Çocuk Gelişimi Araştırmaları 2024-2025 Final Soruları

Çocuk Gelişimi Araştırmalarında Öne Çıkan Konular ve Yaklaşımlar

Çocuk gelişimi araştırmaları, çocukların büyüme ve öğrenme süreçlerini anlamamıza, onları destekleyici ortamlar oluşturmamıza ve karşılaşılan zorluklara etkili çözümler üretmemize yardımcı olan dinamik bir alandır. Bu makalede, çocuk gelişimi araştırmalarının çeşitli boyutları, güncel kavramlar ve yaklaşımlar ışığında incelenecektir.

Temel Gelişim Kavramları

Bilişsel Gelişim

Bilişsel gelişim, bireyin yaşamı boyunca düşünme, anlama, algılama, hatırlama ve problem çözme gibi zihinsel süreçlerinde meydana gelen değişimler olarak tanımlanır. Bu süreçler, çocuğun dünyayı anlama ve onunla etkileşim kurma biçimini temelden etkiler.

Gelişimin Hızlı Olduğu Dönemler

Uzmanlar, insan gelişiminin en hızlı ve kritik olduğu dönemin 0-6 yaş arasındaki erken çocukluk dönemi olduğu konusunda hemfikirdir. Bu dönemde sağlanan uyarıcı çevre ve deneyimler, çocuğun potansiyelini en üst düzeyde kullanabilmesi için büyük önem taşır.

Oyun ve Edebiyatın Gelişimdeki Rolü

Oyun Kuramları: Peter Slade

Oyun, çocuğun gelişiminde merkezi bir role sahiptir. Farklı kuramcılar oyunu çeşitli açılardan sınıflandırmıştır. Örneğin, Peter Slade’in oyun kuramında “yansıtma oyunu” (projected play) ve “kişisel oyun” (personal play) şeklinde iki temel oyun kategorisi tanımlanmaktadır.

Çocuk Edebiyatı ve Bilişsel Katkıları

Çocuk edebiyatı, çocuğun dil gelişiminin yanı sıra bilişsel gelişimine de önemli katkılar sunar. Özellikle eserlerdeki olay örgüleri aracılığıyla çocuklar sebep-sonuç ilişkisi kurma, farklı bakış açılarını anlama ve problem çözme becerilerini geliştirirler.

Masalların Yeri

Masallar, kahramanlarını genellikle hayvanların ve doğaüstü varlıkların oluşturduğu, hayal ürünü zengin öğeler barındıran bir edebi türdür. Çocukların hayal gücünü besler, kültürel değerleri aktarır ve dil gelişimini destekler.

Özel Eğitim ve Bütünleştirme Yaklaşımları

Bütünleştirme Kavramı ve Uygulamaları

Özel gereksinimli bireylerin eğitimi konusunda “kaynaştırma” kavramı, zamanla yerini daha kapsamlı bir anlayışı ifade eden “bütünleştirme” (inclusion) kavramına bırakmıştır. Bütünleştirme, özel gereksinimli öğrencilerin, gerekli destek hizmetleri sağlanarak normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında tam zamanlı eğitim almasını hedefler. Bu yaklaşımda temel ilke, okulun öğrenciye değil, öğrencinin okula uyması beklentisinin aksine, okulun her öğrencinin bireysel ihtiyaçlarına göre gerekli düzenlemeleri yapmasıdır. Bütünleştirmede her okul, bir anlamda kaynaştırma okuludur ve farklı tür ve düzeylerde özel eğitime gereksinim duyan her öğrenci eğitime kabul edilir.

Yarı Zamanlı Kaynaştırma

Bir kaynaştırma uygulaması türü olan “yarı zamanlı kaynaştırma”da, özel gereksinimli bireyin resmi kaydı özel eğitim sınıfında olmakla birlikte, başarabildiği derslerde ve sosyal etkinliklerde normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıfında yer almasıdır.

Üstün Yetenekli Bireylere Yönelik Destekler

Üstün yetenekli bireylerin potansiyellerini en üst düzeye çıkarabilmeleri için farklılaştırılmış eğitim ve destek programlarına ihtiyaçları vardır. Bu desteklerden biri olan mentorlük, özellikle lise kademesinde ve sonrasında üstün yetenekli bireylere sunulan önemli bir uygulamadır. Tannenbaum’un yetenek kuramında ise, televizyon programlarında ya da gösterilerde sergilenen, şaşırtıcı, dikkat çeken ve normalin ötesinde görülen beceriler “anormal yetenek” olarak sınıflandırılmıştır.

Türkiye’de Özel Eğitim Araştırma Yöntemleri

Türkiye’de özel eğitim alanında yapılan araştırmalarda çeşitli yöntemler kullanılmakla birlikte, “tek denekli araştırma” desenlerinin daha yoğun kullanıldığı gözlemlenmektedir. Bu yöntem, bireyselleştirilmiş müdahalelerin etkililiğini değerlendirmede önemli veriler sunar.

Çevresel Etkileşimler: Ekolojik Sistemler Kuramı

Makrosistemin Etkisi

Urie Bronfenbrenner tarafından geliştirilen Ekolojik Sistemler Kuramı, çocuğun gelişimini etkileyen iç içe geçmiş çevresel sistemleri tanımlar. Bu sistemlerden biri olan makrosistem, bireyin içinde yaşadığı toplumun kültürel değerlerini, inançlarını, yasalarını, ideolojilerini ve çocukla ilgili alınan politikaları içerir. Örneğin, toplumda hâkim olan değerler ve çocukların eğitimiyle ilgili ulusal düzeyde alınan kararlar makrosistem kapsamında değerlendirilir.

Çocuk Hakları ve Toplumsal Sorumluluk

Türkiye’de Çocuk Hakları Savunuculuğu

Çocuk haklarının korunması ve geliştirilmesi toplumsal bir sorumluluktur. Türkiye’de çocuk haklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi düzeyinde dile getirilmesi, izlenmesi ve savunulmasında “TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi” önemli bir aracı birim olarak görev yapmaktadır.

Aile Katılımının Önemi ve Engelleri

Çocuğun gelişiminde ve eğitiminde aile katılımı kritik bir öneme sahiptir. Ancak, ev ve okul arasında yeterli iletişimin kurulamaması, ailelerin çalışma koşullarının uygun olmaması, ailelerin çocuk yetiştirme konusundaki yetersizlik algısı veya öğretmenin aile katılımı etkinliklerini planlamadaki yetersizliği gibi durumlar aile katılımının önünde engeller oluşturabilir. Katılım çalışmalarının sınıf içi ve sınıf dışı olarak çeşitli ve erişilebilir şekilde planlanması ise bu engelleri aşmada yardımcı olur ve katılımı destekleyen bir faktördür.

Küresel Engellilik Verileri

Dünya genelindeki engellilik oranları, özel gereksinimli bireylere yönelik politikaların ve hizmetlerin planlanması açısından önemli bir veridir. 2023 yılı verilerine göre, dünyadaki engelli oranının yaklaşık %10 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Belirli Yaş Dönemlerine Özgü Gelişim Özellikleri

Okul Öncesi Dönemin Kritik Rolü

Okul öncesi dönem (genellikle 0-6 yaş arasını kapsar), sadece normal gelişim gösteren çocukların değil, aynı zamanda farklı sebeplerle özel gereksinimli olarak dünyaya gelen, sonradan özel gereksinimli olan ya da gelişimsel gerilik riski altında olan çocukların da kendilerine sunulan nitelikli öğrenme fırsatlarıyla önemli gelişimsel kazançlar elde ettikleri kritik bir dönemdir.

Ergenlik Dönemi ve Bireysel Özgürlük

Ergenlik dönemi, çocukluktan yetişkinliğe geçişte önemli fiziksel, bilişsel ve sosyal değişimlerin yaşandığı bir evredir. Bu dönemin belirgin özelliklerinden biri de bireysel özgürlüğün kazanılması ve kimlik arayışının yoğunlaşmasıdır.

Okula Başlama

Türkiye’deki eğitim sistemine göre, çocukların ilkokula başlama yaşı yasal düzenlemelerle belirlenmiştir. Belirli yaş aralığındaki, örneğin 66-68 aylık çocuklar, veli onayı ile ilkokula bir yıl erken başlayabilmektedirler.

Gelişimin Biyolojik Temelleri

Efferent Sinirlerin İşlevi

Sinir sistemi, vücudun iletişim ağıdır ve davranışların temelini oluşturur. Efferent sinirler (motor sinirler), merkezi sinir sisteminden (beyin ve omurilik) alınan sinyalleri ilgili kas gruplarına ve bezlere ileterek hareketlerin ve bedensel tepkilerin oluşmasını sağlar.

Sonuç

Çocuk gelişimi araştırmaları, multidisipliner bir yaklaşımla çocuğun biyolojik, bilişsel, sosyal ve duygusal yönlerini bütüncül bir şekilde ele alır. Elde edilen bilgiler, eğitim politikalarının şekillendirilmesinden ebeveynlik uygulamalarına kadar geniş bir yelpazede pratik yansımalar bulur ve her çocuğun potansiyeline ulaşabilmesi için yol gösterir.

Çocuk Gelişimi Araştırmaları 2024-2025 Final Soruları

1- Bilişsel gelişimi, bireyin yaşamı boyunca ….. süreçlerinde oluşan değişimler olarak tanımlamak mümkündür.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) zihinsel
B) duyu motor
C) dil gelişimi
D) sosyal gelişim
E) duygusal gelişim

Cevap : A) zihinsel

Açıklama : Bilişsel gelişim, bireyin yaşamı boyunca zihinsel süreçlerde (düşünme, anlama, algılama, problem çözme gibi) meydana gelen değişimleri ifade eder.

2- Bütünleştirme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sınıf öğretmeni ile iş birliği içerisinde uygun sınıf içi destek hizmetlerinin sağlanarak özel gereksinimli öğrencinin, normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında tam zamanlı eğitim almasıdır.
B) Bütünleştirmede okullar, farklı tür ve düzeylerde özel eğitime gereksinim duyan öğrenciler için gerekli düzenlemeleri yaparlar.
C) Bütünleştirmede her okul, kaynaştırma okuludur.
D) Okulun öğrenciye değil, öğrencinin okula uyması beklenir.
E) Bütünleştirmede her tür ve düzeyde özel eğitime gereksinim duyan öğrenci eğitime kabul edilir.

Cevap : D) Okulun öğrenciye değil, öğrencinin okula uyması beklenir.

Açıklama : Bütünleştirme (inklüzyon), özel gereksinimli öğrencilerin normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte eğitim almasını amaçlar ve bu süreçte okulun öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemeler yapması beklenir, öğrencinin okula uyması değil. Diğer seçenekler, bütünleştirme kavramının doğru yönlerini yansıtmaktadır.

3- Aşağıdaki kuramlardan hangisinde “yansıtma oyunu” ve “kişisel oyun” şeklinde iki çeşit oyun sınıflandırması bulunmaktadır?

A) Bruner’in oyun kuramı
B) Suttorn-Smith’in oyun kuramı
C) Parten’in oyun kuramı
D) Piaget’in oyun kuramı
E) Peter Slade’in oyun kuramı

Cevap : E) Peter Slade’in oyun kuramı

Açıklama : Peter Slade, oyunları “yansıtma oyunu” ve “kişisel oyun” olarak sınıflandıran bir oyun kuramcısıdır.

4- Özel gereksinimli bireyin başarabildiği derslerde normal gelişim gösteren bireylerle kaynaştırma sınıfında eğitim aldığı, yalnız kaydının özel eğitim sınıfında olduğu kaynaştırma uygulaması “…..” olarak adlandırılır.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kaynaştırma destek hizmetleri
B) tam zamanlı kaynaştırma
C) yarı zamanlı kaynaştırma
D) tersine kaynaştırma
E) yarı yarıya kaynaştırma

Cevap : C) yarı zamanlı kaynaştırma

Açıklama : Özel gereksinimli öğrencinin bazı derslerde genel eğitim sınıfında, bazı derslerde ise özel eğitim sınıfında eğitim alması durumu “yarı zamanlı kaynaştırma” olarak adlandırılır.

5- Çocuk haklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi düzeyinde dile getirilmesinde aracı olan birim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Belediye Meclisi
B) Çocuk Vakfı
C) İl Komitesi
D) Çocuk Çalışma Birimi
E) TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi

Cevap : E) TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi

Açıklama : Çocuk haklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi düzeyinde ele alınması ve izlenmesi görevi, TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi tarafından yürütülür.

6- ….. kahramanlarını hayvanlar ve doğaüstü varlıkların oluşturduğu, hayal ürünü barındıran bir tür olarak tanımlanabilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Bilmece
B) Parmak oyunu
C) Tekerleme
D) Masal
E) Şiir

Cevap : D) Masal

Açıklama : Masallar, genellikle hayvanların ve doğaüstü varlıkların kahraman olarak yer aldığı, hayal ürünü ve olağanüstü olayları barındıran edebi türlerdir.

7- Türkiye’de özel eğitimle ilgili yapılan araştırmalarda hangi yöntem daha yoğun kullanılmıştır?

A) Nicel
B) Deneysel
C) Nitel
D) Tek denekli
E) Yarı deneysel

Cevap : D) Tek denekli

Açıklama

8- Çocuk edebiyatının çocuğun bilişsel gelişimine sağladığı temel katkılardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) El-göz koordinasyonunu geliştirerek ince motor becerilerini desteklemesi
B) Birincil bakın veren ile kurulan sevgi ve güven bağını güçlendirmesi
C) Nefes kontrolü ve çene kaslarını kuvvetlendirerek konuşmayı kolaylaştırması
D) Çocuğun oyun kültürüne katkı sağlayarak akran ilişkilerini düzenlemesi
E) Olay örgüsü aracılığıyla sebep-sonuç ilişkisi kurma ve problem çözme becerilerini desteklemesi

Cevap : E) Olay örgüsü aracılığıyla sebep-sonuç ilişkisi kurma ve problem çözme becerilerini desteklemesi

Açıklama : Çocuk edebiyatı, içerdiği olay örgüleri sayesinde çocukların sebep-sonuç ilişkileri kurma, problem çözme ve eleştirel düşünme gibi bilişsel becerilerini destekler.

9- Üstün yetenekli bireyler için mentorlük desteği hangi eğitim kademesinde sunulmaktadır?

A) Lise
B) Okul öncesi
C) Ortaokul
D) Üniversite
E) İlkokul

Cevap : A) Lise

Açıklama : Üstün yetenekli bireyler için mentorlük desteği genellikle lise kademesinde ve sonrasında daha yaygın olarak sunulmaktadır.

10- Efferent sinirlerin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ağrı ve acı bilgilerini beyne iletmek
B) Hareketin doğru yapılıp yapılmadığını kontrol etmek
C) Beyinden alınan sinyalleri ilgili kas gruplarına iletmek
D) Hareketi durdurmak
E) Bedenden alınan sinyalleri beyne iletmek

Cevap : C) Beyinden alınan sinyalleri ilgili kas gruplarına iletmek

Açıklama : Efferent sinirler (motor sinirler), merkezi sinir sisteminden (beyin ve omurilik) kaslara ve bezlere sinyal taşıyarak hareket ve salgı gibi eylemleri kontrol ederler.

11- Alan yazında ilk zamanlarda “kaynaştırma olarak adlandırılan kavram günümüzde yerini başka bir kavrama bırakmıştır.
Bu kavram aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Tam zamanlı kaynaştırma
B) Kaynaştırılma
C) Normalleştirme
D) Bütünleştirme
E) Eşitlik

Cevap : D) Bütünleştirme

Açıklama : Özel eğitim alanında “kaynaştırma” kavramı zamanla yerini daha kapsayıcı ve bireysel farklılıklara daha fazla vurgu yapan “bütünleştirme” (inclusion) kavramına bırakmıştır.

12- Türkiye’de hangi yaş aralığındaki çocuklar veli onayı ile ilkokula gönderilebilir?

A) 66-68 ay
B) 64-66 ay
C) 68-70 ay
D) 70-72 ay
E) 72-74 ay

Cevap : A) 66-68 ay

Açıklama : Türkiye’deki mevcut Milli Eğitim Bakanlığı düzenlemelerine göre, belirli yaş aralıklarındaki (genellikle 68-70 ay arası) çocuklar, veli onayıyla ilkokula erken başlayabilirler.

13- Ekolojik Sistemler Kuramı’na göre aşağıdakilerden hangisi makrosistem içerisinde yer almaktadır?

A) Okul-aile iş birliği
B) Toplumda hâkim olan değerler
C) Çocuğun öğretmeni
D) Babanın iş ortamı
E) Çocuğun bakıcısı

Cevap : B) Toplumda hâkim olan değerler

Açıklama : Ekolojik Sistemler Kuramı’nda makrosistem, bireyin yaşadığı toplumun kültürel değerlerini, inançlarını, yasalarını ve ideolojilerini içeren en dış katmandır. Bu nedenle toplumda hakim olan değerler makrosistem içinde yer alır.

14- …… sadece normal gelişim gösteren çocukların değil, farklı sebeplerle özel gereksinimli olarak dünyaya gelen, sonradan özel gereksinimli olan ya da gelişimsel gerilik riski altında olan çocukların onlara sunulan öğrenme fırsatlarıyla önemli gelişimsel kazançlar elde ettikleri bir dönemdir.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Genç yetişkinlik dönemi
B) Yetişkinlik dönemi
C) Okul öncesi dönem
D) İleri yaş dönemi
E) Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi

Cevap : C) Okul öncesi dönem

Açıklama : Okul öncesi dönem, tüm çocukların, özellikle de özel gereksinimli veya risk altındaki çocukların, uygun öğrenme fırsatlarıyla hızlı gelişimsel kazançlar elde ettiği kritik bir dönemdir.

15- Ulusal ve uluslararası alan yazında genel kabul gören ve gelişimin en hızlı olduğu dönem olduğu görüşünde uzmanların hem fikir olduğu gelişim dönemi, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 0-6 yaş
B) 2-9 yaş
C) 6 ay-6 yaş
D) 1-9 yaş
E) 5-8 yaş

Cevap : A) 0-6 yaş

Açıklama : Alan yazında, 0-6 yaş arasındaki erken çocukluk döneminin, insan gelişiminin en hızlı ve kritik olduğu dönem olduğu konusunda geniş bir uzlaşı bulunmaktadır.

16- Aşağıdakilerden hangisi aile katılımı engellerinden biri değildir?

A) Ev ve okul arasında yeterli iletişimin kurulmaması
B) Ailelerin çalışma koşullarının uygun olmaması
C) Katılım çalışmalarının sınıf ve sınıf dışı olarak planlanması
D) Ailelerin çocuk yetiştirme konusundaki yetersizlik algısı
E) Öğretmenin aile katılımı etkinliklerini planlama yetersizliği

Cevap : C) Katılım çalışmalarının sınıf ve sınıf dışı olarak planlanması

Açıklama : Katılım çalışmalarının sınıf içi ve sınıf dışı olarak planlanması, aile katılımını destekleyen bir yaklaşımdır, bir engel değildir. Diğer seçenekler ise aile katılımının önündeki yaygın engeller arasında yer alır.

17- Ergenlik dönemine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Doğru ve yanlışın ayırdına varılır.
B) Bireysel özgürlük bu dönemde edinilir.
C) Aile kurma bu dönemde gerçekleşir.
D) Dil gelişimi bu evrede tamamlanır.
E) Derin bir entelektüelleşme beklenir.

Cevap : B) Bireysel özgürlük bu dönemde edinilir.

Açıklama :

18- Ekolojik Sistemler Kuramı’na göre çocukla ilgili alınan politikalar hangi sistemde yer almaktadır?

A) Eksosistem
B) Kronosistem
C) Mikrosistem
D) Mezosistem
E) Makrosistem

Cevap : E) Makrosistem

Açıklama : Çocukla ilgili alınan ulusal ve uluslararası düzeydeki politikalar, yasalar ve toplumsal değerler Ekolojik Sistemler Kuramı’nda makrosistem içinde değerlendirilir.

19- Televizyon programlarında ya da gösterilerde sergilenen şaşırtıcı, dikkat çeken, yapılamaz düzeyde görülen yetenekler Tannenbaum’a göre hangi yetenek bölümünde yer almaktadır?

A) Katmanlı
B) Anormal
C) Fazla
D) Kit
E) Kotah

Cevap : B) Anormal

Açıklama : Tannenbaum, üstün yeteneği farklı kategorilere ayırırken, televizyon programlarında görülen, olağanüstü ve gösteriye dayalı yetenekleri “anormal” (abnormal) yetenekler olarak nitelendirmiştir.

20- 2023 yılı verilerine göre dünyada engelli oranı yaklaşık ne kadardır?

A) %18
B) %10
C) %25
D) %5
E) %15

Cevap : B) %10

Açıklama :