ADY208U Acil Durum ve Afetlerde Ulaştırma Yönetimi Ünite -8

1. Kanıtla Başlayan Süreç

Kaza araştırmasının ilk somut aşaması kanıtların toplanmasıdır. Gözlemler, tanıklıklar, olay yerinden alınan veriler bu aşamada analiz edilir. Bu veriler, değerlendirme ve tavsiye bölümlerinin temelini oluşturur.

2. Araştırmanın Kapsamı

Kaza araştırması; yollar, sistemler, araçlar, insan faktörü ve düzenlemeleri kapsar. Kapsam ne kadar geniş tutulursa, olayın nedenlerini doğru analiz etme şansı o kadar artar. Dar bir çerçeve, hataların gözden kaçmasına yol açabilir.

3. Yetkili Kurum: Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı olan Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı, ciddi kazaların ardından araştırma yapar, nedenleri analiz eder ve emniyetin artırılması için önerilerde bulunur. Bu kurumun amacı suçlu bulmak değil, sistemi düzeltmektir.

4. Ciddi Kazaların Tanımı

Bir olayın “ciddi kaza” sayılabilmesi için şu kriterlerden en az biri gerçekleşmelidir:

– En az 1 kişinin ölümü,

– En az 5 kişinin ağır yaralanması,

– En az 2 milyon Euro değerinde maddi zarar.

Bu tanım, kaza incelemesinin kapsamına hangi olayların dahil edileceğini belirler.

5. Deniz ve Hava Kazalarında Sınıflandırmalar

– Deniz kazası: Geminin batması, kaybolması, karaya oturması gibi olaylardır. Ancak bir radar arızası bu kapsama girmez.

– Çok ciddi deniz kazası: Can kaybı, tam ziya (gemi kaybı) veya çevre felaketi içeren olaylardır.

– Hava aracı kazaları: Uçuş karakteristiği veya fiziksel yapının bozulduğu, ya da enkazın ulaşılamayacak bölgelere düştüğü olayları kapsar. Ancak bir kaçak yolcunun düşmesi bu kapsama girmez.

6. Kaza Raporlarının Yapısı

Bir kaza raporu şu bölümleri içerir:

– Olay bilgileri

– Olayın gelişimi

– Değerlendirme

– Tavsiyeler

Sorumluların tespiti bu raporların parçası değildir. Amaç, kişisel değil sistemsel analizdir.

7. Değerlendirme Aşamasında Neye Bakılır?

– Değerlendirme bölümünde:

– Olayın nasıl geliştiği,

– Çevresel faktörler,

– Hatalı insan davranışları ve ihmaller,

– Uygulamalardaki aksaklıklar ele alınır.

Ancak “malzeme hataları” ya da “tehlikeli maddeler” genellikle teknik analizlerin alt başlıklarıdır, doğrudan değerlendirme başlığı altında yer almaz.

Sonuç olarak, kaza araştırmaları sadece geçmişe dair bir kayıt değil; geleceğe dair bir sigortadır. Her analiz, daha güvenli yollar, sistemler ve müdahale modelleri için bir fırsattır. Uygulamalarla desteklenen bu incelemeler, afet yönetiminin sahadaki gerçek yüzüdür.

1- Bir kaza araştırmasında; bilgilerden, gözlemlerden, tanıklardan ve raporlardan yararlanılarak hazırlanan aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sonuç
B) Kanıt
C) İnceleme
D) Değerlendirme
E) Tavsiye

Cevap : B) Kanıt

Açıklama : Kaza araştırmalarında kanıt, olay yerinden elde edilen bilgi, gözlem ve tanıklıklardan oluşturulan temel unsurdur. Diğer seçenekler raporun farklı bölümleriyle ilgilidir; örneğin “Sonuç” değerlendirme sonrası çıkar, “Tavsiye” öneridir, “İnceleme” süreçtir, “Değerlendirme” ise analizdir.

2- Yol, sistemler, araçlar, çalışanlar ve düzenlemeler; kaza araştırması ve incelemenin hangi özelliğini oluşturur?

A) Kapsam
B) Amaç
C) Hedef
D) Plan
E) Görevler

Cevap : A) Kapsam

Açıklama : Kaza araştırmasının kapsamı; olayın analizinde değerlendirilecek alanları yani yol, sistem, araç, insan gibi bileşenleri içerir. Diğer seçenekler (amaç, hedef, plan vb.) metodolojik ya da organizasyonel unsurları ifade eder.

3- Ulaştırma alanında meydana gelen ciddi kazalarla ilgili araştırma, inceleme yaparak ulaştırma altyapıları ve taşımacılık faaliyetlerinin emniyetinin iyileştirilmesi için teklif hazırlama görevi aşağıdaki kurumlardan hangisine aittir?

A) Demir yolu Düzenleme Genel Müdürlüğü
B) Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı
C) Kara yolları Genel Müdürlüğü
D) Deniz ve İç Sular Düzenleme Genel Müdürlüğü
E) Tehlikeli Mallar ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü

Cevap : B) Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı

Açıklama : Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı olan bu başkanlık, ciddi kazaları inceleyip, kazaların tekrarını önleyecek iyileştirme önerileri sunar. Diğer müdürlükler genellikle düzenleyici veya uygulayıcı roller üstlenir.

4- Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığının araştırma ve inceleme yaptığı kazalara ilişkin hazırladığı raporların amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Taşımacılık faaliyetlerinin emniyetinin iyileştirilmesi
B) Suçluların bulunup cezalandırılması
C) Ulaşımda yolcu ve yük kapasitesinin artırılması
D) Alternatif ulaşım metotlarının geliştirilmesi
E) Ülke ekonomisinin canlandırılması

Cevap : B) Suçluların bulunup cezalandırılması

Açıklama :

5- En az bir kişinin ölümü veya en az beş kişinin ağır yaralanması ile sonuçlanan ya da araçlarda, yolda, diğer tesislerde veya çevrede meydana getirdiği zararların toplamı en az iki milyon Euro karşılığı TL olan kazalara ne ad verilir?

A) Ramak kala
B) Afet
C) Hemzemin geçit kazası
D) Ciddi kaza
E) Facia

Cevap : D) Ciddi kaza

Açıklama : Belirtilen maddi ve bedeni zarar tanımı, “ciddi kaza” teriminin doğrudan karşılığıdır. “Ramak kala” gerçekleşmeyen kazadır, “afet” doğal olaydır, “facia” daha geniş çaplı yıkımı ifade eder.

6- Aşağıdakilerden hangisi deniz kazası niteliğinde değildir?

A) Radar sisteminin bozulması
B) Geminin batması, kaybolması, kayıp sayılması veya terk edilmesi
C) Bir kişinin gemi üzerindeyken kaybolması
D) Bir kişinin ölümü veya yaralanması
E) Geminin karaya oturması

Cevap : A) Radar sisteminin bozulması

Açıklama : Radar arızası teknik bir aksaklık olup, deniz kazası sınıfına girmez. Diğer tüm olaylar uluslararası tanımlara göre deniz kazası sayılır.

7- Can kaybı, geminin tam ziyaı ve ciddi çevre kirliliği olaylarına ne ad verilir?

A) Kaza
B) Çatışma
C) Manevra
D) Acil durum
E) Çok ciddi deniz kazası

Cevap : E) Çok ciddi deniz kazası

Açıklama : IMO ve ulusal mevzuata göre can kaybı, çevre felaketi veya gemi kaybı gibi ağır sonuçlar “çok ciddi deniz kazası” tanımına girer. Diğer terimler ya daha hafif olayları ya da farklı anlamları ifade eder.

8- Aşağıdakilerden hangisi hava aracı kazası niteliğinde değildir?

A) Hava aracının fiziksel yapısının etkilendiği kazalar
B) Hava aracının uçuş karakteristiğinin etkilendiği kazalar
C) Kaçak yolcunun uçaktan düşmesi
D) Hava aracının kaybolması
E) Hava aracının enkaza ulaşılamayacak bir yere düşmesi

Cevap : C) Kaçak yolcunun uçaktan düşmesi

Açıklama : ICAO standartlarına göre hava aracı kazası, genellikle uçuşla ilgili teknik aksaklıkları kapsar. Kaçak yolcunun düşmesi olayın operasyonel kısmından ziyade güvenlik açığıdır.

9- Aşağıdakilerden hangisi kaza araştırma ve inceleme raporunun bölümlerinden biri değildir?

A) Sorumluların tespiti
B) Kaza veya olayın gelişimi
C) Değerlendirme
D) Tavsiyeler
E) Kaza veya olaya ilişkin bilgiler

Cevap : A) Sorumluların tespiti

Açıklama : Kaza araştırma raporları suçlu aramaz, sistemsel aksaklıkları değerlendirir. Bu nedenle “sorumluların tespiti” gibi adli nitelikli bir bölüm yer almaz.

10- Aşağıdakilerden hangisi kaza araştırma raporunun değerlendirme bölümünde bulunan hususlardan biri değildir?

A) Kaza veya olayla ilgili süreçler
B) Kaza veya olayla ilgili çevre şartları
C) Hatalı davranışlar ve ihmaller
D) Alternatif ulaşım metotlarının geliştirilmesi
E) Malzeme hataları ve tehlikeli maddeler

Cevap : E) Malzeme hataları ve tehlikeli maddeler

Açıklama :