Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Gelişim 2024-2025 Final Soruları

I. Bilişsel Gelişim

A. Piaget’nin Bilişsel Gelişim Kuramı

Piaget’nin bilişsel gelişim evreleri duyu motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemleridir. “Temel güvene karşı güvensizlik” bu evrelerden biri değildir; bu, Erikson’un kuramına aittir.

Somut işlemler dönemindeki bir çocuk, somut nesneler hakkında fikir ileri sürebilir, niceliksel olarak yaklaşabilir ve başkalarının farklı bakış açılarına sahip olabileceğini fark etmeye başlayabilir. Ancak bu dönemdeki bir çocuk, zihinsel işlemleri soyut kavramlar üzerinde gerçekleştiremez. Bu beceri, soyut işlemler döneminde kazanılır.

İşlem öncesi dönemde ablası olduğunu söyleyen bir çocuğun, ablasının kardeşi olup olmadığı sorusuna “yok” cevabını verirken, somut işlemler döneminde doğru cevabı vermesi “geriye dönüşebilirlik” becerisini kazandığını açıklar.

B. Vygotsky’nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı

“İskele oluşturma” (scaffolding), Vygotsky’nin kuramının önemli bir parçasıdır. Bu kavram, çocukların yakınsal gelişim alanının ötesine geçmelerinde yetişkinlerin ve deneyimli akranlarının oynadığı destekleyici rolü ifade eder.

C. Beyin Gelişimi

Prefrontal korteks, çocuklarda muhakeme, dikkat ve bilişsel kontroldeki artışla ilişkili olan ve nöral bağlantıları kontrol eden beyin bölümüdür. Sinir hücrelerini yağ hücreleri ile izole etme işlemi olan “miyelinizasyon”, sinir mesajlarının iletimini daha verimli hâle getirir. Bu süreç ergenlerin bilişsel gelişimlerine katkıda bulunur.

II. Sosyal ve Duygusal Gelişim

A. Benlik Gelişimi

Orta çocukluk döneminde çocuğun benlik gelişimi üzerinde en etkili faktör akranlarıdır. Bireyin bedenine ilişkin düşünce ve duygularıyla ilgili olan kavram ise benlik saygısıdır.

B. Erikson’un Psikososyal Kuramı

Ergenin, “Ben kimim?” sorusuna cevap bulmaya çalıştığı dönem, Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramında “kimlik kazanımı karşısında kimlik karmaşası” dönemine denk gelmektedir.

C. Mizaç

Çocuğun duygusal tepkilerinin yoğunluğu, hareketlilik düzeyi ve dikkatini kapsayan doğuştan gelen özellikler bütününe “mizaç” adı verilir.

D. Ebeveynlik Stilleri

Çocuklarına neredeyse hiç ilgi göstermeyen, reddedici davranışlar sergileyen, duygusal olarak kopuk olan ve ebeveynlik rollerini yalnızca beslemek, giydirmek ve barınak sağlamak olarak gören ebeveynlik stili “ihmalkâr ebeveynlik” olarak adlandırılır.

E. Duygular

Korku, bireyin tehlike düşüncesi karşısında verdiği duygusal bir reaksiyon olarak tanımlanır.

III. Ahlaki Gelişim

Ahlak gelişimini açıklarken duygulara odaklanan bilim insanı Sigmund Freud’dur. Kohlberg’in ahlak gelişimi kuramında ise en yüksek aşama “Evrensel Ahlak İlkeleri”dir ve bu aşamaya ulaşan insan sayısının çok az olduğu belirtilir.

IV. Fiziksel Gelişim

Ergenlik döneminde kilo, kas dokusu, boy ve üreme ile ilgili organlarda belirgin fiziksel gelişim meydana gelir. Baş kemiklerinde ise bu dönemde belirgin bir gelişme olmaz. Ergenliğin biyolojik değişimleri büyük hormonal değişikliklere sebep olur. Bunlardan biri hem erkek hem de kızlarda artan androjen üretimidir.

V. Dil ve Cinsiyet Gelişimi

A. Dil Gelişimi

Bir dildeki sözcüklerin kurala uygun bir biçimde cümle içerisinde dizilişini ifade eden dil temel alanı “sentaks” (söz dizimi) olarak adlandırılır.

B. Toplumsal Cinsiyet Gelişimi

Çocukların kendi cinsiyetini doğru etiketleme ve diğer insanları erkek veya kadın olarak tanımlama becerisine “toplumsal cinsiyet kimliği” denir.

VI. Gelişim Psikolojisinde Önemli İsimler ve Görüşler

A. Esther Thelen

Esther Thelen, bebeklerle yaptığı araştırmalarda, katı nörolojik kontrol altında olduğu düşünülen bir refleksin ortaya çıkışının ve baskılanmasının, belirgin olmayan değişkenler manipüle edilerek kontrol edilebildiğini ortaya koymuştur.

B. Margaret Mead

Margaret Mead, yaptığı araştırmada ergenlik dönemini cinsellikle ilgili tabuların olduğu toplumlarda yaşayan ergenlerin fırtınalı ve stresli geçirdiklerini belirtmiştir.

1- Orta çocukluk döneminde çocuğun benlik gelişimi üzerinde en etkili faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Akranları
B) Kardeşleri
C) Ebeveynleri
D) Öğretmenleri
E) Kendisi

Cevap : A) Akranları

Açıklama : Orta çocukluk döneminde (yaklaşık 6-12 yaş), çocuğun benlik gelişimi üzerinde “akranları” ile kurduğu ilişkiler, etkileşimler ve akran grubundaki kabul görme düzeyi en etkili faktörlerden biridir.

2- Çocukların yakınsal gelişim alanının ötesine geçmelerinde yetişkinlerin ve deneyimli akranlarının oynadığı rol olan “iskele oluşturma” aşağıdaki kuramlardan hangisinin önemli bir parçasıdır?

A) Vygotsky’nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı
B) Erikson’un Psikososyal Kuramı
C) Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı
D) Bruner’in Bilişsel Gelişim Kuramı
E) Freud’un Psikanalitik Kuramı

Cevap : A) Vygotsky’nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı

Açıklama : “İskele oluşturma” (scaffolding) kavramı, Lev Vygotsky’nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı’nın önemli bir parçasıdır. Bu kavram, yetişkinlerin veya daha deneyimli akranların çocuğun potansiyel gelişim alanı içinde destek sağlayarak öğrenmesine yardımcı olmasını ifade eder.

3- Aşağıdakilerden hangisi Piaget’e göre bilişsel gelişim evrelerinden biri değildir?

A) Somut işlemler
B) Duyu motor
C) Soyut işlemler
D) İşlem öncesi
E) Temel güvene karşı güvensizlik

Cevap : E) Temel güvene karşı güvensizlik

Açıklama : “Temel güvene karşı güvensizlik”, Erik Erikson’ın psikososyal gelişim evrelerinden biridir. Piaget’nin bilişsel gelişim evreleri ise Duyu motor, İşlem öncesi, Somut işlemler ve Soyut işlemler dönemleridir.

4- Aşağıdakilerden hangisi Piaget’in bilişsel gelişim kuramına göre çocuğun somut işlemler döneminde başarabileceği bir beceri değildir?

A) Somut yani elle tutulabilen nesneler hakkında fikir ileri sürme
B) Bilişsel meselelere genellikle niceliksel olarak yaklaşma
C) İnsanların kendisinden daha farklı bakış açılarına sahip olabileceğinin şuurunda olmaya başlama
D) Mantık işletme yoluyla muhakeme yapma
E) Zihinsel işlemleri soyut kavramlar üzerinde gerçekleştirebilme

Cevap : E) Zihinsel işlemleri soyut kavramlar üzerinde gerçekleştirebilme

Açıklama : Zihinsel işlemleri soyut kavramlar üzerinde gerçekleştirebilme becerisi, Piaget’nin Soyut İşlemler Dönemi’ne (yaklaşık 11 yaş ve üzeri) aittir. Somut İşlemler Dönemi’ndeki çocuklar, somut nesneler ve durumlar üzerinde mantık yürütebilirler.

5- Ahlak gelişimini açıklarken duygulara odaklanan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bandura
B) Piaget
C) Erikson
D) Freud
E) Kohlberg

Cevap : D) Freud

Açıklama : Ahlak gelişimini açıklarken “duygulara” (özellikle suçluluk, utanç gibi) odaklanan bilim insanı Sigmund Freud’dur. Freud’un psikanalitik kuramında süperego’nun gelişimi ahlaki duygularla ilişkilidir.

6- Aşağıdaki beyin bölümlerinden hangisi çocuklarda muhakeme, dikkat ve bilişsel kontroldeki artışla ilişkili olup nöral bağlantıları kontrol etmektedir?

A) Corpus collasum
B) Parietal loblar
C) Omurilik
D) Omurilik soğanı
E) Prefrontal korteks

Cevap : E) Prefrontal korteks

Açıklama : Muhakeme, dikkat ve bilişsel kontrol gibi üst düzey işlevlerin artışıyla ilişkili olan ve nöral bağlantıları kontrol eden beyin bölgesi “prefrontal korteks”tir.

7- Aşağıdakilerden hangisinde ergenlikte fiziksel olarak gelişme meydana gelmez?

A) Kilo
B) Kas dokusunda gelişme
C) Boy
D) Baş kemikleri
E) Üreme ile ilgili organlar

Cevap : D) Baş kemikleri

Açıklama : Ergenlik döneminde kilo, kas dokusu, boy ve üreme organlarında belirgin fiziksel gelişmeler görülür. Baş kemiklerinde ise bu dönemde belirgin bir gelişme veya değişim meydana gelmez.

8- Çocuğun duygusal tepkilerinin yoğunluğu, hareketlilik düzeyi ve dikkatini kapsayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Benlik
B) Ahlak
C) Mizaç
D) Öz kimlik
E) Benlik saygısı

Cevap : C) Mizaç

Açıklama : Çocuğun doğuştan gelen, duygusal tepkilerinin yoğunluğunu, hareketlilik düzeyini ve dikkat özelliklerini kapsayan kavram “mizaç”tır.

9- Bireyin bedenine ilişkin düşünce ve duygularıyla ilgili olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyalleşme
B) Benlik saygısı
C) Benlik
D) Kimlik
E) Kültür

Cevap : B) Benlik saygısı

Açıklama :

10- “İşlem öncesi dönemde ablası olduğunu söyleyen çocuğun, ablanın bir kardeşi olup olmadığı sorulduğunda cevap ‘yok’ derken, somut işlemler döneminde doğru cevabı vermesi” aşağıdakilerden hangisini açıklamaktadır?

A) Korunum
B) Serileme
C) Gruplama
D) Geçişlilik
E) Geriye dönüşebilirlik

Cevap : E) Geriye dönüşebilirlik

Açıklama :

11- Ergenliğin biyolojik çalkantısı, büyük hormonal değişikliklere sebep olur; bunlardan biri hem erkek hem de kızlarda artan ….. üretimidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) hipofiz
B) insülin
C) androjen
D) prolaktin
E) tiroit

Cevap : C) androjen

Açıklama : Ergenlik döneminde hem erkek hem de kızlarda “androjen” hormonlarının üretimi artar. Bu hormonlar, ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişiminde rol oynar ve biyolojik çalkantılara sebep olur.

12- Bir dildeki sözcüklerin kuralı bir biçimde cümle içerisinde dizilişini ifade eden dil temel alanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Semantik
B) Sentaks
C) Morfoloji
D) Fonoloji
E) Pragmatik

Cevap : B) Sentaks

Açıklama : Bir dildeki sözcüklerin kurala uygun bir biçimde cümle içerisinde dizilişini ifade eden dil temel alanı “sentaks” (söz dizimi)tir.

13- Kohlberg’e göre aşağıda verilen ahlak gelişimi aşamalarından hangisine ulaşan insan sayısı çok azdır?

A) Kişiler arası uyum eğilimi
B) Sosyal sözleşme eğilimi
C) Evrensel ahlak ilkeleri
D) Araçsal ilişkiler eğilimi
E) Kanun ve düzen eğilimi

Cevap : C) Evrensel ahlak ilkeleri

Açıklama : Kohlberg’in ahlak gelişim kuramında, “Evrensel ahlak ilkeleri” aşamasına ulaşan insan sayısı oldukça azdır. Bu aşama, bireyin kendi ahlaki ilkelerini evrensel adalet ve insan hakları prensipleri üzerine inşa ettiği en yüksek aşamadır.

14- Çocukların kendi cinsiyetini doğru etiketleme ve diğer insanları erkek veya kadın olarak tanımlama becerisine ne ad verilmektedir?

A) Toplumsal cinsiyet
B) Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları
C) Toplumsal cinsiyet kimliği
D) Cinsiyet sürekliliği
E) Toplumsal cinsiyet değişmezliği

Cevap : C) Toplumsal cinsiyet kimliği

Açıklama : Çocukların kendi cinsiyetlerini doğru bir şekilde belirlemesi ve diğer insanları erkek veya kadın olarak tanımlama becerisi, “toplumsal cinsiyet kimliği” (gender identity) kavramıyla ifade edilir.

15- Bebeklerle yaptığı araştırmalarda belirgin olmayan değişkenleri manipüle ederek, katı nörolojik kontrol altında olduğu düşünülen bir refleksin ortaya çıkışını ve baskılanmasının kontrol edilebildiğini ortaya koyan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hall
B) Thelen
C) Piaget
D) Erikson
E) Watson

Cevap : B) Thelen

Açıklama : Bebeklik reflekslerinin katı nörolojik kontrol altında olmadığını, çevresel faktörlerle manipüle edilebildiğini ve baskılanabileceğini ortaya koyan bilim insanı “Esther Thelen”dir. Bu görüş, dinamik sistemler teorisinin temelini oluşturur.

16- Ali çocuklarına neredeyse hiç ilgi göstermez ve reddedici davranışlar sergiler. Duygusal olarak kopuktur ve ebeveynlik rollerini yalnızca beslemek, giydirmek ve barınak sağlamak olarak görür.
Ali’nin benimsediği ebeveynlik stili aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokratik ebeveyn
B) İhmalkâr ebeveyn
C) İzin verici ebeveyn
D) Helikopter ebeveyn
E) Otoriter ebeveyn

Cevap : B) İhmalkâr ebeveyn

Açıklama : Çocuklarına neredeyse hiç ilgi göstermeyen, reddedici davranışlar sergileyen, duygusal olarak kopuk olan ve ebeveynlik rollerini sadece temel ihtiyaçları karşılamakla sınırlayan ebeveynlik stili “ihmalkâr ebeveynlik” olarak adlandırılır.

17- “Bireyin tehlike düşüncesi karşısında verdiği duygusal bir reaksiyon” ifadesi aşağıdaki kavramlardan hangisini açıklamaktadır?

A) Korku
B) Kaygı
C) Nefret
D) Heyecan
E) Öfke

Cevap : A) Korku

Açıklama : “Bireyin tehlike düşüncesi karşısında verdiği duygusal reaksiyon” ifadesi, doğrudan “korku” kavramını açıklamaktadır.

18- Yaptığı araştırmada ergenlik dönemini cinsellikle ilgili tabuların olduğu toplumlarda yaşayan ergenlerin fırtınalı ve stresli geçirdiklerini belirten bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stanly Hall
B) Piaget
C) Kohlberg
D) Margaret Mead
E) Eisenberg

Cevap : D) Margaret Mead

Açıklama : Antropolog Margaret Mead, Pasifik Adaları’ndaki kültürleri inceleyerek ergenlik döneminin cinsellikle ilgili tabuların olduğu toplumlarda daha fırtınalı ve stresli geçtiğini, bazı kültürlerde ise daha sakin bir geçiş olduğunu belirtmiştir.

19- Ergenin, “Ben kimim?” sorusuna cevap bulmaya çalıştığı dönem psikososyal gelişim kuramına göre hangi döneme denk gelmektedir?

A) Yakınlık karşısında yalnızlık
B) Çalışkanlık karşısında küçük görülme-aşağılık duygusu
C) Girişimcilik karşısında suçluluk
D) Kimlik kazanımı karşısında kimlik karmaşası
E) Üretkenlik karşısında durağanlaşma

Cevap : D) Kimlik kazanımı karşısında kimlik karmaşası

Açıklama : Erik Erikson’ın psikososyal gelişim kuramına göre, ergenlik döneminde bireyin “Ben kimim?” sorusuna cevap arayışı, “Kimlik kazanımı karşısında kimlik karmaşası” evresine denk gelmektedir.

20- Sinir hücrelerini yağ hücreleri ile izole etme işlemi olan ……, sinir mesajlarının iletimini daha verimli hâle getirerek artar ve ergenlerin bilişsel gelişimlerine katkıda bulunur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) miyelinizasyon
B) oksipital lob
C) serebral lateralizasyon
D) talamus
E) prefrontal korteks

Cevap : A) miyelinizasyon

Açıklama : Sinir hücrelerini (aksonları) yağ hücreleri ile izole etme işlemi, yani miyelin kılıfın oluşumu süreci “miyelinizasyon” olarak adlandırılır. Bu süreç, sinir mesajlarının iletim hızını artırarak ergenlerin bilişsel gelişimine önemli katkılarda bulunur.