Bilimsel Bilginin Sosyolojisi 2022-2023 Final Soruları

1- Francis Bacon ve Thomas Hobbes bilginin güç olduğunu düşünmekte ancak bir hususta ayrışmaktadırlar. Bu husus aşağıdakilerden hangisidir?

a) Bacon’a göre bilgi, insanlığın faydasına kullanılırken Hobbes bilginin aksi kullanımlarına dikkat çeker
b) Bacon’a göre bilgi dünyevi iken Hobbes’a göre bilgi kutsaldır
c) Bacon, Hobbes’un aksine bilimsel devrimin gerçekleşmesi için yeni bir metodun peşine düşmez
d) Bacon’a göre bilgi kısa sürede kullanışlılığını yitirecektir. Dolayısıyla güncellenmelidir. Hobbes ise bu görüşe katılmaz
e) Bacon’a göre bilimsel gelişmeyi engelleyen kurumlar durdurulmalıdır. Hobbes ise bu tür engellerin bilimi güçlendireceğini düşünür.

Cevap : a) Bacon’a göre bilgi, insanlığın faydasına kullanılırken Hobbes bilginin aksi kullanımlarına dikkat çeker

Açıklama : Bacon bilgiye araçsal bir değer biçerek onun insanlık yararına kullanılmasını savunurken, Hobbes bilginin aynı zamanda tahakküm aracı olarak da kullanılabileceğini vurgular. Bu yaklaşım Hobbes’un güç ve siyaset vurgusuyla ilgilidir.

2- Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir keşfin ortaya çıkmasında sosyal ve psikolojik faktörlerin etkisine dikkat çekmektedir?

a) Keşif bağlamı
b) Bilimsel metot
c) Gerekçelendirme bağlamı
d) Keşfin yılı
e) Demarkasyon

Cevap : a) Keşif bağlamı

Açıklama : Keşif bağlamı, bilimsel fikirlerin ortaya çıkış süreçlerini ifade eder ve bu süreçte bireysel sezgi, toplumsal ortam, psikolojik durum gibi unsurlar belirleyici olabilir.

3-……….., bilim dışı unsurların –özellikle sosyolojik ve psikolojik unsurların- herhangi bir disipline yaptığı etkiyi incelerken o güne dek kabul edilen ………… keşif bağlamı- gerekçelendirme bağlamı ayrımını bilinçli bir şekilde ihlal etmiştir. Ona göre, bir keşfin ortaya çıkmasında sosyal ve psikolojik faktörlerin etkilerine dikkat çekmek yeterli değildir. Aynı unsurlar bir teorinin kabulünde ve reddinde de etkindir.
Yukarıdaki cümlede yer alan boşluklara aşağıdaki şıklardan hangisinin gelmesi uygun olur?

a) Feyerabend – Poppercı
b) Popper – Lakatosçu
c) Reichenbach – Aristocu
d) Kuhn – Baconcı
e) Kuhn – Reichenbachçı

Cevap : e) Kuhn – Reichenbachçı

Açıklama : Reichenbach bilimsel süreci keşif ve gerekçelendirme olmak üzere ikiye ayırırken, Thomas Kuhn bu ayrımı reddetmiş, sosyal faktörlerin teorilerin kabul ve reddinde de etkili olduğunu savunmuştur.

4- Bilim tarihinin önemli dönüm noktalarından birisi, Francis Bacon’ın Aristocu ……….. yöntemine karşı çıkması ve onun yerine ……….. önermesidir.
Yukarıdaki cümlede yer alan boşluklara sırasıyla aşağıdaki şıklardan hangisinin gelmesi uygun olur?

a) Tümdengelim / tümevarımı
b) Tümevarım / yöntemsizliği
c) Tümevarım / tümdengelimi
d) Tümevarım / hipotetik tümdengelimi
e) Tümdengelim / yöntemsizliği

Cevap : a) Tümdengelim / tümevarımı

Açıklama : Bacon, bilimsel bilginin sistematik gözlem ve deneyle edinileceğini savunmuş, Aristoteles’in tümdengelimci yaklaşımını eleştirerek tümevarımı önermiştir.

5- Eş-ölçülmezlik ile anlatılmak istenen nedir?

a) Paradigmaların işlevsiz olduğu
b) Bilimin objektif bilgiye erişimi mümkün kıldığı
c) Bilimsel devrimlerin zaman aldığı
d) Anomalilerin çözümsüz olduğu
e) Paradigmanın değişimiyle beraber değerlendirme kriterlerimiz değişeceği

Cevap : e) Paradigmanın değişimiyle beraber değerlendirme kriterlerimiz değişeceği

Açıklama : Kuhn’un eşölçülmezlik (incommensurability) kavramı, farklı paradigmalar arasında doğrudan karşılaştırma yapılamayacağını ifade eder; çünkü değer ölçütleri, dil ve mantık temelleri değişir.

6- Aşağıdakilerden hangisi Thomas Kuhn’a göre bilimin doğru anlaşılmasına katkı sunacak disiplinlerden biridir?

a) Tarih, sosyoloji ve psikoloji
b) Sanat tarihi, bilim tarihi ve hukuk
c) Matematik, felsefe ve teoloji
d) Psikiyatri, tıp ve biyokimya
e) Fizik, kimya ve biyoloji

Cevap : a) Tarih, sosyoloji ve psikoloji

Açıklama : Kuhn, bilimi anlamak için yalnızca felsefi değil tarihsel ve sosyolojik analizlerin de gerekli olduğunu savunur. Bu yüzden bilim tarihi, sosyoloji ve psikoloji disiplinlerini bilim anlayışına dahil eder.

7- Bacon’a göre bilimin içsel bir işleyişi vardır ve sosyal unsurların burada etkisi yoktur. Kuhn ve onun takipçisi olan bilim sosyologları bu görüşü nasıl değerlendirmiştir?

a) Etik normlar bulunmaz – Görüşü eleştirmiş
b) Doğrulara ve yanlışlara toplum karar vermez – iç/dış ayrımını reddetmiş
c) Doğru görecelidir – görüşe katılmış
d) Etik normlar evrenseldir – Görüşle çelişmiş
e) Doğru zamanla değişir – görüşü reddetmiş

Cevap : b) Doğrulara ve yanlışlara toplum karar vermez – iç/dış ayrımını reddetmiş

Açıklama : Kuhn’a göre bilimsel faaliyetler yalnızca içsel mantıkla açıklanamaz. Sosyal, kültürel ve tarihsel bağlam da belirleyicidir. Bu sebeple iç/dış ayrımı eleştirilmiştir.

8- Kuhn’un aşağıdakilerden hangisinin bilimle ilgili görüşlerine hiçbir etkisi olmamıştır?

A) Francis Bacon
B) Feminist bilim sosyologları
C) Popper
D) Güçlü Program
E) Lakatos

Cevap : B) Feminist bilim sosyologları

Açıklama : Feminist bilim sosyolojisi, bilginin cinsiyet temelli inşasını inceler. Bu alan, Kuhn’un paradigma teorisinden sonra gelişmiş ve onun çalışmaları üzerinde doğrudan bir etkide bulunmamıştır.

9- Bilim adamları arasında ilişkiler, söz gelimi rekabet duygusu çıkarlarına dayanan yanlış teorinin elenmesinde bir etken olabilir. Kuhn ve güçlü programın iddiasının tersine bilim adamları topluluk tarafından …….. arzusu onları paradigmayı körü körüne takip etmesini sağlamaya yetmeyebilir.
Yukarıdaki boşluğa hangisi gelmeli?

a) Anlaşılma
b) Dinleme
c) Eleştirme
d) Takdir edilme
e) Bilinme

Cevap : d) Takdir edilme

Açıklama : Bilim insanlarının motivasyonları arasında takdir edilme arzusu önemli bir yer tutar. Ancak bu motivasyon, onların mevcut paradigmayı sorgusuz kabul edeceği anlamına gelmez.

10- Aşağıdakilerden hangisi bilim adamlarının araştırmalarının sonuçlarını, metotlarını, tekniklerini, araçlarını, kaynaklarını, verilerini paylaşmalarıyla ilgili bir etik normdur?

a) Objektiflik
b) Açıklık
c) Özgürlük
d) Adil İtibar Dağılımı
e) Özgürlük

Cevap : b) Açıklık

Açıklama : Açıklık normu, bilim insanlarının araştırma verilerini şeffaf biçimde paylaşmasını ifade eder. Bu, bilimin gelişimi için temel etik ilkelerdendir.

@lolonolo_com

11- “Bilim insanları topluluğu bir teorinin doğru olduğunu düşünerek -hatta zaman zaman sosyal etkenlerin etkisi altında kalarak- hatalı bir gerekçelendirmede bulunabilirler. Onlar o teorinin güçlü kanıtlarla desteklendiğine inanabilirler veya inandırılabilirler. Hatta inanmasalar da çıkarları gereği o teorinin doğru olduğunu savunabilirler. Ancak bilimsel çalışma bir anlık bir uğraş değildir. ……… terminolojisini kullanırsak bilimi sürece yayılmış bir uğraş, bir araştırma programı olarak nitelendirmek daha isabetli olacaktır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Hanson’ın
B) Kuhn’un
C) Popper’ın
D) Feyerabend’in
E) Lakatos’un

Cevap : E) Lakatos’un

Açıklama : Lakatos, bilimi ‘araştırma programları’ şeklinde ele alır. Bilimsel gelişme bir anda değil, süreklilik içinde gerçekleşir. Bu anlayış, bilimsel teorilerin zaman içinde sınanması ve evrilmesine dayanır.

12- Güçlü Program, ……… ve …….. sanıldığı kadar evrensel olmadığını gözler önüne sermeye çalışmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

A) Kanıtın – mantık kurallarının
B) Toplumsal normların – ahlakın
C) Eğitimin – bilginin
D) Normal bilimin – devrimlerin
E) Bilginin – duyguların

Cevap : A) Kanıtın – mantık kurallarının

Açıklama : Güçlü Program, bilimsel bilgi ve akıl yürütme süreçlerinin sosyal bağlamlardan bağımsız olmadığını savunur. Kanıt ve mantık gibi öğeler bile kültürel ve sosyal koşullara göre değişebilir.

13- Aşağıdaki düşünürlerden hangisi bilgi söz konusu olduğunda üretim ilişkilerine merkezi bir rol vermesine karşın doğa bilimleri için bir iç-dış ayrımının varlığına inanmıştır?

A) Karl Marx
B) Kuhn
C) Popper

Cevap : A) Karl Marx

Açıklama : Marx, bilgi üretimini sınıf ilişkileriyle açıklar; ancak doğa bilimlerinin iç işleyişinde farklı bir yapı olduğunu kabul eder. Sosyal bilimlerde üretim ilişkileri daha merkezi bir rol oynar.

14- Aşağıdakilerden hangisi Güçlü Program’a getirilebilecek eleştirilerden biri değildir?

A) Simetri prensibinin yol açtığı problemler
B) Reflektivitenin yol açtığı problemler
C) Sosyal etkenlerle sosyal olmayan etkenleri yeterince net ayıramaması
D) Tümevarımı bilimin merkezine koymaları
E) Nedenselliğin gösterilememesi

Cevap : D) Tümevarımı bilimin merkezine koymaları

Açıklama : Güçlü Program’ın eleştirileri genellikle simetri, refleksivite ve nedensellik gibi konulara odaklanır. Tümevarımı merkeze koyma gibi bir yönelimi yoktur, bu nedenle D şıkkı eleştiri kapsamı dışındadır.

15- Aşağıdakilerden hangisi bilim adamlarının araştırmalarının sonuçlarını, metotlarını, tekniklerini, araçlarını, kaynaklarını, verilerini paylaşmalarıyla ilgili bir etik normdur?

A) Objektiflik
B) Açıklık
C) Özgürlük
D) Adil İtibar Dağılımı
E) Özgürlük

Cevap : B) Açıklık

Açıklama : Açıklık normu, bilginin özel mülkiyet değil kamusal bir değer olduğu anlayışına dayanır. Bilimsel yöntemlerin ve verilerin açık şekilde paylaşılması bilimin evrenselliğini sağlar.

16- Bilim adamlarının özellikle normal bilim dönemlerinde tutucu bir tutum içinde olduklarını düşünen Thomas Kuhn’a göre, bilimdeki köklü değişikliklerin ardında yatan sebep aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teknolojik gelişme isteği
B) Yeni yetişen bilim adamları
C) Önemli yerlerde ortaya çıkan ve çözülmeyen anomaliler
D) Israrcı bilim adamları
E) Ekonomik beklentiler

Cevap : B) Yeni yetişen bilim adamları

Açıklama :

17- Thomas Kuhn’a göre bilim insanlarının özellikle tutucu oldukları dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Cevap : Normal bilim dönemleri

Açıklama : Normal bilim dönemlerinde bilim insanları mevcut paradigmayı sorgulamadan sürdürür. Paradigma krizine kadar bu yapı devam eder. Yenilikler ancak devrimsel dönemlerde ortaya çıkar.

18- Aşağıdakilerden hangisi feminist bakış açısı teorisinin iddialarından biridir?

Cevap : Analizde esas olan objektifliktir.

Açıklama : Feminist bilim anlayışı, nesnellik iddiasının maskülen değerlerle şekillendiğini, bilimsel bilginin eril yapılarla inşa edildiğini ve kadınların deneyimlerinin dışlandığını savunur.

19- Bir firmanın bilimsel bilgiyi paylaşmayıp sadece kendi çıkarına kullanmak istemesi aşağıdaki normlardan hangisine aykırıdır?

Cevap : Komünalizm

Açıklama : Komünalizm, bilginin ortak mülkiyet olduğunu ve bilimsel keşiflerin tüm topluma açık olması gerektiğini savunan etik ilkedir. Bilgiyi tekelleştirmek bu normu ihlal eder.

@lolonolo_com