ADY208U Acil Durum ve Afetlerde Ulaştırma Yönetimi Ünite -7

1. Senaryo: Gerçeğe Yakın Kurgular

Afet senaryoları, hem riskleri test etmek hem de müdahale kapasitelerini ölçmek için kullanılır. Bu senaryolar genellikle dört ana uzmanın katkısıyla hazırlanır:

– Fütüristler: Olası gelecek durumları öngörür.

– Uzmanlar: Teknik altyapıyı sağlar.

– Planlayıcılar: Uygulama detaylarını düzenler.

– Senaryo Yazarları: Bütünlüğü ve gerçekçiliği sağlar.

Bu kombinasyonla yazılan senaryolar, tatbikatların iskeletini oluşturur.

2. Tatbikat Döngüsü: Planlamadan Güncellemeye

Etkin bir tatbikat, şu adımlarla yürütülür:

1. Planlama, tasarım ve geliştirme

2. Uygulama

3. Değerlendirme

4. Planı güncelleştirme

“Kontrol ve denetim” bu döngüye dahil değildir; yönetimsel süreçlerde yer alır.

3. Tatbikatlar İçin Gerekli Unsurlar

Bir tatbikatın sağlıklı yürütülebilmesi için:

– Önceden hazırlanmış bir afet planı

– Gerçekçi senaryolar

– Uygun bir fiziksel ortam

– Finansal kaynaklar ve lojistik destek gereklidir.

Bu altyapı olmadan yapılan tatbikatlar, sadece göstermelik olur.

4. Masa Başı ve Gerçek Zamanlı Tatbikatlar

Masa Başı Tatbikatları (MBT):

– Kapalı alanda yapılır.

– Zaman esnektir, sıçramalı ilerleme mümkündür.

– Az kaynakla yürütülür.

– Karar alma sürecini test eder.

Gerçek Zamanlı Tatbikatlar:

– Gerçeğe çok yakın senaryolarla sahada uygulanır.

– Çok sayıda insan ve ekipman kullanılır.

– Operasyonel performansı test eder.

Gerçek zamanlı tatbikatlar daha maliyetli ama etkili, MBT’ler ise düşük bütçeyle planlama sürecini gözden geçirmeyi sağlar.

5. Tartışma ve Uygulama Temelli Tatbikatlar

Tartışma temelli tatbikatlar:

– Seminer

– Atölye çalışması

– Masa başı çalışması

– Oyunlar

Fonksiyonel tatbikatlar, operasyonel faaliyet içerdiği için bu gruba girmez.

6. Değerlendirme Aşaması: Hataları Gör, Geliş

– Tatbikat bittikten sonra şu sorular sorulmalıdır:

– Hedeflere ulaşıldı mı?

– Planlarda güncellenmesi gereken bölümler var mı?

– Personel yeterli mi? Eğitim ihtiyaçları neler?

– Kaynaklar eksiksiz mi?

– Yeni bir tatbikata ihtiyaç var mı?

– Tüm bu değerlendirmeler izleme ve değerlendirme aşaması kapsamında yapılır.

7. Yasal Zemin: Tatbikatlar Yönergesi

Türkiye’de tatbikatların nasıl yapılacağına dair tek düzenleyici mevzuat Tatbikatlar Yönergesi’dir. Diğer yönetmelikler farklı alanlara yöneliktir (yangın güvenliği, afet merkezleri, vs.).

8. Organizasyon: Rol ve Sorumluluklar

Tatbikat organizasyonlarında çeşitli ekipler görev alır. Bu ekipler arasında:

– Tatbikat Koordinatörü tüm süreci yönetir ve haberleşme ekibinden sorumludur.

– Oyuncu grubu, senaryo çerçevesinde rol alır.

– Kontrol grubu, süreci izler ve değerlendirir.

9. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın Rolü

Tatbikat senaryolarında ulaşım altyapısı, karayolları, demiryolları ve haberleşme sistemlerine dair herhangi bir konu yer alıyorsa, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı devreye girer. Bu bakanlık, panel köprü temini, iş makineleri koordinasyonu ve iletişim altyapısının onarımı gibi alanlarda sorumluluk sahibidir.

Sonuç olarak, senaryolar ve tatbikatlar, afet yönetimi stratejilerinin sınandığı, eksiklerin tespit edildiği ve sistemin diri tutulduğu uygulamalardır. Uygulama olmadan plan, sadece kâğıt üzerinde kalır.

1- Senaryo, konusunun uzmanı veya bir planlama personeli tarafından, eldeki doneler dikkate alınarak imkânlar ölçüsünde yazılabileceği gibi aşağıda yer alan dört grubun bir araya gelmesi ile oluşturulacak bir ekip tarafından da yazılabilir. Bu ekip kimlerden oluşur?

A) Fütüristler, Uzmanlar, Senaryo Yazarları, Uygulayıcılar
B) Uzmanlar, Fütüristler, Planlayıcılar, Senaryo Yazarları
C) Araştırmacılar, Fütüristler, Uzmanlar, Uygulayıcılar
D) Uzmanlar, Senaryo Yazarları, Uygulayıcılar, Araştırmacılar
E) Fütüristler, Uzmanlar, Yöneticiler, Planlayıcılar

Cevap : B) Uzmanlar, Fütüristler, Planlayıcılar, Senaryo Yazarları

Açıklama : Senaryo yazımında etkili ve gerçekçi bir yapı oluşturulması için sadece senaryo yazarı değil; geleceğe dair öngörüler sunan fütüristler, teknik bilgiye sahip uzmanlar ve planlayıcılar gibi dört temel meslek grubunun katkısı gereklidir. Bu kombinasyon en uygun yapı olarak B şıkkında yer alır.

2- Aşağıdakilerden hangisi Tatbikat Döngüsü faaliyetlerinden değildir?

A) Kontrol ve denetim
B) Planlama, tasarım ve geliştirme
C) Uygulama
D) Değerlendirme
E) Planı güncelleştirme

Cevap : A) Kontrol ve denetim

Açıklama : Tatbikat döngüsü; planlama, uygulama, değerlendirme ve planı güncelleştirme gibi safhalardan oluşur. Kontrol ve denetim ise döngüde yer alan standart faaliyetlerden biri olmayıp, genel yönetim uygulamalarına aittir.

3- I. Daha önceden hazırlanmış bir acil durum veya afet planı,
II. Tehlikeleri, kırılganlıkları ve kapasiteyi düşünerek hazırlanmış gerçeğe yakın olaylar
III. Katılımcılar için minimal risk ile acil durumu canlandırmak için uygun bir fiziksel çevresel şartların olduğu bir yerin hazırlanması,
IV. Kurumsal altyapı, finansal kaynaklar ve yeterli lojistik
Yukarıda verilenler hangi faaliyeti gerçekleştirmek için temel şartlardır?

A) Senaryo
B) Tatbikat
C) Masa Başı Tatbikat
D) Gerçek Zamanlı Tatbikat
E) Seminer

Cevap : B) Tatbikat

Açıklama : Bu maddeler bir tatbikatın etkili şekilde yürütülebilmesi için gerekli altyapıyı ve hazırlıkları ifade eder. Hazır planlar, fiziksel ortam, finansal kaynaklar ve gerçekçi senaryolar tatbikat öncesi gerekliliklerdir.

4- Aşağıdakilerden hangisi Masa Başı Tatbikatının safhalarından biri değildir?

A) Amaçlar
B) Metodoloji
C) Operasyonel özellikler
D) Hedefler
E) MBT Değeri/Önemi

Cevap : D) Hedefler

Açıklama : Masa Başı Tatbikatının (MBT) safhaları arasında amaç, metodoloji, MBT’nin değeri gibi analiz ve planlama unsurları yer alır. Hedefler genel planlama sürecinde yer alabilir, ancak MBT’nin safha tanımı içinde doğrudan geçmez.

5-

• Tatbikatın planlama sürecinde amaçlanan hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı,
• Acil durum ve afet yönetim sisteminde var olan plan, prosedür veya rehberlerdeki geliştirme ihtiyacı,
• Personel yetersizlikleri ve eğitimi,
• Araç, gereç ve malzeme ihtiyaçları,
• Tatbikat sonrasında ilave bir tatbikat yapma ihtiyacının olup olmadığının belirlenmesidir.
Yukarıda verilen ölçütler tatbikatın hangi aşamasında dikkate alınmalıdır?

A) İzleme ve Değerlendirme
B) Hazırlık
C) Planlama
D) Uygulama
E) Planın Güncelleştirilmesi

Cevap : A) İzleme ve Değerlendirme

Açıklama : Verilen ölçütler, tatbikat sonrası yapılacak değerlendirme faaliyetlerine aittir. Tatbikat süreci sonunda hedeflere ulaşılma düzeyi, eksikler ve tekrar planlamaya dair ihtiyaçlar bu aşamada gözden geçirilir.

6- Aşağıdakilerden hangisi Tartışma Temelli Tatbikatlardan biri değildir?

A) Seminerler
B) Atölye Çalışmaları
C) Masa başı Çalışmaları
D) Oyunlar
E) Fonksiyonel Tatbikatlar

Cevap : E) Fonksiyonel Tatbikatlar

Açıklama : Fonksiyonel Tatbikatlar, operasyonel (pratik uygulama) temelli tatbikatlardır. Diğer şıklar (Seminer, Atölye, Masa başı, Oyunlar) ise tartışma temelli olarak sınıflandırılır. Bu nedenle E şıkkı doğru cevaptır.

Uygulamalar; Senaryo ve Tatbikatlar

7-

Yukarıdaki tabloda, masa başı ve gerçek zamanlı tatbikatlar arasındaki farklar dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Masa başı tatbikatı kapalı alanda, gerçek zamanlı tatbikat ise açık veya kapalı alanda düzenlenebilir.
B) Masa başı tatbikatında zaman kullanımı daha esnek iken gerçek zamanlı tatbikat gerçek zamanda gerçekleştirilir.
C) Masa başı tatbikatta, gerçek zamanlı tatbikata göre daha çok kaynak kullanılır.
D) Masa başı tatbikat daha çok bilgiyi yönetme amaçlı iken gerçek zamanlı tatbikat pratiğe yönelik amaç taşır.
E) Masa başı tatbikat, gerçek zamanlı tatbikata göre daha az maliyetlidir.

Cevap : C) Masa başı tatbikatta, gerçek zamanlı tatbikata göre daha çok kaynak kullanılır.

Açıklama : Masa başı tatbikatlar genellikle daha az maliyetli ve daha az kaynak gerektiren egzersizlerdir. Gerçek zamanlı tatbikatlarda ise insan gücü, alan, ekipman ve zaman gibi birçok kaynak kullanımı söz konusudur. Bu nedenle C şıkkındaki ifade yanlıştır.

8- Türkiye’de tatbikatların esas ve usullerinin düzenlendiği tek mevzuat aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tatbikatlar Yönergesi
B) 2013/28855 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği
C) Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
D) 2011/27851 sayılı Afet ve Acil Durum Merkezleri Yönetmeliği
E) 90/500 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Tüzüğü

Cevap : A) Tatbikatlar Yönergesi

Açıklama : Tatbikatların planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesine dair temel kurallar Tatbikatlar Yönergesi ile belirlenir. Diğer mevzuatlar daha çok yangın, afet müdahale, merkez yapıları ya da savaş halleriyle ilgilidir.

9- Tatbikat organizasyonunda bulunan gruplardan Haberleşme Ekibinin görev yaptığı grup aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tatbikat sekretaryası
B) Kontrol grubu
C) Oyuncu grubu
D) Destek grubu
E) Tatbikat Koordinatörü

Cevap : E) Tatbikat Koordinatörü

Açıklama : Tatbikat organizasyonunda tüm ekiplerin koordinasyonundan sorumlu olan Tatbikat Koordinatörü, haberleşme dahil olmak üzere tüm destek faaliyetlerinin yönetimini sağlar. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

10- I. Karayolunun hasar görmesi, panel köprü ihtiyacı, iş makinesi talebi.
II. Yardım ekipleri ve malzemelerinin olay bölgesine intikali,
III. Demiryolunda seyir halinde olan trenin raydan çıkması, aktarma noktalarının oluşturulması,
IV. Acil durum haberleşmesinin sağlanması, mobil telefonların hizmet dışı kalması,
Yukarıdaki durumları içeren bir tatbikatta hangi bakanlığın aksiyon alması gerekir?

A) İçişleri Bakanlığı
B) Sağlık Bakanlığı
C) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
D) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
E) Tarım ve Orman Bakanlığı

Cevap : D) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

Açıklama : Tatbikatta karayolu, demiryolu, ulaşım ekipmanları ve iletişim altyapısı gibi konular yer aldığından doğrudan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın görev alanına girer. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

@lolonolo_com