “Kazıklı humma” Osmanlı hekimliğinde tetanos için kullanılan addır; tetanospazmin toksini yaygın kas spazmlarına (kasılma-“kazık” duruşuna) yol açar.

13- “Sağlıkla ilgili durum ve olayların toplum içindeki dağılımını ve bu dağılımın belirleyicilerini araştıran, sağlık problemlerini kontrol etmek amacı ile çalışmalar yapan bir tıp bilimi dalıdır.” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

A ) Epidemiyoloji
B ) Biyoistatistik
C ) Patoloji
D ) Histoloji
E ) Mikrobiyoloji

Cevap : A ) Epidemiyoloji

Açıklama : Tanım, hastalıkların dağılımını, determinanlarını ve kontrolünü inceleyen epidemiyoloji bilimine aittir; biyoistatistik yöntem sağlar, patoloji-histoloji mikroskobik yapıyla ilgilidir.

14- Bir hastalığın veya sağlıkla ilgili bir durumun bir toplumda beklenenden fazla gözlenmesine ne ad verilir?

A) Endemi
B ) İnsidans
C ) Epidemi
D ) Prevalans
E ) Sporadi

Cevap : C ) Epidemi

Açıklama : “Epidemi”, belirli bir toplulukta beklenenin üstünde vaka artışıdır. Endemi rutin-sabit seyreder, sporadi tekil/vakıalar şeklindedir; insidans-prevalans ise ölçüt terimlerdir.

15- Dışkıda bol balgam bulunan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Paratifo
B ) Amipli dizanteri
C ) Tifo
D ) Kolera
E ) Basilli dizanteri

Cevap : E ) Basilli dizanteri

Açıklama :

16- Şark çıbanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Her yıl yaklaşık 75 bin kişi ölmektedir.
B ) Sadece insanlarda klinik bulgu vardır.
C ) Dünyada her yıl 600 bin yeni vaka görülmektedir.
D ) Kuluçka dönemi birkaç aya kadar uzayabilir.
E ) Erkeklerde daha sık görülmektedir.

Cevap : B ) Sadece insanlarda klinik bulgu vardır.

Açıklama : Cutaneous leishmaniasis insan dışında köpek, kemirgen gibi rezervuarlarda da klinik lezyonlara yol açabilir; dolayısıyla yalnız insanlarda görülür ifadesi yanlıştır. Diğer veriler (yıllık vaka/ölüm yükü, uzun inkübasyon, erkeklerde meslekî maruziyet) literatürle uyumludur.

17- Aşağıdakilerden hangisi tifo için doğru değildir?

A ) Hastalığın ilk semptomu baş ağrısıdır.
B ) Az sayıda bakteri sağlıklı insanda hastalık yapmaya yeterlidir.
C ) İnkübasyon süresi ortalama 10 – 14 gündür.
D ) Rezervuarı insandır.
E ) Yaz ve sonbahar dışı aylarda ülkemiz için sporadiktir.

Cevap : B ) Az sayıda bakteri sağlıklı insanda hastalık yapmaya yeterlidir.

Açıklama : Tifo etkeni Salmonella Typhi için hastalık oluşturacak enfektif doz genellikle 103–105 bakteri seviyesindedir; yani “az sayıda bakteri” ifadesi yanlıştır. Diğer maddeler, klinik-epidemiyolojik tanımlara uyar.

18- Kızamık için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A ) Dünyada birden çok antijeni bulunmaktadır.
B ) Hastalığın geçirilmesi ömür boyu bağışıklık kazandırmaktadır.
C ) Aşılama programı 2006 yılından beri aktif olarak uygulanmaktadır.
D ) Çocukluk çağı hastalığıdır.
E ) Ölüm oranı ortalama % 3’tür.

Cevap : A ) Dünyada birden çok antijeni bulunmaktadır.

Açıklama : Kızamık virüsünün tek bir serotipi vardır; farklı antijenik tipler bulunmaz. Bu nedenle tek doz aşı küresel bağışıklık stratejisi için elverişlidir. Diğer ifadeler literatürle uyumludur.

19- Ko-enfeksiyon veya süperenfeksiyon şeklinde görülen hepatit türü aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Hepatit D
B ) Hepatit A
C ) Hepatit C
D ) Hepatit E
E ) Hepatit B

Cevap : A ) Hepatit D

Açıklama : Hepatit D (HDV) virüsü çoğalmak için Hepatit B yüzey antijenine ihtiyaç duyar; HBV ile ko-enfeksiyon veya süperenfeksiyon şeklinde seyreder. Diğer hepatit tipleri böyle bir bağımlılık göstermez.

20- Ülkemizde bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklarla ilgili son düzenleme hangi yıl yapılmıştır?

A) 2008
B ) 2014
C ) 2010
D ) 2002
E ) 2005

Cevap : E ) 2005

Açıklama : Sağlık Bakanlığı’nın 2004/129 sayılı, Bulaşıcı Hastalıkların İhbarı ve Bildirim Sistemi Hakkında Tebliği, 01.01.2005 tarihinden itibaren uygulamaya geçmiştir. Bu tebliğ ile 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha kanunu gereğince bulaşıcı hastalık bildiriminin zorunlu olduğu yinelenmiştir.