İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları 2024-2025 Vize Soruları

Kaza Sebep Teorileri ve Çoklu Neden Yaklaşımı

İş kazalarını açıklamada çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Bunlar arasında sistem, domino, kaza olay ve kombinasyon teorileri öne çıkar. Kombinasyon yaklaşımı, kazaların tek bir nedenle açıklanamayacağını ve çok sayıda etkenin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunur. Bu, günümüzün karmaşık iş ortamları için oldukça işlevsel bir çerçevedir.

Kaza İnceleme Süreci ve Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Bir iş kazasının ardından yapılacak inceleme süreci belirli aşamalardan oluşur: bilgi toplama, olguların saptanması ve katkı sağlayan etmenlerin sınıflandırılması bu sürecin temelini oluşturur. Ancak “yönetimle görüşme” gibi iletişim faaliyetleri doğrudan inceleme adımları içinde yer almaz. Ayrıca, risk derecelendirme işlemleri önleyici çalışmalar kapsamında değerlendirilir; kaza sonrası inceleme kapsamında değildir.

Kurumsal Bildirim Yükümlülükleri

İş kazası meydana geldiğinde işverenin yükümlülükleri yalnızca iç süreçlerle sınırlı değildir. Kolluk kuvvetlerine ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na zamanında bildirimde bulunmak yasal bir zorunluluktur. Bu bildirimler, olayın resmi kayıt altına alınmasını ve hem çalışanın hem de kurumun yasal haklarının korunmasını sağlar.

Dolaylı ve Görünmez Maliyetler

İş kazalarının yalnızca doğrudan neden olduğu maddi zararlar değil, aynı zamanda üretim kaybı, motivasyon düşüşü ve sosyal etkiler gibi dolaylı maliyetleri de bulunmaktadır. Özellikle çalışanın sosyal çevresiyle olan bağlarının zayıflaması gibi görünmez etkiler, psikolojik ve sosyolojik yönleriyle önemlidir. Makine arızaları gibi teknik kayıplar ise daha çok doğrudan maliyetler kapsamında değerlendirilir.

Denetim Süreçleri ve Yetki Alanları

İş sağlığı ve güvenliğinde denetimler iç ve dış denetim olarak ikiye ayrılır. Kamu ve özel sektör denetimleri dış denetim sınıfına girerken, faaliyet denetimi iç denetimdir. Ayrıca ulusal düzeyde yürütülen denetim süreçlerine vergi kontrolleri dahil değildir; bunlar Maliye’nin yetki alanına girer.

Stres, Psikolojik Etkiler ve Çalışma Koşulları

Stresin iş kazaları üzerindeki etkisi büyüktür. Rol belirsizliği, düşük ücret, denetim eksikliği ve kişisel gelişim yetersizliği gibi faktörler stres yaratır. Buna karşılık, sağlıklı bir ekip çalışması ortamı stresin azaltılmasına katkı sağlar. Stres kaynaklı belirtiler mide problemleri ve kas iskelet sistemi rahatsızlıkları gibi fiziksel ve davranışsal düzeyde kendini gösterebilir; ancak gribal enfeksiyonlar bu kapsama girmez.

İş Kazasında Sorumluluklar ve Görev Dağılımı

Kaza inceleme ekiplerinde ustabaşı ve bakım mühendisi gibi operasyonel süreçlere doğrudan dahil olan kişiler yer almalıdır. Bu tür ekiplerin çok disiplinli olması, olayın tüm yönleriyle ele alınmasını kolaylaştırır. Ayrıca denetim faaliyetlerinin bir parçası olarak, dış kaynaklı uzmanlık da süreçlere katkı sağlar.

Tehlikeli Hareketler ve Durumların Ayrımı

İş kazaları genellikle tehlikeli hareketler ve tehlikeli durumlar sonucu meydana gelir. Makine koruyucusunun çıkarılması, yetkisiz iş yapılması ya da iş disiplinine uymamak tehlikeli hareketler kapsamındadır. Buna karşılık, topraklanmamış ekipmanlar gibi teknik eksiklikler tehlikeli durumlar sınıfına girer.

Ulaşım Esnasında Meydana Gelen Olaylar

İşe gidiş geliş sırasında yaşanan bazı olaylar iş kazası olarak değerlendirilir. Örneğin sigortalının araca binerken yaralanması ya da taşıt içinde yaşanan fiziksel bir kaza bu kapsama girer. Ancak bazı durumlar, olaya göre değerlendirilerek karar verilir.

Sistem Teorisi ve Bileşenlerin Etkileşimi

Sistem teorisi, kişi, makine, çevre, bilgi ve karar gibi birçok unsurun etkileşimini temel alır. Kazaların oluşum süreci, bu unsurlar arasındaki dengesizlik ve risklerin yanlış yönetimi sonucu ortaya çıkar. Bu teoriye göre, risklerin her zaman var olduğu kabul edilir; önemli olan bu risklerin kontrol altında tutulmasıdır.

1- Aşağıdakilerden hangisi kaza sebep teorilerinden birisi değildir?

A) Hedonik Teori
B) Kombinasyon Teorisi
C) Domino Teorisi
D) Kaza Olay Teorisi
E) Sistem Teorisi

Cevap : A) Hedonik Teori

Açıklama : Hedonik Teori, iş sağlığı ve güvenliği alanında kaza sebeplerini açıklamak için kullanılan bir model değildir. Kombinasyon, domino, sistem ve kaza olay teorileri ise kaza sebeplerini açıklamak amacıyla kullanılan teorilerdir.

2- Aşağıdakilerden hangisi Kaza Olay Teorisine göre sistemin başarısız olmasına neden olacak faktörlerden biri olarak görülebilir?

A) Ölçüm, inceleme düzeltme ve soruşturma gibi güvenlik prosedürleri uygulanır ve bunlara önem verilir.
B) İdare, makul bir güvenlik politikası oluşturur.
C) İşçilere yeterli güvenlik eğitimi verilmez.
D) Güvenliği dikkate alan sorumluluk ve yetki açıkça tanımlanmıştır.
E) İşçiler, uygun oryantasyona tabi tutulur.

Cevap : C) İşçilere yeterli güvenlik eğitimi verilmez.

Açıklama : Kaza Olay Teorisi’ne göre sistemin başarısızlık nedenlerinden biri, çalışanların yeterli eğitim almamış olmalarıdır. Bu durum bilgi eksikliğinden kaynaklı insan hatasına yol açabilir. Diğer seçenekler doğru uygulamaları temsil eder.

3- Aşağıdakilerden hangisi kaza inceleme aşamaları içerisinde değerlendirilmez?

A) Olguları belirleme
B) Kazaya katkısı olan etmenleri sınıflandırma
C) Yönetimle görüşme
D) Düzeltici eylemleri saptama ve uygulama
E) Bilgi toplama

Cevap : C) Yönetimle görüşme

Açıklama : Kaza inceleme aşamaları arasında olgu belirleme, bilgi toplama ve düzeltici faaliyetler yer alırken, “yönetimle görüşme” bu aşamalardan biri değildir. Görüşme, genel iletişim sürecinin parçasıdır ancak doğrudan inceleme aşaması olarak tanımlanmaz.

4- I. Kolluk Kuvvetleri
II. Sosyal Güvenlik Kurumu
III. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, bir işletmede iş kazası gerçekleştiğinde yukarıdaki kurumlardan hangisi veya hangilerine haber verilmesi gerekmektedir?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve III
D) Yalnız II
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : İş kazası gerçekleştiğinde, işverenin olayı hem kolluk kuvvetlerine hem de SGK’ya bildirmesi zorunludur. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın bildirime dahil olması yalnızca çevresel bir risk olması durumunda gereklidir.

5- I. Bilgi toplama
II. Olgu belirleme
III. Risk derecelendirilmesi
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri iş kazası inceleme aşamaları arasında yer almaz?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) Yalnız II
E) I ve III

Cevap : C) Yalnız III

Açıklama : Risk derecelendirmesi bir önlem ve değerlendirme sürecidir; kaza inceleme sürecine ait standart bir aşama değildir. Bilgi toplama ve olgu belirleme ise doğrudan kaza inceleme sürecine dâhildir.

6- Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarının iş gücü kaybı açısından dolaylı maliyetlerinden biri değildir?

A) Makinelerin durması ya da hasara uğramasından kaynaklanan kayıplar
B) Usta ve yöneticilerin kazayı incelemek için kaybettikleri zaman sebebiyle uğranılan kayıplar
C) Yasal işlemler için kaybedilen zamandan ötürü uğranılan kayıplar
D) Kazalının iş yeri arkadaşlarının kaza sonucu verdikleri aralardan dolayı oluşan kayıplar
E) Kazalının çalışamaması sebebiyle oluşan kayıplar

Cevap : A) Makinelerin durması ya da hasara uğramasından kaynaklanan kayıplar

Açıklama :

7- …… Kuramı çalışan grubunu kazaların temel sebebi olarak görür. Çalışmalar bu grubun varlığının, kazaların ana nedeni olamayacağında birleşmektedir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki kuramlardan hangisi getirilmelidir?

A) Sırf Şansa Bağlılık
B) Kazaya Çanak Tutulması
C) Enerjinin Boşalması
D) Çoklu Neden
E) İnsan Etmenleri

Cevap : B) Kazaya Çanak Tutulması

Açıklama : Kazaya Çanak Tutulması Teorisi, bazı çalışanların doğuştan kazaya yatkın olduğunu öne sürer. Ancak modern çalışmalar bu varsayımı geçersiz bulur ve kazaların çok faktörlü nedenlerden kaynaklandığını savunur.

8- I. Sigortalının işe gelmek amacıyla, araca binerken elinin kapıya sıkışması
II. Taşıt içinde diğer işçi ile kavga etmesi sonucu yaralanması
III. Sigortalının belediye otobüsüyle işe gelip gitmesi esnasında yaşanan kazalar
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri iş kazası kapsamında değerlendirilmektedir?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) Yalnız II

Cevap : C) I ve II

Açıklama :

9- Aşağıdakilerden hangisi iş çevresi bakımından strese yol açan nedenlerden değildir?

A) Ekip çalışması
B) Çalışanın iş üzerinde denetiminin olmaması
C) Çalışanlar arasındaki rol belirsizliği
D) Kişisel gelişim olanaklarının yetersizliği
E) Düşük ücret

Cevap : A) Ekip çalışması

Açıklama : Ekip çalışması genellikle işbirliği ve destek sağlar, bu da stres seviyesini düşürür. Diğer maddeler ise iş ortamında stresi artıran yaygın etkenlerdendir.

10- Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarında denetim mekanizması faaliyetlerinden biri değildir?

A) Uluslararası Denetim
B) İç Denetim
C) Kamu Denetimi
D) Dış Denetim
E) Özel Sektör Denetimi

Cevap : A) Uluslararası Denetim

Açıklama : İş kazalarında denetim faaliyetleri ulusal ve yerel düzeyde yürütülür. Uluslararası denetim, iç denetim sistemlerinin doğrudan bir parçası değildir. Diğer denetim türleri iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının denetlenmesinde doğrudan rol oynar.

11- I. Ustabaşı
II. İSG Uzmanı
III. Bakım Mühendisi
İş kazası inceleme ekibinde yukarıda verilen çalışanlardan hangisi/hangilerinin görev alması gerekmektedir?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız III
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama :

12- Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarının işçi açısından görünmez etkilerinden biridir?

A) Fizyolojik kayıplar
B) İş kaybı
C) Gelir kayıpları
D) Sosyal ilişkilerdeki zayıflama
E) Psikolojik kayıplar

Cevap : D) Sosyal ilişkilerdeki zayıflama

Açıklama :

13- I. Faaliyet Denetimi
II. Özel Sektör Denetimi
III. Kamu Denetimi
Yukarıda verilen yargılardan hangisi/hangileri iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki “Dış Denetim” türleri arasında yer almaz?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
E) Yalnız I

Cevap : E) Yalnız I

Açıklama : Faaliyet denetimi iç denetim kapsamındadır. Dış denetim türleri arasında özel sektör ve kamu denetimi yer alır. Dolayısıyla yalnız I dış denetim kapsamında değildir.

14- I. Tazminatlar
II. İlk yardım masrafları
III. Sağlık kuruluşlarında yaşanan hizmet aksamaları
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri iş kazasının görünür etkileri arasında yer almaktadır?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve III
D) Yalnız I
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : Tazminatlar ve ilk yardım masrafları, doğrudan ölçülebilir, gözlemlenebilir ve raporlanabilir etkilerdir. Sağlık kuruluşlarındaki hizmet aksamaları dolaylı ve sistemsel etkilerdendir.

15-……………….. modellerinin temel bileşenleri, kişi, makine, çevre, bilgi, kararlar, riskler ve yapılması gereken görevdir. Bileşenlerin her birinin meydana gelecek kaza olasılığında bir etkisi bulunmaktadır.

……………….. teorisine göre, bir ortamda bir kişi makine ile karşılıklı ilişkide bulunursa, yapılacak iş ve sistem arasında üç olay meydana gelecektir. Her seferinde bir işin yapılması gerekmektedir, bir kazanın meydana gelebilme riski bulunmaktadır. Bazen riskler büyük olmaktadır; diğer zamanlarda da riskler küçüktürler. Burada bilgi toplamak ve karar vermek gerekir.

A) Kaza Olay – Domino
B) Sistem – Sistem
C) Sistem – Kombinasyon
D) İnsan Faktörleri – Domino
E) Epidemiyoloji – Domino

Cevap : B) Sistem – Sistem

Açıklama : Soruda tanımlanan kişi, makine, çevre ilişkisi ve karar mekanizmaları Sistem Teorisi’nin temel bileşenleriyle doğrudan örtüşmektedir. Her iki boşluk da Sistem Teorisi ile doldurulmalıdır.

16- I. Yöneticilerin kaza inceleme sürecinde yaşadığı zaman kaybı
II. İş akış programındaki aksamalar
III. Malzeme kaybı
Yukarıda verilen yargılardan hangisi/hangileri iş gücü kaybı olarak yorumlanabilir?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) Yalnız III

Cevap : B) I ve II

Açıklama : İş gücü kaybı, doğrudan işgücünün verimsiz kullanılmasıyla ilgilidir. Yöneticilerin zaman kaybı ve iş akışındaki aksamalar bu kapsamda değerlendirilir. Malzeme kaybı ise maddi zarar olarak ele alınır.

17- Aşağıdakilerden hangisi iş kazalarına neden olan “Tehlikeli Hareket” kapsamına girmez?

A) Makine koruyucularını yerinden çıkarmak
B) Topraklanmamış ekipmanlar
C) Yetkisiz iş yapmak
D) Dalgınlık
E) İş disiplinine uymamak

Cevap : B) Topraklanmamış ekipmanlar

Açıklama : Topraklanmamış ekipmanlar “Tehlikeli Durum” kategorisine girer. Tehlikeli Hareket ise insan kaynaklı hataları ifade eder: dalgınlık, disipline uymama gibi. Bu ayrım önemlidir.

18- Bir kazanın nedenini sadece bir model ya da teori ile açıklamanın çoğu zaman mümkün olmadığını savunan kaza teorisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sistem Teorisi
B) İnsan Faktörleri Teorisi
C) Kaza Olay Teorisi
D) Kombinasyon Teorisi
E) Domino Teorisi

Cevap : D) Kombinasyon Teorisi

Açıklama : Kombinasyon Teorisi, kazaların birden fazla nedene bağlı olduğunu ve bunların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunur. Diğer teoriler daha tekil sebeplere odaklanır.

19- Aşağıdakilerden hangisi İş Teftiş Kurumu’nun iş yerlerinde yaptığı denetim konuları arasında yer almaz?

A) Kayıt dışılık
B) Çalışma süreleri
C) İş sağlığı ve güvenliği
D) Vergi denetimi
E) Çocuk ve gençlerin çalıştırılması

Cevap : D) Vergi denetimi

Açıklama : Vergi denetimi Maliye Bakanlığı’nın görev alanındadır. İş Teftiş Kurumu ise çalışma yaşamı, iş sağlığı ve güvenliği gibi konulara odaklanır. Diğer tüm maddeler doğrudan görev alanına girer.

20- Aşağıdakilerden hangisi strese bağlı insan vücudunda ortaya çıkan sorunlardan biri değildir?

A) Kas iskelet sistemindeki rahatsızlıklar
B) Öfke kontrolünü sağlayamamak
C) Gerginlik
D) Gribal enfeksiyonlar
E) Mide problemleri

Cevap : D) Gribal enfeksiyonlar

Açıklama : Gribal enfeksiyonlar bulaşıcı hastalıklardır ve doğrudan stresle bağlantılı değildir. Stresin neden olduğu sorunlar genellikle sindirim, kas-iskelet sistemi ve psikolojik belirtiler şeklinde ortaya çıkar.