Antropojenik Jeomorfoloji 2023-2024 Final Soruları

Yer Sistemleri ve İnsan Faaliyetleri

İnsanların yerleşim alanlarını ve faaliyetlerini belirleyen temel faktör, yeryüzünün farklı sistemlerinin bir bütün olarak ele alındığı yer sistem özellikleridir. Atmosfer, litosfer, hidrosfer ve biyosferin etkileşimi, insanların çevreyi nasıl kullanacağını doğrudan etkiler.

Coğrafyanın Toplumsal Gelişime Etkisi

Yerleşik yaşamın ve tarımın doğuşu, coğrafi koşullarla yakından ilişkilidir. Bu bağlamda, coğrafya sadece doğa olaylarının değil, toplumsal gelişmenin de yönlendiricisidir. Coğrafi avantajlara sahip bölgeler, tarihsel olarak daha erken gelişmiş ve refah düzeyine ulaşmıştır.

Jeoekosistem ve Peyzaj Ekolojisi

Doğal ve kültürel süreçlerin birlikte işlendiği modern yaklaşımlardan biri olan jeoekosistem, peyzaj ekolojisinin kapsamını genişletir. İnsan, bu sistemin ayrılmaz bir parçası haline gelmiş, biyotik ve abiyotik unsurlar arasındaki dinamiği yönlendiren aktör olmuştur.

Yeni Jeomorfolojik Yapılar: Çöp Dağları ve Dolgular

Artan nüfus ve tüketim sonucu oluşan çöp dağları, modern antropojenik yer şekillerinin en dikkat çekici örneklerindendir. Benzer şekilde, kıyıların doldurulmasıyla yapılan havaalanları ya da limanlar da doğrudan yeryüzü şekillerini değiştiren mühendislik yapılarıdır.

Antroposen: İnsan Çağı

Son yıllarda bilim çevrelerince tanımlanan Antroposen çağı, insan etkisinin yeryüzü sistemleri üzerindeki baskın rolünü ifade eder. Bu çağ, Pleistosen ve Holosen dönemlerini takip eder ve çevresel değişimlerin insan kaynaklı olduğu dönemi simgeler.

Planlı Müdahale Örnekleri ve Kent Ekosistemleri

Yavaş şehir uygulamaları, jeoekolojik planlama ve sürdürülebilir yerleşim modelleri, insan etkisinin çevreyle dengelenmeye çalışıldığı örneklerdir. Bunlar doğayla uyumlu yerleşim stratejilerinin ürünüdür.

Jeolojik Miras ve Koruma Alanları

Jeolojik devirlere ait ve ender görülen doğal oluşumlar, doğal sit alanları kapsamında korunur. Bunlar yalnızca estetik değil, aynı zamanda bilimsel ve kültürel değeri yüksek alanlardır.

Metro, Tünel ve Yer Altı Güzergâhları

Yer altı projelerinde toprak, yer altı suyu ve jeolojik yapı belirleyici olur. Toprak üst yüzeyde yer aldığı için teknik olarak aşılması daha kolaydır ve güzergâh seçiminde genellikle en az dikkate alınan faktörlerden biridir.

İç ve Dış Etkenlerin Ayrımı

Depremler, levha hareketleri, volkanizma gibi süreçler iç etkenlere; rüzgar, buzul, akarsu, dalga gibi iklim temelli etkiler ise dış etkenlere girer. Bu ayrım, jeomorfolojik analizlerde temel kategorilendirmedir.

İnsan Kaynaklı Yer Şekilleri ve Değişim Etkisi

Panama Kanalı, taraçalı tarım alanları ve dev baraj sistemleri gibi yapılar insan eliyle yeryüzünün büyük ölçekte yeniden şekillendirildiği örneklerdir. Ancak tarihî ve sınırlı boyutta olan yapılar (örneğin Galata Kulesi) bu kategoriye dahil edilmez.

Verimli Hilal’den Günümüze: Coğrafyanın Mirası

Neolitik dönemde başlayan tarımsal üretim, özellikle 40°–70° enlemleri arasında yer alan bölgelerde büyük uygarlıkların doğmasına öncülük etmiştir. Bu bölgeler, günümüzde de gelişmiş ülkelerin yoğunlaştığı alanları oluşturmaktadır.

1- İnsanın yerleşim ve diğer faaliyetlerinin sınırlarını belirleyen temel özellikler aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Litosfer Özellikleri
B) Biyosfer Özellikleri
C) Atmosfer Özellikleri
D) Hidrosfer Özellikleri
E) Yer Sistem Özellikleri

Cevap : E) Yer Sistem Özellikleri

Açıklama :

2- “İnsanoğlu tarımı keşfederek yerleşik hayatın ilk adımını da atmaya başlamıştır. Bu süreci şekillendiren, dünya üzerinde farklı gelişme düzeylerini ortaya çıkaran etmen ise coğrafi özellikler olmuştur. Bu noktada Prof. ….. 1997’de yazdığı “Tüfek, Mikrop, Çelik” adlı kitabında, dikkat çekici bir noktayı ortaya koymaktadır. O’na göre dünya üzerinde kazananlar ile kaybedenleri belirleyen…..”
Yukarıda verilen boşluklara sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

A) Jared Diamond – coğrafyalardır.
B) Paul Vidal de la Blanche – sosyal antropolojidir.
C) Richthofen – jeolojidir.
D) Büdel – tarihtir.
E) Friedrich Ratzel – sosyolojidir.

Cevap : A) Jared Diamond – coğrafyalardır.

Açıklama : Jared Diamond, ‘Tüfek, Mikrop ve Çelik’ adlı eserinde coğrafyanın medeniyetlerin gelişimi üzerindeki belirleyici rolünü vurgular. Coğrafya, toplumların kaderini şekillendirmiştir.

3- “Jeoekosistem” kavramı aşağıdakilerden hangisinin yerine kullanılmaya başlamıştır?

A) Biyojeoloji
B) Peyzaj Ekolojisi
C) Peyzaj Planlaması
D) Uygulamalı Coğrafya
E) Tatbiki Jeomorfoloji

Cevap : B) Peyzaj Ekolojisi

Açıklama : Jeoekosistem, doğal ve kültürel unsurların birlikte ele alındığı peyzaj ekolojisinin yeni ve kapsamlı bir ifadesidir. Canlı (biyotik) ve cansız (abiotik) sistemlerin etkileşimini inceler.

4- İnsanlar artan bir düzeyde, atık alanlarında….. meydana getirmektedirler. Bunlardan en büyüğü Florida’nın (ABD) Palm Beach kasabasındadır.
Yukarıdaki ifadedeki boşluk aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanabilir?

A) kum atık tepeleri
B) şişe atık tepeleri
C) kömür atık tepeleri
D) kil atık tepeleri
E) çöp dağları

Cevap : E) çöp dağları

Açıklama : Artan nüfus ve tüketim alışkanlıkları büyük hacimli katı atıkların birikmesine neden olmuş, bu da çöp dağları adı verilen yapay yer şekillerini doğurmuştur.

5- 2010’lardan beri Crutzen ve ekibi tarafından ortaya atılmış olan Antroposen devrinin de içinde bulunduğu Kuaterner (IV. Zaman), aşağıdaki hangi üçlü devreden meydana gelir?

A) Pleistosen-Holosen-Antroposen
B) Karbonifer-Perm-Antroposen
C) Trias-Jura-Antroposen
D) Eosen-Oligosen-Antroposen
E) Miyosen-Pliosen-Antroposen

Cevap : A) Pleistosen-Holosen-Antroposen

Açıklama : Kuaterner dönemi, Pleistosen (buzul çağı) ile başlar, Holosen (son buzul sonrası) ile devam eder ve günümüzde insan etkisinin öne çıktığı Antroposen çağını da kapsar.

6- Kıyı Bölgelerindeki antropojenik yer şekillerine belki de planlı ve en verimli örnekler Dünya kanallarıdır. Dünya’da gemi geçişlerine uygun yapılan ilk su kanalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kiel Kanalı
B) Süveyş Kanalı
C) Don-Volga Kanalı
D) Panama Kanalı
E) Korint Kanalı

Cevap : B) Süveyş Kanalı

Açıklama : Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan ilk yapay su yolu olarak 1869 yılında açılmıştır. Coğrafi ve jeopolitik önemi büyüktür.

7- İzmir’deki Seferihisar Türkiye’de bir ilki oluşturması bakımından farklıdır. Bu farklılığı oluşturan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jeopark
B) Millî Park
C) Tabiat Parkı
D) Yavaş Şehir
E) Kıyı Koruma Bölgesi

Cevap : D) Yavaş Şehir

Açıklama : Seferihisar, 2009 yılında Türkiye’nin ilk “Cittaslow” yani “Yavaş Şehir” unvanını almış ve sürdürülebilir, sakin yaşam tarzıyla öne çıkmıştır.

8- Denizi doldurmak suretiyle ülkemizde yapılan Ordu-Giresun Havalimanına benzer şekilde, deniz üzerinde dolguyla yapılmış havaalanı aşağıdaki ülkelerden hangisinde bulunmaktadır?

A) Malezya
B) Singapur
C) Güney Kore
D) Çin
E) Japonya

Cevap : E) Japonya

Açıklama : Kansai Uluslararası Havalimanı, Japonya’nın Osaka Körfezi’nde deniz dolgusu ile inşa edilmiştir. Deniz üstünde kurulu ilk büyük havaalanı projelerinden biridir.

9- Jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlardır.
Yukarıdaki ifadede aşağıdakilerden hangisinin tanımı yapılmıştır?

A) Özel Çevre Koruma Bölgesi
B) Millî Park
C) Jeopark
D) Doğal Sit Alanı
E) Sulak Alan

Cevap : D) Doğal Sit Alanı

Açıklama :

10- Jeomorfologlara jeoekolojik planlama içerisinde oldukça önemli rol düşmektedir. Graf 1996’ya göre; bu görevler üç ayrı şekilde tanımlanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan birisidir?

A) Sorunlar üzerine yorumlar yapmak
B) Ekonomik kuruluş ve idari organlardan bağımsız bir uzman olmak
C) Kararı yerbilimcilere ve çevrebilimcilere bırakmak
D) CBS haritaları yapmak
E) Sorunları tespit etmek

Cevap : B) Ekonomik kuruluş ve idari organlardan bağımsız bir uzman olmak

Açıklama :

11- Aşağıdakilerden hangisi iç etmen ve süreçlerden birisi değildir?

A) Depremler
B) Volkanizma
C) Orojenik hareketler
D) Fiziksel parçalanma
E) Levha hareketleri

Cevap : D) Fiziksel parçalanma

Açıklama : Fiziksel parçalanma, dış etmenlerin (iklimsel koşullar gibi) etkisiyle meydana gelir. İç etmenler ise genellikle yer kabuğundaki hareketlerden kaynaklanır.

12- Ülkemizde 1958’de kurulan ilk milli park hangi ilimizde ve hangi isimle kurulmuştur?

A) Bursa – Uludağ Milli Parkı
B) Çanakkale – Gelibolu Tarihi Millî Parkı
C) Tunceli – Munzur Vadisi Milli Parkı
D) Ankara – Soğuksu Millî Parkı
E) Yozgat – Yozgat Çamlığı Milli Parkı

Cevap : E) Yozgat – Yozgat Çamlığı Milli Parkı

Açıklama :

13- Yiyeceğini temin etme ve korunması dışında; hayvanlardan farklı olarak insan bazen….. doğaya müdahalelerde bulunmuş; ona yeni bir şekil vermiştir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdaki seçeneklerden hangisi getirilmelidir?

A) kasıtsız ve bilmeden
B) kasıtsız ve bilerek
C) kasten ve bilerek
D) kasten ve istemeden
E) kasten ve bilmeden

Cevap : C) kasten ve bilerek

Açıklama : İnsanlar doğaya sadece ihtiyaçlarını karşılamak için değil, aynı zamanda bilinçli olarak değişiklikler yaparak onu şekillendirmiştir. Bu müdahaleler çoğunlukla bilinçlidir.

14- Metro ve tünel güzergâhlarının seçimi ve geçirilişinde aşağıdakilerden hangisi en az dikkate alınmaktadır?

A) Jeolojik yapı
B) Toprak
C) Yer altı suları
D) Yer şekilleri
E) Hidrolojik özellikler

Cevap : B) Toprak

Açıklama : Metro ve tünel inşaatlarında en önemli faktörler jeolojik yapı, yer şekilleri ve yer altı sularıdır. Toprak ise üst katmanda bulunduğu için kısa vadede aşılabilir bir etkendir.

15- I. Rüzgâr – Eolinitler
II. Akarsu – Taraçalar
III. Denizel etki – Falezler
IV. Mağaralaşma – Traverten blokları
V. Buzul – Sandur ovası depoları
Yukarıda verilen etken ve süreçlerle karşısındaki jeomorfokronolojik unsur ve depolardan hangisi doğru olarak eşleştirilememiştir?

A) IV
B) I
C) II
D) III
E) V

Cevap : D) III

Açıklama :

16- Bir koy iken sonradan antropojenik etki ile bir adamın karaya ve adaların birbirine bağlanması sonucunda oluşan tombololarla önündeki bağlama setlerinin gelişimiyle ve koyu kapatması sonucu Tuzla Tersaneler Bölgesinin gerisinde bulunan doğal oluşmuş lagün hangi denizin kıyısında bulunur?

A) Kızıldeniz
B) Ege Denizi
C) Marmara Denizi
D) Akdeniz
E) Karadeniz

Cevap : C) Marmara Denizi

Açıklama : Tuzla Tersaneler Bölgesi Marmara Denizi kıyısında yer alır. Tombolo ve lagün oluşumları burada insan etkisiyle şekillenmiş yer şekilleridir.

17- Jeoekosistem kavramı “peyzaj ekolojisi” yerine kullanılmakla beraber, bu kavramı biotik ve abiotik unsurlardan oluşan doğal ekosistemlerin kendi içinde var olan dinamik yapıya ….. dahil olması ile ortaya çıkan yeni sisteme verilen bir isim olarak tanımlamak daha doğru olacaktır. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) toprağın
B) faunanın
C) insanın
D) vejetasyonun
E) floraem

Cevap : C) insanın

Açıklama : Jeoekosistem kavramı, doğaya insanın müdahalesi ile şekillenen ekosistemleri tanımlar. Bu nedenle insan etkisi bu kavramın ayrılmaz bir parçasıdır.

18- Dış etmen ve süreçler kaynağını atmosferden alan etmen ve süreçlerdir. Bu etmenler, iç etmen ve süreçlerin oluşturduğu yer şekillerini değiştirmek ve/veya bozmak üzere işleve sahiptirler. Akarsu, rüzgâr, buzul, dalga, akıntı, gelgit gibi etmenlerin yerküre üzerindeki dağılımı da büyük ölçüde atmosfer koşulları dolayısıyla iklim tarafından belirlenir.
Aşağıdakilerden hangisinde dış etmenler doğru olarak sıralanmıştır?

A) Volkanlar-yer altı suları-buzullar-dalga ve akıntılar-rüzgarlar-canlılar
B) Akarsular-yer altı suları-buzullar-dalga ve akıntılar-rüzgarlar-depremler
C) Akarsular-yer altı suları-buzullar-dalga ve akıntılar-rüzgarlar-canlılar
D) Akarsular-yer altı suları-buzullar-volkanlar-rüzgarlar-canlılar
E) Depremler-yer altı suları-buzullar-dalga ve akıntılar-rüzgarlar-canlılar

Cevap : C) Akarsular-yer altı suları-buzullar-dalga ve akıntılar-rüzgarlar-canlılar

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangisi yeryüzünün değiştirilmesi anlamında ekstrem değer taşıyan şekillerden biri olarak sayılamaz?

A) Galata Kulesi
B) Güneydoğu Asya’nın taraçalı tarım alanları
C) Panama Kanalı
D) Itaipu Barajı ve HES
E) Çin Seddi

Cevap : A) Galata Kulesi

Açıklama : Galata Kulesi bir tarihi yapıdır, ancak yeryüzü şekillerinin değiştirilmesi anlamında büyük ölçekli bir müdahale sayılmaz. Diğer yapılar coğrafi ölçekli değişiklikler içerir.

20- Neolitik içerisinde ilk tarımın görülmeye başladığı yerlerden olan “Verimli Hilal”den yayılan gelişmişlik düzeyi zaman içerisinde Verimli Hilal’e yakm coğrafyaları da etkisi altına almıştır. Köpek, koyun, keçi, at gibi hayvanların evcilleştirilmesi ve insana yardımcı olması, dayanıklı tarım ürünlerinin (özellikle buğday) tarımını başlaması ve yiyeceklerin depo edilebilmesi, o dönemde dünyanın farklı bölgelerinde aynı fiziksel koşullar altında olmayan, diğer bir ifade ile halâ avcı toplayıcılıkla gününü tamamlayan toplumlara karşı bir avantaj doğurmuştur.
Bugün özellikle dünyanın Kuzey Yarımküresi üzerinde, aşağıda verilen hangi enlemler arasında yer alan ülkeler, Verimli Hilal’in sunduğu imkânlarla refah seviyesi yüksek toplumları ortaya çıkarırken, dünyanın geri kalanında yer alan topluluklar ise genel olarak gelişme yolunda olan veya geri kalmış ülkeler olarak anılmaktadır?

A) 40-70 derece
B) 70-90 derece
C) 20-40 derece
D) 0-10 derece
E) 10-20 derece

Cevap : A) 40-70 derece

Açıklama : Verimli Hilal’den yayılan tarım ve hayvancılık faaliyetleri özellikle 40-70° enlemleri arasındaki Avrupa, Kuzey Amerika gibi gelişmiş bölgelerde güçlü uygarlıkların doğmasına neden olmuştur.