ADY208U Acil Durum ve Afetlerde Ulaştırma Yönetimi Ünite -6

1. Afet Öncesi Hazırlık Aşamasının Rolü

Afet bölgelerine ulaşım için en kısa ve güvenli güzergâhların önceden belirlenmesi, taşıma araçlarının tür ve kapasitelerinin analiz edilerek en uygun seçimin yapılması, hazırlık aşamasında planlanan unsurlardır. Bu hazırlıklar, müdahale süresini kısaltır ve can kayıplarını azaltır.

2. Ulaştırma ve Haberleşme Kaynakları

Ulaştırma kaynakları; limanlar, römorkörler, tırlar ve ambulanslar gibi taşıma araçlarını kapsar. Öte yandan, mobil baz istasyonları haberleşme altyapısına aittir ve ulaştırma kaynakları kapsamında değerlendirilmez. Bu ayrım, doğru kaynak yönetimi için kritik öneme sahiptir.

3. Kaynak Yönetimi Hizmet Grubunun Görevleri

Türkiye Afet Müdahale Planı’na (TAMP) göre, Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu; insan gücü, malzeme, araç ve ekipman gibi ihtiyaçların tespiti ve temininden sorumludur. Kayıt altına alma, kaynak israfını önleme ve görevli personelin izlenmesi gibi görevler bu grubun sorumluluğundadır.

4. Mevzuat ve Planlama Yaklaşımı

Kaynak planlaması çeşitli mevzuatlarda ele alınsa da, 90/500 sayılı Tüzük, bu konuyu en kapsamlı şekilde düzenler. Tüzük; kaynakların belirlenmesi, ihtiyaçların saptanması, tahsislerin yapılması ve sözleşmelerin düzenlenmesi gibi aşamaları detaylandırır.

5. Bölgesel Planlama Kapsamında Kaynaklar

Bölgesel planlamada değerlendirilen kaynaklar arasında havayolu araçları öne çıkar. Özellikle geniş alanlara hızlı ulaşım gerektiren afet senaryolarında, havayolu taşıtları hayati rol oynar.

6. Nakliye Sürecinde Öncelikli Bilgiler

Nakliyat planlamasında en kritik veri, malzemenin varması gereken öngörülen süredir. Bu bilgi, hangi taşıma türünün ve güzergâhın seçileceğini doğrudan etkiler.

7. Taşıma Türü Seçiminde McKinnon Prensipleri

McKinnon (1989), taşıma türü seçiminde şu ilkeleri vurgular: alternatiflerin karşılaştırılması, düzenli aralıklarla seçeneklerin gözden geçirilmesi, çok kriterli değerlendirme yapılması ve doğru prosedürlerin izlenmesi. Bu prensipler, sistematik ve bilinçli bir taşıma planlaması için temel teşkil eder.

8. Performans Değerlendirmelerinde Doğru Bilgi Önemlidir

Lanford’un analizlerine göre, karayolu taşıması her ne kadar yaygın olsa da, ekonomik ve enerji verimliliği açısından avantajlı değildir. Bu nedenle alternatif taşıma modlarının değerlendirilmesi gerekir.

9. Bilgi Sistemlerinin Rolü: KEBS

KEBS (Kaynak Envanter Bilgi Sistemi), kaynakların elektronik ortamda izlenmesi, CBS entegrasyonu, nakliye yönetiminin dijital ortamda yürütülmesi ve personel eğitimi gibi çok yönlü işlevler sunar. Bu sistem, zaman ve maliyet açısından ciddi avantaj sağlar.

1- I. Afet bölgesine ulaşımın sağlanacağı en kısa ve uygun güzergâhın belirlenmesi ve haritalanması,
II. Taşıma modlarından ve araç kapasitesinden en uygun olanın seçilmesi,
III. Nakliye araçlarının güzergâh seçimi

Yukarıdaki hedeflerin hangi aşamada dikkate alınması gerekir?

A) Afet öncesi hazırlık aşamasında
B) Afet anında müdahale aşamasında
C) Afet sonrasında değerlendirme aşamasında
D) İyileştirme aşamasında
E) Planlama aşamasında

Cevap : A) Afet öncesi hazırlık aşamasında

Açıklama : Afet öncesinde yapılan hazırlık çalışmaları, ulaşım ve lojistik açısından kritik bir rol oynar. Özellikle en uygun güzergâhların haritalanması ve araç kapasitesine göre taşıma planlamasının yapılması, afet anında hızlı müdahaleye imkân verir. Bu tür planlamalar, afet öncesi hazırlık sürecinin ayrılmaz parçalarıdır.

2- Kaynak, kamu veya özel kurum ve kuruluşlarla gerçek kişilere ait tesisler, araçlar, insan gücü ve bunlar tarafından üretilen her türlü mal ve hizmetler ise aşağıdakilerden hangisi ulaştırma ve haberleşme kaynaklarından değildir?

A) Liman
B) Mobil baz istasyonu
C) Römorkör
D) Tır
E) Ambulans

Cevap : B) Mobil baz istasyonu

Açıklama :

3- I. Afet ve acil durumlarda çalışacak özel personel, uzman, malzeme, araç gereç, makine ve ekipman ihtiyaç tespiti ve temini için kaynak yönetimi planlaması yapmak.
II. Görevli personeli, kullanılan malzemeleri ve ekipmanları kayıt altına almak.
III. Kaynak israfını kontrol etmek, kamu görevlilerini takip programına almak.

Yukarıda verilenler Türkiye Afet Müdahale Planı’na göre hangi hizmet grubunun görevleri arasında yer alır?

A) Nakliye Hizmet Grubu
B) Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu
C) Haberleşme Hizmet Grubu
D) Sağlık Hizmet Grubu
E) Enerji Hizmet Grubu

Cevap : B) Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu

Açıklama : TAMP kapsamında Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu, tüm afet kaynaklarının belirlenmesi, kaydedilmesi, yönetilmesi ve verimli kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu grup ayrıca iş gücü planlaması, envanter kayıtları ve ihtiyaçların karşılanması gibi görevleri üstlenir.

4- Kaynakların belirlenmesi ve etkin bir şekilde kullanılması konusu birçok mevzuatta yer almasına karşı aşağıdakilerden hangisinde kaynak planlaması daha kapsamlı düzenlenmiştir?

A) 7269 sayılı Kanun
B) 2013/5703 sayılı Yönetmelik
C) 90/500 sayılı Tüzük
D) TAMP
E) 2011/1377 sayılı Yönetmelik

Cevap : C) 90/500 sayılı Tüzük

Açıklama :

5- I. Kaynakların belirlenmesi
II. İhtiyaçların saptanması
III. Tahsislerin yapılması
IV. Sözleşmelerin düzenlenmesi

Yukarıda aşamaları verilen planlama türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulaştırma Planlaması
B) Seferberlik Planlaması
C) Kaynak Planlaması
D) Afet Planlaması
E) Lojistik Planlaması

Cevap : C) Kaynak Planlaması

Açıklama : Kaynak planlaması, ihtiyaçların belirlenmesinden kaynakların tahsisine ve sözleşmelerin düzenlenmesine kadar süreci kapsar. Amaç, mevcut kaynakların en uygun biçimde kullanılmasını sağlamaktır.

6- Aşağıdaki kaynaklardan hangisi Bölgesel Planlama kapsamında değerlendirilir?

A) Havayolu Araçları
B) Denizyolu Araçları
C) Haberleşme Sistemleri
D) İl İçi Nakliye Araçları
E) Çeken-Çekilen Araçlar

Cevap : A) Havayolu Araçları

Açıklama :

7- İhtiyaç Bildirim Çizelgesi’nde nakliyata ilişkin öncelikle ihtiyaç duyulan bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Öncelik Sırası
B) Malzemenin alınacağı yer ve zaman
C) Malzemenin gönderileceği yer
D) Malzemenin varması gereken öngörülen süre
E) Ulaştırma yöntemi

Cevap : D) Malzemenin varması gereken öngörülen süre

Açıklama :

8- Yük taşımacılık sisteminin analizinde öncelikle taşıma türünün belirlenmesi ardından da, taşıma türü seçilirken McKinnon (1989) genel prensiplerinin göz önünde bulundurulması gerekir. Aşağıdakilerden hangisi McKinnon prensiplerinden biridir?

A) Alternatifler karşılaştırılır.
B) Düzenli aralıklarla seçenekler karşılaştırılır.
C) Değerlendirme için çok miktarda kriter kullanılır.
D) Seçim işleminde doğru prosedür kullanılmalıdır.
E) Hepsi

Cevap : E) Hepsi

Açıklama : McKinnon’un 1989’da ortaya koyduğu taşıma türü seçim prensipleri; çok kriterli değerlendirme, alternatiflerin karşılaştırılması ve prosedürel doğruluğa dayalı karar alma süreçlerini kapsar. Bu nedenle tüm seçenekler doğrudur.

9-

Taşıma türleri performans değerlendirmesinde Lanford’a göre aşağıdaki tablodan çıkarılan sonuçlardan hangisi yanlıştır?

A) Havayolu hızlı ancak ekonomik verimliliği düşüktür.
B) Karayolu sık kullanılan, çok elverişli taşıma türüdür.
C) Denizyolu hızı düşük ancak kapasitesi yüksek taşıma türüdür.
D) Karayolu ekonomik ve enerji verimliliği yüksek bir taşıma türüdür.
E) Demiryolu, taşıma türleri içerisinde en elverişli taşıma türüdür.

Cevap : D) Karayolu ekonomik ve enerji verimliliği yüksek bir taşıma türüdür.

Açıklama : Karayolu taşımacılığı genellikle düşük kapasiteli, enerji verimliliği düşük ve ekonomik olarak pahalı bir mod olarak değerlendirilir. Özellikle uzun mesafelerde demir yolu ve deniz yolu daha verimli seçeneklerdir.

10- I. Kaynak bilgilerinin, ihtiyaçların ve tahsislerin elektronik ortamda takip ve kontrolü sağlanarak iş yükünün hafifletilmesi
II. Kaynak verilerinin entegrasyonunun sağlanarak CBS’ye aktarılması
III. Nakliye yönetiminin sistem üzerinden gerçekleştirilmesi
IV. İlgili personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesinin sağlanması
V. Zaman, emek ve maliyetten tasarruf sağlanması

Yukarıdaki hedefleri sağlamaya yönelik geliştirilen bilgi sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) AYDES
B) KEBS
C) KEP
D) U-NET
E) SEKAPS

Cevap : B) KEBS

Açıklama :