İş Hukuku 2024-2025 Vize Soruları

İş Sözleşmesi ve Unsurları

İş sözleşmesi; işçi ve işveren arasında yapılan, işçinin bağımlı olarak çalışmayı, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği bir sözleşmedir. Bu sözleşmeyi diğer iş görme sözleşmelerinden (örneğin vekâlet ya da eser sözleşmeleri) ayıran en önemli unsur bağımlılık ilişkisidir. İşçi, işverenin talimatı altında çalışır; bu da yönetim ve denetim yetkisini doğurur.

İşverenin Yükümlülükleri ve İşyerinin Tanımı

İşyeri; işverenin mal veya hizmet üretimi amacıyla maddi ve manevi unsurlarla işçiyi birlikte örgütlediği yapıdır. Bir işletme birden fazla işyerini içerebilir. Örneğin banka genel müdürlüğü işletme sayılırken, banka şubeleri işyeridir.

İşverenin yükümlülüklerinden biri de işyerini resmi kurumlara (SGK, Çalışma Bakanlığı) bildirmektir. Bu bildirimde unvan, adres, işkolu gibi bilgiler zorunludur; ancak işyeri cirosu bu kapsama girmez.

Ücret ve Ücrete Bağlı Unsurlar

İş Kanunu’na göre ücret; bir iş karşılığında, işveren veya üçüncü kişiler tarafından işçiye para ile ödenen tutardır. Ücretin yanında, prim, ikramiye, kâr payı gibi ek ödemeler de ücretin tamamlayıcılarıdır. Ancak işçiye kâr payı verilmesi, onu işverenle ortak yapmaz. Bu tür ödemeler, ayrı bir ortaklık ilişkisi doğurmaz.

Geçici ve Ödünç İş İlişkileri

Geçici iş ilişkisi, işverenin işçiyi sınırlı süreliğine başka bir işverene devretmesiyle kurulur. Ancak bu ilişki, memurların yer aldığı kamu görevlerinde kurulamaz. Ödünç iş ilişkileri ise altı ayı geçmeyecek şekilde düzenlenebilir, taraflar arasında yazılı olarak yapılmalı ve süresi dolduğunda kendiliğinden sona ermelidir. Kanun, bu ilişkilerin kaç kez yenilenebileceğiyle ilgili bir sınırlama getirmemiştir.

İş Sözleşmesinin Esasları ve Ehliyet

İş sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak, reşit olmak (18 yaş) ve kısıtlı olmamak gerekir. Eşin izni gibi şartlar söz konusu değildir. Ayrıca iş hukukunda sözleşme serbestisi ilkesi geçerlidir; taraflar, kanunun emredici hükümleri dışındaki hükümleri diledikleri gibi düzenleyebilir.

İşyerinde Uygulamalar ve Disiplin

İşyerinde zamanla alışkanlık haline gelen ve sürekli uygulanan durumlar “işyeri uygulamaları” olarak tanımlanır. Bu uygulamalar, yazılı bir düzenleme olmasa da işçi açısından kazanılmış hak oluşturabilir. İşyeri iç yönetmelikleri ve disiplin hükümleri bu çerçevede önem taşır.

Engelli İstihdamı ve Sosyal Sorumluluk

50’den fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, toplam çalışan sayısının en az %3’ü kadar engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür. Kamu sektöründe ise bu oran %4’tür. Bu uygulama, çalışma yaşamında eşitliğin ve sosyal sorumluluğun bir gereğidir.

Deneme Süresi, Sadakat Borcu ve Yorum İlkesi

İş sözleşmelerinde deneme süresi en fazla iki ay olabilir; ancak toplu iş sözleşmeleriyle bu süre dört aya kadar çıkarılabilir. İşçinin işverene karşı en temel yükümlülüklerinden biri de sadakat borcudur. Bu borç, işvereni zarara uğratmama, sırları saklama, rekabet etmeme gibi yükümlülükleri içerir.

İş hukukunda herhangi bir boşluk veya yorum gerektiren durum ortaya çıktığında, daima “işçi lehine yorum ilkesi” uygulanır. Bu ilke, işçinin işveren karşısındaki zayıf konumunu dengelemeyi amaçlar.

İş Hukukunun Gelişimi ve Sosyal Fonksiyonu

İş Hukuku’nun doğuşu; sanayi devriminden sonra devletlerin işçiyi koruyucu düzenlemeler yapması ve sendikal hareketlerin güçlenmesi ile gerçekleşmiştir. Temel amacı, emek-sermaye ilişkisini dengede tutmak ve toplumsal barışı sağlamaktır.

Sonuç

İş hukuku, yalnızca teknik düzenlemelerden oluşan bir alan değildir; aynı zamanda çalışma hayatının sosyal ve insani boyutlarını da kapsar. 2024–2025 döneminde iş güvencesi, işçi sağlığı, çalışma süreleri ve sözleşme özgürlüğü gibi konular, hem bireysel hem toplu düzeyde daha fazla önem kazanacaktır. Bu nedenle iş hukukunun hem işverenler hem de çalışanlar tarafından doğru anlaşılması ve uygulanması, verimli ve adil bir çalışma yaşamı için vazgeçilmezdir.

1- Mesleki anlamda geçici iş ilişkisi, aşağıdaki durumlardan hangisinde kurulamaz?

A) Ev hizmetlerinde
B ) Mevsimlik tarım işlerinde
C ) Memurlar tarafından görülecek devlet işlerinde
D) Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları halinde
E ) İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde

Cevap : C ) Memurlar tarafından görülecek devlet işlerinde

Açıklama : Geçici iş ilişkisi, işverenin geçici süreyle işçiyi bir başka işverene devretmesini kapsar. Ancak devlet memurları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olduklarından İş Kanunu kapsamına girmezler ve geçici iş ilişkisi bu alanda kurulamaz. Diğer seçeneklerde belirtilen alanlarda geçici iş ilişkisi yasal düzenlemeler çerçevesinde mümkündür.

2- Spor kulübü antrenörleri hangi kanuna tabi olarak iş görmektedir?

A) Devlet Memurları Kanunu
B ) Ticaret Kanunu
C ) İş Kanunu
D) Medeni Kanun
E ) Borçlar Kanunu

Cevap : C ) İş Kanunu

Açıklama : Spor kulüplerine bağlı olarak çalışan antrenörler, işçi statüsünde kabul edilmekte ve iş ilişkileri 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabi olmaktadır. Bu nedenle bu kişilerin çalışma koşulları ve hakları İş Kanunu çerçevesinde düzenlenmektedir.

3- Aşağıdakilerden hangisinde, ücretin tanımı 4857 sayılı kanuna uygun bir şekilde tam olarak verilmiştir?

A) İş karşılığında işçiye ödenmesi gereken parasal tutardır.
B ) İşçinin en kutsal hakkıdır.
C ) Bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.
D) İşveren veya üçüncü kişiler tarafından ödenen parasal tutardır.
E ) Ücret, emeğin karşılığıdır.

Cevap : C ) Bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’na göre ücret; bir iş karşılığında işveren ya da üçüncü kişiler tarafından işçiye para ile ödenen tutardır. Bu tanım, hukuki ve uygulama açısından eksiksiz ve doğrudur. Diğer şıklarda yer alan ifadeler eksik, öznel ya da genel geçer niteliktedir.

4- Aşağıdakilerden hangisinde işletme ve işyeri nitelendirmelerine ilişkin sıralama doğrudur?

A) Yemekhane (işletme) – Mutfak (işyeri)
B ) Büyükşehir Belediyesi (işletme) – Başkanlık makamı (işyeri)
C ) Holdinge bağlı şirket (işletme) – Holding merkezi (işyeri)
D) İl Emniyet Müdürlüğü (işletme) – Polis karakolu (işyeri)
E ) Banka (işletme)- Banka şubesi (işyeri)

Cevap : E ) Banka (işletme)- Banka şubesi (işyeri)

Açıklama : İşletme, birden çok işyerini bünyesinde barındıran ve genel faaliyetlerin yürütüldüğü üst yapıdır. İş yeri ise mal veya hizmet üretiminin fiilen gerçekleştiği yerdir. Banka genel merkezi bir işletme iken, banka şubeleri birer işyeridir. Bu ayrım mevzuat açısından önem taşır.

5- İşyerinde devamlılık gösteren ve düzenli olarak tekrarlanan genel nitelikli durumlar aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Toplu iş sözleşmesi
B ) İşveren talimatları
C ) İş sözleşmeleri
D) İşyeri iç yönetmelikleri
E ) İşyeri uygulamaları

Cevap : E ) İşyeri uygulamaları

Açıklama : İşyerinde süreklilik arz eden ve zaman içinde teamül hâlini alan uygulamalar, işyeri uygulamaları olarak kabul edilir. Bu uygulamalar, yazılı sözleşme olmasa da işçi lehine kazanılmış hak oluşturabilir ve iş hukuku açısından bağlayıcılık taşıyabilir.

6- İş sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşveren
B ) İş
C ) İşçi
D ) Bağımlılık
E ) Ücret

Cevap : D ) Bağımlılık

Açıklama : İş sözleşmesinin vekâlet ve eser sözleşmesi gibi diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel unsur, işçinin işverene bağımlı olarak çalışmasıdır. Bu bağımlılık, işverenin yönetim ve denetim yetkisini içerir ve iş ilişkisinin niteliğini belirler.

7- İş Hukuku hükümlerinde boşluk olması durumunda uygulanacak ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A ) İşçi yararına yorum ilkesi
B ) Gerçek irade ilkesi
C ) Amaçsal yorum ilkesi
D ) Ölçülülük ilkesi
E ) Eşitlik ilkesi

Cevap : A ) İşçi yararına yorum ilkesi

Açıklama : İş hukukunda boşluklar veya yoruma açık durumlar olduğunda, işçi lehine değerlendirme yapılır. Bu ilke, işçinin işverene kıyasla daha zayıf konumda olduğu düşüncesinden hareketle geliştirilmiş ve yargı kararlarına da yön vermektedir.

8- “Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok ……… ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle …….. aya kadar uzatılabilir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A ) iki – dört
B ) bir – iki
C ) iki – üç
D ) iki – beş
E ) bir – üç

Cevap : A ) iki – dört

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, deneme süresi bireysel iş sözleşmelerinde en fazla iki ay olarak belirlenebilir. Ancak toplu iş sözleşmeleriyle bu süre en fazla dört aya kadar uzatılabilir. Bu süreler içerisinde iş ilişkisinin feshi daha kolaydır.

9- Ücret ekleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Komisyon, işçinin asıl ücreti olarak da kararlaştırılabilir.
B ) İşçinin kârdan pay alması, işçinin işletmeye ortak olması demektir.
C ) İşçinin kârdan pay isteyebilmesi için bunun taraflarca açıkça kararlaştırılmış olması gerekir.
D) İkramiye ödeme borcu bazen kanun hükmünden de kaynaklanabilir.
E ) İşçilere ödenecek ikramiyelerin her biri, aylık kazanç tutarını geçemez.

Cevap : B ) İşçinin kârdan pay alması, işçinin işletmeye ortak olması demektir.

Açıklama : Kârdan pay alma, işverenin karından işçiye prim ödemesi anlamına gelir. Bu durum işçiyi işletmeye ortak yapmaz. Ortaklık, hukuki olarak farklı şartlar gerektirir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.

10- Aşağıdakilerden hangisinin işyerini bildirme yükümlülüğü kapsamında, bildirilmesi zorunlu değildir?

A) İşyerinin unvan ve adresi
B ) İşyerinin dahil olduğu işkolu
C ) Çalışma konusu
D ) İşyerinin cirosu
E ) Çalıştırılan işçi sayısı

Cevap : D ) İşyerinin cirosu

Açıklama : İşyerinin SGK ve Çalışma Bakanlığı’na bildirilmesi sırasında unvan, adres, işkolu, işçi sayısı ve faaliyet konusu gibi bilgiler zorunludur. Ancak işyeri cirosu ticari sır kapsamında değerlendirilir ve bildirim zorunluluğu bulunmaz.

11- İş sözleşmesi yapma ehliyetine haiz olmak bakımından aşağıdakilerden hangisinin varlığı aranmaz?

A) On sekiz yaşını doldurmuş olma
B) Ayırt etme gücüne sahip olma
C) Kısıtlı olmama
D) Eşinin iznini alma
E) Temyiz kudretini haiz olma

Cevap : D) Eşinin iznini alma

Açıklama : İş sözleşmesi yapabilmek için temel şartlar medeni hukuk kurallarıyla belirlenmiştir. Bu şartlar arasında ayırt etme gücü (temyiz kudreti), reşitlik (18 yaşını doldurma) ve kısıtlı olmama gibi unsurlar yer alır. Ancak eşin izni medeni durumla ilgilidir ve iş sözleşmesi yapma ehliyeti için aranan bir şart değildir. Dolayısıyla doğru seçenek D şıkkıdır.

12- Aşağıdakilerden hangisi işçinin sadakat borcundan doğan bir yan borç değildir?

A) İyiniyetli davranma borcu
B) İşverenin meslek sırlarını açıklamama borcu
C) Rekabet etmeme borcu
D) Teslim ve hesap verme borcu
E) Düzenleme borcu

Cevap : E) Düzenleme borcu

Açıklama : İşçinin sadakat borcu, işverene karşı güven temelinde hareket etmesini gerektirir. İyiniyet, sır saklama, rekabet etmeme, teslim ve hesap verme gibi borçlar bu kapsamda yer alır. Ancak “düzenleme borcu” gibi bir kavram, sadakat borcu kapsamına girmez ve hukuk sistemimizde teknik bir yan borç olarak tanımlanmaz.

13- Ödünç iş ilişkisinin süresi ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İş Kanunu’nda ödünç iş ilişkisinin süresi sınırlandırılmıştır.
B) İstenirse en fazla üç defa yenilenebilir.
C) Altı ayı geçmemek üzere yazılı olarak yapılır.
D) Taraflar kendi aralarında anlaşarak ilişkiyi süresinden önce de sona erdirebilirler.
E) Kararlaştırılan sürenin dolması ile ödünç iş ilişkisi sona erer.

Cevap : B) İstenirse en fazla üç defa yenilenebilir.

Açıklama : Ödünç iş ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 7. maddesi kapsamında düzenlenir ve bu ilişki belirli şartlarla sınırlıdır. Ancak “en fazla üç defa yenilenebilir” şeklinde bir sınır kanunda yer almamaktadır. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

14- Aşağıdakilerden hangisi İş Kanunu’nun uygulanacağı iş ilişkilerindendir?

A) Bir ailenin üyeleri ve üçüncü dereceye kadar hısımları arasında, evlerde el sanatlarının yapıldığı işler
B) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri
C) Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri
D) Elliden az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri
E) Deniz ve hava taşıma işleri

Cevap : C) Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri

Açıklama :

15- İş sözleşmesini vekâlet ve eser sözleşmelerinden ayıran temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bağımlılık
B) Ücret
C) İş görme
D) Karşılıklılık
E) Özel hukuk sözleşmesi olması

Cevap : A) Bağımlılık

Açıklama : İş sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel unsur bağımlılıktır. İşçi, işverene bağımlı olarak çalışır; bu bağımlılık hem hukuki hem de fiilidir. Ücret ve iş görme unsurları vekalet ve eser sözleşmelerinde de bulunabilir.

16- I. Devletlerin işçileri koruyucu girişimleri
II. İşçilerin ve işverenlerin sendikalaşma girişimleri
III. Uluslararası sermaye hareketleri
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri İş Hukuku’nun ortaya çıkmasında etkili olmuştur?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) Yalnız II
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : İş Hukuku’nun gelişimi, işçilerin korunması amacıyla devletlerin yasal düzenlemeler yapması (I) ve işçi-işveren sendikalarının toplu hareketleri (II) sayesinde hız kazanmıştır. Uluslararası sermaye hareketleri (III) ise doğrudan etkili bir faktör değildir.

17- Özel sektör işyerlerinin zorunlu olarak engelli işçi çalıştırma oranı nedir?

A) %4
B) %3
C) %3,5
D) %2,5
E) %2

Cevap : B) %3

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’na göre özel sektör işyerlerinde 50 ve üzeri işçi çalıştıran işverenler, çalışan sayısının %3’ü oranında engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür. Bu oran kamu sektöründe %4’tür.

18- İş sözleşmesinin içeriğini belirleme özgürlüğü ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Nispi emredici kanun hükümleri işçi yararına olacak şekilde değiştirilebilir.
B) İş sözleşmesinin tarafları, kural olarak sözleşmenin içeriğini diledikleri gibi belirleyebilme özgürlüğüne sahiptirler.
C) Toplu iş sözleşmeleri, tarafların iş sözleşmesinin içeriğini belirleyebilme özgürlüklerini sınırlar.
D) Taraflar sadece ileride uygulanacak şekilde iş sözleşmesinin içeriğinde değişiklikler yapabilirler.
E) İş sözleşmelerinde kanunların mutlak emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler yer alamaz.

Cevap : D) Taraflar sadece ileride uygulanacak şekilde iş sözleşmesinin içeriğinde değişiklikler yapabilirler.

Açıklama : Taraflar, iş sözleşmesinde geçmişe etkili ya da ileriye yönelik olarak değişiklik yapabilir. Sadece “ileriye dönük” sınırı getirilmiş gibi ifade etmek yanlıştır. Bu sebeple D seçeneği yanlıştır.

19- Aşağıdaki işlerden hangisi İş Kanunu’nun kısmen uygulandığı işlerdendir?

A) Sürekli işler
B) Süreksiz işler
C) Belirli süreli işler
D) Geçici işler
E) Belirsiz süreli işler

Cevap : B) Süreksiz işler

Açıklama : İş Kanunu, esas itibariyle sürekli işlere uygulanır. Ancak süreksiz işlerde bazı hükümler (özellikle iş sağlığı ve güvenliği) sınırlı şekilde uygulanır. Bu nedenle “kısmen uygulandığı işler” tanımına en uygun olanı B şıkkıdır.

20- Aşağıdakilerden hangisinde “iş yeri” kavramı doğru ve tam bir şekilde tanımlanmıştır?

A) İşveren tarafından mal ve hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birimdir.
B) İşin yapıldığı yerdir.
C) İş yerindeki teknik amacın gerçekleştirildiği, mal ve hizmet üretiminin yapıldığı ve dolayısıyla işçinin iş sözleşmesinden kaynaklanan iş görme borcunu yerine getirdiği yerdir.
D) İçerisinde işçi çalıştırılan, mal ve hizmet üretiminin yapıldığı her yerdir.
E) İşverenin iş yerinde ürettiği mal ve hizmet ile nitelik yönünden bağlı bulunan işlerin görüldüğü ve aynı yönetim altında örgütlenen yerlerdir.

Cevap : A) İşveren tarafından mal ve hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birimdir.

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’na göre işyeri; işverenin iş organizasyonu içinde mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi ve gayrimaddi unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birimdir. Bu tanım A seçeneğinde tam ve doğru şekilde yer almıştır.