Halk Sağlığı 2024-2025 Vize Soruları (Bahar)

Güncel Sağlık Riskleri ve Çözülemeyen Sorunlar

Halk sağlığı alanında hala çözülemeyen ve devam eden önemli riskler bulunmaktadır. Özellikle trafik kazaları, dünya genelinde ciddi yaralanma ve ölümlere neden olarak halk sağlığı için önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu tür riskler, sürekli izleme ve proaktif önleyici tedbirlerle ele alınması gereken dinamik alanlardır.

Hastalıkların Bulaşma Yolları ve Önlenmesi

Bulaşıcı hastalıklar, halk sağlığının temel odak noktalarından biridir. Hastalıkların bulaşma yöntemlerini anlamak, etkili korunma ve kontrol stratejileri geliştirmek için hayati öneme sahiptir. Örneğin, Hepatit B gibi bazı hastalıklar doğrudan fiziksel temas yoluyla bulaşırken, kızamık gibi virüsler damlacık yoluyla hızla yayılabilir. Sıtma gibi hastalıklar ise sivrisinekler gibi vektörler aracılığıyla taşınır. Bu bulaşma yollarının bilgisi, aşılamanın ve hijyenin önemini bir kez daha ortaya koyar. Öte yandan, Kabakulak gibi bazı hastalıklar parotis bezlerinde şişme gibi belirgin semptomlarla kendini gösterir.

Mesleki ve Çevresel Faktörlerin Sağlık Üzerindeki Etkisi

Bireyin ve toplumun sağlık durumunu etkileyen birçok faktör bulunur. Özellikle mesleki faktörler, iş ortamında karşılaşılan risklerle doğrudan ilişkilidir. Toksik maruziyetler, uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen önemli mesleki risklerdendir. Örneğin, kristalin silikanın kronik solunması ile ortaya çıkan Silikoz veya kömür madenciliğinde görülen kömür işçisinin pnömokonyozu (“kara akciğer”) gibi hastalıklar, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ne denli kritik olduğunu göstermektedir.

Sağlığı Etkileyen Ekonomik ve Sosyal Belirleyiciler

Sağlık, yalnızca biyolojik faktörlerle değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal belirleyicilerle de yakından ilişkilidir. Aile geliri, kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH), işsizlik oranları ve genel yaşam standartları, bir toplumun sağlık düzeyini doğrudan etkileyen ekonomik göstergelerdendir. Bu faktörler, sağlıkta eşitsizliklerin anlaşılması ve giderilmesi için önemlidir.

Sağlık Verilerinin Önemi ve Yorumlama Güçlükleri

Halk sağlığı çalışmalarında güvenilir ve geçerli verilere erişim esastır. Veri geçerliliği, toplanan verilerin ne kadar doğru ve ilgili olduğunu belirler. Bir çalışmanın sonuçlarının güvenilirliği, verilerin doğru ölçümlerle toplanıp toplanmadığına ve ilgili konuda ne denli alakalı olduğuna bağlıdır. Ancak bilimsel yayınlarda, olumlu sonuçların tercih edilmesi gibi yayın yanlılığı hataları veya bir çalışmaya katılanlar ile katılmayanlar arasındaki farklılıklardan kaynaklanan örnekleme yanlılığı hataları gibi durumlar, sonuçların doğru yorumlanmasını engelleyebilir.

Önemli Kronik Hastalıklar ve Önleme Stratejileri

Kronik hastalıklar, günümüz halk sağlığının en büyük yüklerinden biridir. Kardiyovasküler hastalıklar ve kronik bronşit gibi rahatsızlıklar geniş kitleleri etkilemektedir. Dünya genelinde en yaygın kanser türü ise akciğer kanseridir. Bu hastalıkların önlenmesinde sağlıklı yaşam tarzı, sağlık eğitimi ve dengeli beslenme tarzı gibi faktörler hayati rol oynar. Ancak şekerli ve yağlı besinlerin aşırı tüketimi gibi alışkanlıklar, bu hastalıkların gelişimini tetikleyen önemli risk faktörleridir.

Halk Sağlığı Başarıları ve Gelecek Vizyonu

Geçtiğimiz yüzyılda halk sağlığı alanında önemli başarılar elde edilmiştir. Aşılama programları, motorlu taşıt güvenliği iyileştirmeleri, iş yerlerinin daha güvenli hale getirilmesi ve bulaşıcı hastalıkların kontrol altına alınması, bu başarıların başında gelir. Ancak bilinçsiz ilaç kullanımı gibi sorunlar hala çözüm bekleyen alanlardır. Halk sağlığı uzmanları, sorunları tanımlama, yönetsel becerilere sahip olma ve savunu yapma gibi yetkinliklerle donanmış olmalı, bireysel ve toplumsal sağlık haklarını koruma ve geliştirme misyonunu benimsemelidirler. Halk sağlığının yeni misyonu, uluslararası en iyi uygulamaları yaygınlaştırmak ve profesyonel halk sağlığı iş gücünü yetiştirmek üzerine kuruludur. Bu yaklaşım, sağlıkta eşitsizlikleri azaltmayı ve toplumun genel sağlık seviyesini yükseltmeyi hedefler.

1- Aşağıdakilerden hangisi bulaşıcı hastalıkların temel bulaşma yöntemlerinde fiziksel temas yoluyla gerçekleşen bir hastalıktır?

A) Kolera
B) Şarbon
C) Hepatit B
D) Kızamık
E) Sıtma

Cevap : B) Şarbon

Açıklama :

2- Aşağıdakilerden hangisi bireyin ve toplumun sağlık durumunu ortaya koyan “mesleki” faktörler arasında yer alır?

A) Aile geliri
B) Kişi başına GSYİH
C) İşsizlik
D) Yaşam standartları
E) Toksik maruziyetler

Cevap : E) Toksik maruziyetler

Açıklama : Mesleki faktörler, kişinin çalıştığı ortamda karşılaştığı riskleri kapsar. Toksik maruziyetler, özellikle kimyasal maddelere veya zararlı ortamlara maruz kalmayı ifade eder ve doğrudan mesleki sağlık sorunlarına yol açabilir. Diğer seçenekler genellikle ekonomik veya sosyal faktörlerdir.

3- Aşağıdakilerden hangisi günümüzde hâlâ devam eden ve tam olarak çözülemeyen sağlık riskleri arasında yer alır?

A) İçme suyunun florlanması
B) Aile planlaması
C) Trafik kazaları
D) Daha sağlıklı anneler ve bebekler
E) Daha güvenli ve daha sağlıklı yiyecekler

Cevap : C) Trafik kazaları

Açıklama : Trafik kazaları, günümüzde hala önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam eden ve ciddi yaralanma ve ölümlere neden olan, tam olarak çözülememiş bir risk faktörüdür. Diğer seçenekler genellikle halk sağlığı başarıları veya geliştirilebilir alanlardır.

4- “Bir çalışmada olumlu sonuçların yayında tercih edilmesi sonucu ortaya çıkan” ön yargı türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Örnekleme yanlılığı hatası
B) Bilgi yanlılığı hatası
C) Tasarım hatası
D) Gözlemci önyargı hatası
E) Yayın hatası

Cevap : E) Yayın hatası

Açıklama : Yayın yanlılığı (Publication Bias), özellikle bilimsel çalışmalarda, olumlu veya istatistiksel olarak anlamlı sonuçların, olumsuz veya anlamsız sonuçlara göre daha sık yayınlanması eğilimini ifade eder. Bu durum, bilimsel literatürün eksik veya yanıltıcı olmasına yol açabilir.

5- Aşağıdakilerden hangisi bulaşıcı hastalıkların temel bulaşma yöntemlerinden damlacık yoluyla gerçekleşen bir hastalıktır?

A) Kızamık
B) Hepatit B
C) Sıtma
D) Kolera
E) Şarbon

Cevap : A) Kızamık

Açıklama : Kızamık, enfekte bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya saçılan damlacıklar yoluyla kolayca bulaşan oldukça bulaşıcı bir viral hastalıktır. Diğer hastalıklar farklı bulaşma yollarına sahiptir.

6- Aşağıdakilerden hangisi bireyin ve toplumun sağlık durumunu ortaya koyan “ekonomik” faktörler arasında yer almaz?

A) Toksik maruziyetler
B) Aile geliri
C) Kişi başına GSYİH
D) İşsizlik
E) Yaşam standartları

Cevap : A) Toksik maruziyetler

Açıklama : Toksik maruziyetler, çevresel veya mesleki bir faktör olup doğrudan ekonomik bir gösterge değildir. Aile geliri, kişi başına GSYİH, işsizlik ve yaşam standartları ise bireyin ve toplumun sağlık durumunu etkileyen temel ekonomik faktörlerdir.

7- Aşağıdakilerden hangisi verinin değerini etkileyen “geçerlilik” faktörü içerinde yer alır?

A) Ham veriler, doğru ölçümler kullanılarak mı toplandı?
B) Verileri toplama ve işlemenin maliyeti nedir?
C) Veriler konu ile ne ölçüde ilgilidir?
D) Veriler ne kadar güncel?
E) Veriler bölgeler arası ve sosyal sınıf çeşitliliği ve eşitsizliği gösteriyor mu?

Cevap : C) Veriler konu ile ne ölçüde ilgilidir?

Açıklama :

8- Aşağıdakilerden hangisi kızamıkçığın belirtileri arasında yer almaz?

A) Kas ağrısı vardır.
B) Kırmızı döküntü vardır.
C) Göz kızarıklığı vardır.
D) Ateş yoktur.
E) Baş ağrısı vardır.

Cevap : D) Ateş yoktur.

Açıklama : Kızamıkçık (Rubella) genellikle hafif ateşle seyreden bir hastalıktır; tamamen ateşsiz olması beklenmez. Kırmızı döküntü, kas ağrısı, göz kızarıklığı ve baş ağrısı ise kızamıkçığın yaygın belirtileri arasındadır. Bu nedenle “ateş yoktur” ifadesi yanlıştır.

9- Kristalin silikanın kronik solunmasından kaynaklanan bulaşıcı olmayan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Silikoz
B) Diyabet
C) Osteoporoz
D) Kanser
E) Hepatit B

Cevap : A) Silikoz

Açıklama : Silikoz, kristalin silika tozunun akciğerlerde birikmesi sonucu oluşan kronik bir akciğer hastalığıdır. Genellikle madencilik, inşaat gibi silika tozuna maruz kalınan mesleklerde görülür ve bulaşıcı değildir.

10- Aşağıdakilerden hangisi günümüzde halk sağlığının başarıları arasında yer almaz?

A) Bilinçsiz ilaç kullanımı
B) Aşılama
C) Motorlu taşıt güvenliği
D) Daha güvenli iş yerleri
E) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü

Cevap : A) Bilinçsiz ilaç kullanımı

Açıklama : Bilinçsiz ilaç kullanımı, halk sağlığı açısından hala önemli bir sorun ve risk faktörüdür, bir başarı olarak kabul edilemez. Aşılama, motorlu taşıt güvenliği, daha güvenli iş yerleri ve bulaşıcı hastalıkların kontrolü ise halk sağlığının önemli başarıları arasındadır.

11- Aşağıdakilerden hangisi kardiyovasküler hastalıkları önlemede kullanılacak faktörlerden biri değildir?

A) Yaşam tarzı
B) Sağlık eğitim
C) Sağlık hizmetlerine erişim
D) Beslenme tarzı
E) Şekerli ve yağlı besin tüketimi

Cevap : E) Şekerli ve yağlı besin tüketimi

Açıklama : Şekerli ve yağlı besin tüketimi, kardiyovasküler hastalıkların önlenmesinde kullanılacak bir faktör değil, aksine **kaçınılması gereken** bir risk faktörüdür. Yaşam tarzı, sağlık eğitimi, sağlık hizmetlerine erişim ve beslenme tarzı (sağlıklı beslenme kastediliyorsa) ise önleyici faktörlerdir.

12- “Bir çalışmayı seçenler veya istemeyenler arasındaki farklılıklar nedeniyle sistematik hata ortaya çıkması” aşağıdaki hangi ön yargı türünü ifade eder?

A) Örnekleme yanlılığı hatası
B) Gözlemci ön yargı hatası
C) Tasarım hatası
D) Yanıt yanlılığı hatası
E) Bilgi yanlılığı hatası

Cevap : D) Yanıt yanlılığı hatası

Açıklama : Örnekleme yanlılığı hatası (Selection Bias), bir araştırmaya katılanlar (seçilenler) ile katılmayanlar (seçilmeyenler) arasındaki sistematik farklılıklar nedeniyle oluşan bir hatadır. Bu durum, araştırmanın sonuçlarının genel popülasyona genellenmesini zorlaştırabilir.

13- Aşağıdakilerden hangisi sağlık tanımı içerisinde yer almaz?

A) Tam iyilik hali
B) Hastalığın olmayışı
C) Şiddet durumu
D) Ruhsal iyilik durumu
E) Sakatlığın olmayışı

Cevap : C) Şiddet durumu

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sağlık tanımında “tam bir fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik hali” vurgulanır. Şiddet durumu, sağlık tanımının bir parçası olmayıp, sağlığı olumsuz etkileyen bir sosyal problemdir. Hastalığın ve sakatlığın olmayışı ile tam iyilik hali, sağlık tanımının temel bileşenleridir.

14- “Kara akciğer” olarak adlandırılan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Asbestoz
B) Silikoz
C) Astım
D) Kömür işçisinin pnömokonyozu
E) Alerji

Cevap : D) Kömür işçisinin pnömokonyozu

Açıklama : “Kara akciğer” hastalığı, kömür madenlerinde çalışan işçilerde görülen ve kömür tozunun akciğerlerde birikmesi sonucu oluşan **kömür işçisinin pnömokonyozu** olarak da bilinen bir meslek hastalığıdır.

15- Kronik bronşit yetişkinlerin yüzde kaçını etkilemektedir?

A) 40
B) 15
C) 5
D) 20
E) 10

Cevap : D) 20

Açıklama :

16- Aşağıdakilerden hangisi yeni halk sağlığı kavramının misyonu, ulusal ve küresel hedefleri arasındaki konular içerisinde yer almaz?

A) Mevcut geniş uygulama araştırması ve tanıtımı uluslararası en iyi uygulamalar ve standartlar ortaya çıkarmak
B) Profesyonel halk sağlığı iş gücünün yetiştirilmesini sağlamak
C) Eşitsizlikleri arttırmak
D) Hastalık ve sakatlığın önlenmesini sağlamak
E) Bireysel ve toplumsal sağlık haklarını korumak ve geliştirmek

Cevap : C) Eşitsizlikleri arttırmak

Açıklama : Halk sağlığının temel hedeflerinden biri, sağlıkta eşitsizlikleri azaltmak ve sağlık adaletini sağlamaktır. “Eşitsizlikleri arttırmak” ifadesi, halk sağlığının misyonu ve hedefleri ile tamamen çelişmektedir. Diğer seçenekler ise halk sağlığı hedefleri arasındadır.

17- Aşağıdakilerden hangisi halk sağlığı uzmanının özelliklerinden biri değildir?

A) Sorunları tanımlama becerisine sahip olması
B) Yönetsel becerilere sahip olması
C) Sorunları savunu yapma becerisine sahip olması
D) Profesyonel becerilere sahip olması
E) Eski alışkanlıklarına bağlı olması

Cevap : E) Eski alışkanlıklarına bağlı olması

Açıklama : Halk sağlığı uzmanı, dinamik ve sürekli gelişen bir alanda çalıştığı için yeni bilgilere açık, değişime uyum sağlayabilen ve eski alışkanlıklara bağlı kalmayan bir yaklaşıma sahip olmalıdır. Diğer seçenekler ise halk sağlığı uzmanının sahip olması gereken temel beceri ve özelliklerdir.

18- Dünya çapında en yaygın kanser türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mesane
B) Akciğer
C) Prostat
D) Mide
E) Kolon

Cevap : B) Akciğer

Açıklama : Dünya genelinde hem görülme sıklığı hem de ölümler açısından en yaygın kanser türü **akciğer kanseridir**. Sigara kullanımı ve çevresel faktörler bu durumun temel nedenleridir.

19- Parotis bezlerinde şişme görülen hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kara akciğer
B) Kabakulak
C) Kolera
D) Şarbon
E) Sıtma

Cevap : B) Kabakulak

Açıklama : Kabakulak, virüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır ve en belirgin özelliği kulak altında bulunan parotis bezlerinin şişmesidir. Diğer hastalıklar farklı belirtilerle seyreder.

20- Aşağıdaki hastalıklardan hangisi sivrisinekler aracılığıyla bulaşmaktadır?

A) Kolera
B) Sıtma
C) Veba
D) Şarbon
E) Hepatit-B

Cevap : B) Sıtma

Açıklama : Sıtma (Malaria), dişi Anofel sivrisineklerinin ısırmasıyla insanlara bulaşan parazitik bir hastalıktır. Diğer hastalıklar farklı bulaşma yollarına sahiptir.