Afetler Coğrafyası 2023-2024 Final Soruları

Kıyı ve Dağlık Alanlarda Afet Riskleri

Kıyı bölgelerinde deniz kökenli afetler, özellikle de ani ve yıkıcı doğasıyla bilinen dalga hareketleri ciddi tehlike arz eder. Bu gibi olaylarda yükseğe çıkmak ya da iç kesimlere doğru yönelmek hayati önlemler arasında sayılırken, ilk tehlike geçmeden risk alanlarına geri dönmek büyük kayıplara yol açabilir.

Öte yandan, yüksek eğimli ve kar örtüsünün yoğun olduğu coğrafyalarda ani kar erimeleri, aşırı yağışlar veya sismik hareketler sonucu yamaç hareketleri görülebilir. Bu tür olaylar, genellikle dağlık bölgelerde ve kış mevsiminde daha sık gözlemlenir.

Deprem ve Volkanik Etkinliklerin Küresel Dağılımı

Sismik aktivitenin yüksek olduğu bölgeler, levha sınırları boyunca konumlanan ülkelerde yoğunlaşır. Buna karşılık, iç levha bölgelerinde yer alan ülkeler genellikle daha stabil yapıdadır. Yine de, bazı ülkelerde volkanik etkinlikler de depremle birlikte afet riskini artırabilir. Bazı lav türlerinin yayılım biçimi, oluşan volkan tiplerinin coğrafi yayılımında belirleyici rol oynar. Akışkan yapıya sahip bazik lavlar, geniş alanlara yayılan farklı yüzey şekillerine neden olabilir.

Kuraklık, Erozyon ve Taşkınlar

Kuraklık, sıcak ve yarı kurak bölgelerde etkili olan, tarımsal üretimden enerji üretimine kadar birçok alanda sorun yaratan uzun süreli bir doğa olayıdır. Özellikle tarım toplumları için su kaynaklarının azalması, ürün miktarının düşmesi ve ekosistem dengesinin bozulması gibi sonuçlar doğurur. Bunun aksine, bol yağış alan tropikal bölgelerde kuraklık riski oldukça düşüktür.

Yüzey örtüsünün zayıf olduğu, iklimin kurak ya da yarı kurak olduğu alanlarda ise toprak taşınımı ciddi bir çevresel soruna dönüşür. Bitki örtüsünün toprağı tutma işlevi olmadığında, rüzgâr ve su bu toprakları kolayca uzaklaştırır. Buna karşılık, yüksek enlemlerde donmuş topraklar ve yoğun bitki örtüsü, toprağın yerinde kalmasına yardımcı olur.

Teknolojik ve Biyolojik Risklerin Coğrafi ve Sosyal Yansımaları

Teknolojik afetler, genellikle insan hatası, yetersiz altyapı, denetimsizlik ya da organizasyonel eksikliklerden kaynaklanır. Endüstriyel kazalar veya enerji santrali kaynaklı olaylar buna örnektir. Bu tür afetlerin önlenmesi yalnızca teknolojik yatırımla değil, aynı zamanda sosyal organizasyonun güçlendirilmesiyle mümkündür.

Biyolojik riskler ise daha çok nüfus hareketliliği, yetersiz sağlık yatırımları ve hastalık takibi eksikliklerinden etkilenir. Tropikal iklimlerde bazı bulaşıcı hastalıklar yaygınken, soğuk iklimler bu tür risklere daha az maruz kalır.

Afetlere Karşı Bilinçli Planlama ve Ölçüm

Doğal afetlerin önlenmesi mümkün olmasa da etkilerinin azaltılması planlı hareketle mümkündür. Özellikle yer şekillerinin, hidrolojik yapının ve yerel iklimin dikkate alınması, taşkın gibi olayların öngörüsünde kritik rol oynar. Bu planlama sürecinde fay hatlarının türü gibi jeolojik veriler doğrudan etkili olmayabilir, ancak dolaylı etkiler yaratabilir.

Afet coğrafyasını anlamak, sadece olayların nerede ve nasıl gerçekleştiğini değil, aynı zamanda neden ve hangi etmenlerle tetiklendiğini kavramayı gerektirir. Bu da disiplinler arası düşünmeyi, doğru veri kullanımını ve stratejik önlem geliştirmeyi zorunlu kılar.

1- Tsunaminin meydana geldiği bir alanda alınabilecek birtakım önlemler vardır. Aşağıdakilerden hangisi bu önlemlerden biri değildir?

A) Kıyıdan iç kesimlere ilerlemek
B) Yüksek alanlara çıkmak
C) İlk dalgadan sonra geri dönmek
D) Radyo ve televizyondaki uyarıların dinlenmesi
E) Araçlar trafik yoğunluğu yaşanabileceğinden dolayı araçların kullanılmaması

Cevap : C) İlk dalgadan sonra geri dönmek

Açıklama : Tsunamilerde ilk dalga genellikle en yıkıcı dalga değildir, bu nedenle güvenli olmayan sahalara geri dönmek tehlikelidir ve önerilmez.

2- Denüdasyona ait hızlar çeşitli yöntemlerle belirlenebilir. Aşağıdakilerden hangisi denüdasyon hızını belirleme yöntemlerinden biri değildir?

A) Akarsuların çözünmüş yükleri
B) Akarsuların eğim özellikleri
C) Rezervuardaki sedimantasyon
D) Akarsuların asılı yükleri
E) Jeolojik sedimantasyon hızları

Cevap : B) Akarsuların eğim özellikleri

Açıklama : Akarsuların eğimi, denüdasyonun nedenlerinden biri olabilir ama doğrudan hızını ölçmede kullanılan bir yöntem değildir. Diğer şıklar doğrudan ölçüm yöntemidir.

3- Aşağıdaki ülkelerden hangisi deprem tehlikesinin düşük olduğu ülkeler arasında gösterilebilir?

A) İran
B) Finlandiya
C) İtalya
D) Türkiye
E) Nepal

Cevap : B) Finlandiya

Açıklama : Finlandiya, Avrasya levhasının iç kesiminde yer aldığı için sismik olarak stabil bir ülkedir. Diğer şıklar aktif fay zonlarında yer alır.

4- Aşağıdakilerden hangisi, Avrupa’da terör kışı olarak adlandırılan 1950-51 yıllarında çığların meydana geldiği ülkelerden biri değildir?

A) İsviçre
B) Türkiye
C) Fransa
D) Almanya
E) Avusturya

Cevap : B) Türkiye

Açıklama : 1950-51 yıllarında yaşanan ‘terör kışı’ Avrupa Alp bölgelerini etkilemiştir. Türkiye bu olayın içinde yer almamıştır.

5- Aşağıdakilerden hangisi meydana gelmiş büyük teknolojik afetlerden biri değildir?

A) Meksika’da Mexico şehrinde meydana gelen patlama
B) Hindistan’da meydana gelen Bhopal sanayi kazası
C) Ukrayna’daki Çernobil Kazası
D) Brezilya’da meydana gelen Cubatao Yangını
E) 1999 Gölcük Depremi

Cevap : E) 1999 Gölcük Depremi

Açıklama : Gölcük Depremi doğal bir afettir. Diğer şıklar insan kaynaklı teknolojik afet örnekleridir.

6- Çığ afeti özellikle dağlık ve kar yağışlarının fazla olduğu alanlarda meydana gelir. Buna göre aşağıda verilen ülkelerin hangisinde çığ afeti meydana gelmez?

A) Peru
B) Avusturya
C) ABD
D) Belçika
E) Kanada

Cevap : D) Belçika

Açıklama : Belçika’nın topografyası genellikle düz ve alçak olduğundan çığ oluşumu için gerekli dağlık ve karasal koşullar bulunmamaktadır.

7- Aşağıdaki ülkelerden hangisinde deprem riski en azdır?

A) Japonya
B) Endonezya
C) Amerika
D) Rusya
E) Çin

Cevap : D) Rusya

Açıklama : Rusya’nın büyük bir bölümü sismik açıdan stabil olup, aktif fay hatlarından uzak alanlarda yer almaktadır. Diğer ülkeler sık sık deprem yaşar.

8- Türkiye, meydana gelen afetler bakımından değerlendirildiğinde aşağıdaki afetlerden hangisinin görülme olasılığı yoktur?

A) Taşkın
B) Kasırga
C) Deprem
D) Tsunami
E) Çığ

Cevap : B) Kasırga

Açıklama : Kasırgalar tropikal fırtına sistemleridir ve Türkiye’nin iklim özelliklerinde oluşmaları beklenmez. Diğer afet türleri Türkiye’de gözlemlenmektedir.

9- Aşağıdakilerden hangisi kuraklığın yaşandığı yerlerden biri olamaz?

A) Kuzey ve Kuzeydoğu Çin
B) Batı Kanada
C) Hindistan’ın batısı
D) Amazon bölgesi
E) Mozambik

Cevap : D) Amazon bölgesi

Açıklama : Amazon bölgesi yıl boyunca bol yağış alan tropikal iklim kuşağında yer aldığı için kuraklık yaşanmaz. Diğer bölgelerde zaman zaman kuraklık yaşanabilir.

10- Aşağıdakilerden hangisi kuraklıkların verdiği zararlardan değildir?

A) Yüzeysel akışlarda artış meydana gelir.
B) Enerji üretiminde azalma olur.
C) Ekonomik ve sosyal dengenin bozulmasına neden olur.
D) Su kaynakları azalır, tarımsal ürün düşer.
E) Doğal bitki örtüsü ve hayvan varlığı azalır.

Cevap : A) Yüzeysel akışlarda artış meydana gelir.

Açıklama : Kuraklık dönemlerinde yağışlar azalır, dolayısıyla yüzeysel akışlar da azalır. Yüzeysel akış artışı aşırı yağışlarla olur, kuraklıkta değil.

11- Aşağıdakilerden hangisi heyelanların oluşmasında tetikleyici faktörlerden biri değildir?

A) Aşırı yağış
B) Ani kar erimeleri
C) Volkanik aktivite
D) Deprem
E) Küresel ısınma

Cevap : E) Küresel ısınma

Açıklama : Heyelanlar genellikle ani ve lokal olaylarla tetiklenir. Küresel ısınma uzun vadeli bir süreçtir ve doğrudan bir tetikleyici değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi erozyonun dünya üzerinde dağılış gösterdiği alanlardan değildir?

A) Tibet platosunun kenar kısımları
B) Avusturalya’nın kuzey kıyıları
C) And Dağları
D) ABD’nin batısı ve kuzeybatısı
E) Rusya’nın kuzeyi

Cevap : E) Rusya’nın kuzeyi

Açıklama : Rusya’nın kuzeyi soğuk ve donmuş topraklardan oluşur, bitki örtüsü toprağı tutar ve erozyon oranı düşüktür.

13- Aşağıdakilerden hangisi salgın hastalıkların yaygınlaşmasında önemli olan değişen sosyo-ekonomik faktörlerden birisi değildir?

A) Sınır aşan yolculuklardaki artışlar
B) Antibiyotik üretimindeki ötelemeler
C) Azaltılan hastalık takibi
D) Halk sağlığı için fonların azaltılması
E) Ormansızlaştırma

Cevap : E) Ormansızlaştırma

Açıklama :

14- Aşağıdaki bölgelerin hangisinde sıtma hastalığının görülme oranı en düşüktür?

A) Rusya
B) Bangladeş
C) Güney Amerika
D) Hindistan
E) Afrika

Cevap : A) Rusya

Açıklama : Sıtma genellikle sıcak ve nemli iklimlerde yaygındır. Rusya soğuk iklime sahip olduğu için sıtma yaygın değildir.

15- Aşağıdakilerden hangisi teknolojik afetlerin meydana gelmesinde etkili olan nedenlerden birisi değildir?

A) Organizasyonel eksiklik
B) Operasyonel eksiklik
C) Teknolojik eksiklik
D) Sınır aşan yolculuklardaki artışlar
E) Sosyal eksiklik

Cevap : D) Sınır aşan yolculuklardaki artışlar

Açıklama : Sınır aşan yolculuklar biyolojik ve salgın riskleriyle ilgilidir. Teknolojik afetler organizasyon, teknoloji ve işletme hatalarıyla ilişkilidir.

16- Aşağıdakilerden hangisi kasırganın meydana geldiği ve etkilediği yerlerden biri değildir?

A) Haiti
B) Amerika Birleşik Devletleri
C) Polonya
D) Dominik
E) Hindistan

Cevap : C) Polonya

Açıklama : Kasırgalar genellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde oluşur. Polonya, bu sistemlerin görüldüğü coğrafi kuşakta yer almaz.

17- Toprakların aşınıp yerinden uzaklaştırılmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi olduğu söylenemez?

A) Ay
B) Buzul
C) Rüzgâr
D) Su
E) Yerçekimi

Cevap : A) Ay

Açıklama : Ay’ın çekim etkisi gelgit olaylarını etkiler ama doğrudan toprak aşındırmaz. Diğer etmenler fiziksel aşınma ve taşıma sürecine doğrudan etkide bulunur.

18- Aşağıdakilerden hangisi akarsu taşkınlarının oluşmasında etkili olan faktörlerden değildir?

A) Yanal atımlı fay
B) Havza morfometrisi
C) Hidrolojik özellikler
D) Litolojik özellikler
E) İklim

Cevap : A) Yanal atımlı fay

Açıklama : Yanal atımlı faylar deprem üretir fakat taşkınları doğrudan etkilemez. Diğer şıklar akarsuyun debisi, akış hızı ve taşıma kapasitesini etkiler.

19- Aşağıdakilerden hangisi bazik lav volkanı tiplerinden biri değildir?

A) Lav tepesi
B) Lav diski
C) Kümülo dom
D) Lav kalkanı
E) Lav konisi

Cevap : C) Kümülo dom

Açıklama : Kümülo dom, asidik lavların soğuyarak oluşturduğu volkanik şekildir. Bazik lavlar daha akışkan olup lav kalkanı gibi geniş yapılar oluşturur.

20- Aşağıda Beaufort ölçeğinde verilen hız ve rüzgâr eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

A) > 118 km/h Kasırga
B) 75-87 km/h = Kuvvetli fırtına
C) 1-5 km/h = Çok şiddetli fırtına
D) 62-74 km/h = Fırtına
E) 6-11 km/h Hafif meltem

Cevap : C) 1-5 km/h = Çok şiddetli fırtına

Açıklama : 1-5 km/h rüzgar çok hafif esintidir. ‘Çok şiddetli fırtına’ Beaufort ölçeğinde 89-102 km/h arasıdır. Dolayısıyla bu eşleştirme yanlıştır.